بررسی پیامد های اقتصادی سیاست ها یا برنامه های مدیریت آب را می توان در سه حوزه 1 مورد توجه قرارداد: 1) انواع بهره برداری ها ی مصرفی و غیرمصرفی از منابع آب، 2) خطرات مرتبط با چرخه آب و 3) خدمات محیط زیستی. در هریک از این حوزه ها، نوع بررسی ها در چهارگروه کلی قابل طبقه بندی است: 1) تطبیق نظریه ها و اصول اقتصادی برموضوعات هرحوزه و تاثیر آن بر تصمیمات مدیریتی 2) تعریف و محاسبه نشانگرهای اقتصادی در هدف گذاری، نظارت و پایش اقدامات و برنامه ها 3) تدابیر اقتصادی برای ایجاد انگیزه و مشارکت در تحقق هدف های اقتصادی و غیر اقتصادی و 4) تشخیص چالش هادر استفاده از تدابیر اقتصادی و زیرساخت های نهادی لازم برای مقابله با آن ها 1. تطبیق نظریه ها و اصول اقتصادی در تطبیق مبانی نظری علوم اقتصادی با ویژگی های آب، توضیح داده می شود که چرا نهاد بازار قادر به لحاظ کردن کامل آثار اقتصادی و زیست محیطی در برقراری پاسخگویی به نیازها، ایجاد تعادل ها و حل مسایل نیست و چگونه بایددخالت های دولت یا نهادهای اجتماعی و پذیرش نوعی نظام برنامه ریزی، مورد توجه قراربگیرد. درتوضیح چگونگی ها مثلا گفته می شود: در طرح ها ، هزینه های هیچ اقدامی در درازمدت نباید از فواید آن (با توجه به قیمت های سایه وارزش زمانی پول) بیشترباشد، درمقایسه اقتصادی پیامدهای گزینه های مختلف و انتخاب گزینه برتر باید اصول اقتصادمهندسی پیاده شود، درسیاست های قیمت گذاری آب در سطح بنگاه ها، فاصله گرفتن هزینه ها ازفوایدو ارزش های کسب شده موجب بروز رفتار های رانت خواهانه در استفاده از منابع می شود، با نپرداختن هزینه های کامل فعالیت ها توسط بنگاه عامل ( مانند صاحبان چاه عمیق) «هزینه خارجی» ایجاد شده توسط جامعه پرداخت می شود. 2. نشانگرهای اقتصادی بسیاری از موضوعات محوری مدیریت اقتصادی آب بر اساس نشانگرهای کارآیی(اعمال قواعد لازم در استفاده از منابع محدود) و نشانگرهای مصرف پایدار بیان شده است. در بهره برداری پایداراز منابع آب، کمال مطلوب هنگامی حاصل می شود که ارزش ها با هزینه هادر درازمدت به حد موازنه و برابری برسند، یعنی هزینه کل برابر ارزش پایداردربهره برداری ها باشد. در این حالت، در تقویم و محاسبه نشانگرها، هزینه کامل شامل : هزینه های استحصال ، آثار جنبی منفی بنگاه ها بر دیگران، هزینه فرصت آب و خسارت های زیست محیطی اکوسیستم های آبی مورد توجه قرار می گیرد. در محاسبه ارزش کامل آب، آثار مثبت خارجی بنگاه ها و ارزش خدمات زیست محیطی در معرض توجه قرار دارد. برای تامین نظام مند داده های این نوع بررسی ها، به استقرارنظام حساب های اقماری(حسابداری آب) در سطوح مختلف محلی، منطقه ای و ملی نیاز است. 3. تدابیرانگیزه ساز و بازارمحور سیاست¬های جدید مرتبط با حکمرانی و مدیریت آب، صرفا به "دستور و کنترل" متکی نیست و استفاده از سیاست¬های انگیزه ساز و یا مشتق شده از بازار، در آن ها مشهوداست. اعطای یارانه¬های هدف دار، اخذ مالیات و عوارض و قیمت گذاری با هدف کنترل تقاضا و مصرف آب و کاهش آلودگی ها ، تعیین حدود و ضوابط قانونی(پروانه بهره برداری، مجوز دفع فاضلاب و یا میزان استفاده از کود و سم در کشاورزی) و صدور مجوز برای مبادله و تشکیل بازار و رفتن به سمت مزیت های نسبی و مدیریت آب مجازی از سیاست هایی است که مورداقبال بیشتری قرار گرفته است. 4. زیرساخت های تدابیر اقتصادی نشانگرها و انگیزه های اقتصادی زمانی می توانند کارکرد مناسبی داشته باشند، که نظام اداری و باورهای فرهنگی، مشارکت ها و توافقات اجتماعی هم از آن پشتیبانی کند. قیمت گذاری حجمی آب، تقویت و توسعه بازار آب ، سرمایه گذاری متشکل بخش خصوصی ، ثبات و پایداری نسبی در حقوق مالکیت آب و نظایر آن، از این زمره اند. بنا براین هرچند در کشور ما برخی ازمجوزهای قانونی برای اعمال برخی سیاست¬های اقتصادی در حوزه آب وجوددارد، اما زیرساخت های آن فراهم نیست و در باره پیامدهای گوناگون اجرای آن ها چاره اندیشی نشده است. در اغلب موارد، به علت پیامدهای چند جانبه و عمیقی که اعمال تدابیراقتصادی آب در جامعه ایجاد می¬کند، ممکن است کلیه هدف¬های لازم همزمان تامین نشود و یا با هدف¬ها و سیاست¬های دیگر اجتماعی و سیاسی، مغایرت¬هایی داشته باشد. معمولا اگراین مغایرت ها به نحو شفاف و آشکاری بیان شوند، به نحو بهتری می توان در باره دادو ستدهای میان هدف های مختلف و رسیدن به توافق پایدار( از طریق گفت و گوی شفاف ملی و منطقه ای) تلاش کرد. بیان این مغایرت ها و دادو ستد ها به زبان اقتصادی در بسیاری از عرصه ها ممکن و راهگشاست. غرض آن است که مشارکت نهادی بخش خصوصی و نیروهای اجتماعی در تصمیم گیری های اصلی، از الزامات استفاده صحیح از تدابیر اقتصادی محسوب می شوند و بهتراست در یک بسته سیاستی، تدوین وعرضه شوند.
  • مجتبی اقبالی
  • فرید فریدانی
  • محسن جواهری طهرانی
  • بیژن قهرمان
  • محمد جلینی
  • سید حسین سجادی فر
  • سید احمد محدث حسینی
  • سید احمد حسینی
  • حجت میان آبادی
  • حامد فرهادی
  • کاظم اسماعیلی
  • محمدرضا علی پور
  • مجید دایی
  • جواد بذرافشان
  • نرگس خاتون دولت ابادی
  • محمدحسن رحیمیان
  • جواد باغانی
  • هادی افشار
  • محمد کریمی

لیست داوران منتصب

  • مجتبی اقبالی
  • فرید فریدانی
  • محسن جواهری طهرانی
  • بیژن قهرمان
  • محمد جلینی
  • سید حسین سجادی فر
  • سید احمد محدث حسینی
  • سید احمد حسینی
  • حجت میان آبادی
  • حامد فرهادی
  • کاظم اسماعیلی
  • محمدرضا علی پور
  • مجید دایی
  • جواد بذرافشان
  • نرگس خاتون دولت ابادی
  • محمدحسن رحیمیان
  • جواد باغانی
  • هادی افشار
  • محمد کریمی
فایل کامل دریافت نسخه XML این شماره

سرمقاله

سرمقاله

سرمقاله و یادداشت کوتاه

انوش نوری اسفندیاری, سعید نی‌ریزی
بازدید: 32

آب، اقتصاد و مدیریت

آب، اقتصاد و مدیریت

کیفیت آب و فاضلاب

کیفیت آب و فاضلاب

معرفی معادلات اساسی مدل Qual2kw و راهنمای کاربردی مدل

هاجر طاهری, خدیجه براتی, محمد شایان نژاد
بازدید: 80

روش‏ های کنترل تولید و انتشار سولفید هیدروژن در شبکه ‏های جمع آوری فاضلاب

احسان عظیمی قالیباف, سعیدرضا خداشناس, الهام قربانی, کیوان صائب
بازدید: 271

آبیاری و کشاورزی

آبیاری و کشاورزی

منابع آب سطحی

منابع آب سطحی

مدیریت منابع آب

مدیریت منابع آب

سایر مطالب علمی نشریه

سایر مطالب علمی نشریه