یادداشت تحلیلی: سامانه بیلان؛ بههنگام، هوشمند، قابل توسعه
دوره 7، شماره 3، پاییز 1399، صفحه 94-95
مهری شاهدی، فاطمه طالبی حسینآباد، علیرضا سلطانی کوشکی
چکیده با توجه به رشد تقاضای آب و کاهش تدریجی کمّی و کیفی منابع آب (ناشی از تغییر اقلیم)، امروزه ضرورت برنامهریزی تخصیصهای آب بر اساس آب تجدیدپذیر (آب قابلبرنامهریزی) کاملاً واضح و مبرهن است. ابزار محاسبه آب تجدیدپذیر، «برقراری بیلان در حوضههای آبریز» میباشد.
مدیریت تخصیص آب در ایران، بیراههای در گذر زمان
دوره 7، شماره 2، تابستان 1399، صفحه 23-32
https://doi.org/10.22067/jwsd.v7i2.85262
ابراهیم اسماعیلی نژاد، کامران داوری
چکیده محدودیت و چالشهای منابع آب تجدیدشونده و افزایش روز افزون تقاضا برای آب در بخشهای مختلف شهری و خدمات، توریسم، صنعت و کشاورزی، اهمیت و حساسیت مدیریت منابع آب را افزایش داده است. این حساسیت به ویژه در دورههای کمآبی، تأثیر بیشتری دارد. تجارب سالهای گذشته در مباحث مدیریت منابع آب، بازگوکنندۀ این است که اعمال مدیریت درست و صحیح بر اساس اصول پایداری و افزایش بهرهوری آب، چالشها، محدودیتها و مشکلات ناشی از کمبود منابع آب را کاهش میدهد. در این راستا نظاممندسازی فرآیند تخصیص آب، راهکاری راهبردی و اقدامی اساسی جهت دستیابی به امنیت آبی و توسعه پایدار منابع آب تلقی میگردد. اما این نظاممندی تخصیص آب در ایران همواره با مشکلاتی (مسائل زیستمحیطی، درگیریهای بین مناطق بالادست و پاییندست و ...) همراه بوده که دوبار در سالهای 1382 و 1387 اصلاح شده است. با وجود اصلاحات و تغییرات در این نظامنامه، شاهد ناکارآمدی تخصیص آب در ایران هستیم؛ زیرا برای رسیدن به یک تعادل مطلوب در زمینه عرضه و تقاضای آب، که یک اصل مهم و حائز اهمیت در تخصیص و پایداری آب میباشد، فقط با مدیریتی که همه ابعاد(سیاسی، اقتصادی، اجتماعی) را در نظر بگیرد، میسر خواهد بود. در نتیجه در حال حاضر نظامنامه تخصیص آب در ایران نیاز به اصلاحاتی دارد تا علاوه بر در نظر گرفتن اهداف مهم «پایداری و بهرهوری آب» در نظامنامه تخصیص آب، چارچوب دقیقی برای تخصیص آب و کنترل برداشت تعیین شود.
ارائه چند شاخص کاربردی به منظور بررسی تعادل منابع آب و پایداری توسعه (مطالعه موردی: حوضه آبریز قرهقوم)
دوره 1، شماره 1، اسفند 1392، صفحه 73-79
https://doi.org/10.22067/jwsd.v1i1.34603
مهری شاهدی، فاطمه طالبی حسین آباد
چکیده آب در توسعه استان خراسان رضوی، مهمترین و در عین حال محدودکنندهترین عامل محسوب میشود. از یک طرف کاهش شدید منابع آب ناشی از بهرهبرداریهای غیر مجاز و بیرویه، و از طرف دیگر رشد شدید تقاضا در بخشهای مختلف مصرف، نقش این ماده حیاتی را در زمینه توسعه برجستهتر نموده است. در این مطالعه تعدادی شاخص مبتنی بر آب تجدیدپذیر برای بررسی تعادل کمی منابع آب حوضه آبریز قرهقوم بکار رفته است. بر این اساس نسبت مصرف به آب تجدیدپذیر در حوضه آبریز معادل 24/1 برآورد شد؛ که با توجه به استاندارد، نشانه عدم تعادل در بیلان است. سرانه آبتجدیدپذیر (شاخص فالکن مارک) نیز در حوضه آبریز معادل (نفر/m3)562 بدست آمده است که نشان دهنده ناکافی بودن آب مورد نیاز برای پشتیبانی توسعه پایدار میباشد. متوسط نیاز آبی خالص الگوی کشت موجود در این حوضه حدود 8852 متر مکعب در هکتار است، در حالی که مقدار آب تجدیدپذیر به ازای هر هکتار از اراضی فاریاب حوضه آبریز قرهقوم فقط 6551 متر مکعب میباشد. در نتیجه به شرط تخصیص تمامی آب تجدیدپذیر برای آبیاری، حداکثر 74 درصد اراضی فاریاب فعلی آب مورد نیاز برای آبیاری را در اختیار خواهند داشت. در مجموع توسعه فعلی حوضه آبریز قرهقوم منجر به عدم تعادل منابع آب حوضه گشته و ناپایدار خواهد بود. وقوع خشکسالی طولانی مدت در این شرایط میتواند برای ادامه حیات ساکنین منطقه بسیار مخاطرهآمیز باشد. پایداری توسعه در ارتباط با منابع آب منوط به بازیابی تعادل و سپس مصرف بهینه آب در تمام بخشهای مصرف، به ویژه در بخش کشاورزی، خواهد بود.
