نوع مقاله : پژوهشی کاربردی
نویسندگان
1 گروه زمین شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 گروه زمین شناسی معدنی وآب، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 استادیار هیدروژئولوژی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران
چکیده
طرح احیا و تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی کشور با هدف بازایستادن روند اضافه برداشت و جبران کسری مخازن آب زیرزمینی توسط وزارت نیرو اجرایی شده است. ارزیابی اثربخشی اجرای این طرح در بسیاری از آبخوانهای کشور به دلیل اجرا نشدن کامل طرح و یا نبود اطلاعات کافی انجامپذیر نیست. محدوده مطالعاتی اردستان یکی از دشتهای پایلوت اجرای طرح احیا و تعادلبخشی آبخوان در استان اصفهان است که باتوجه به دادههای موجود امکان ارزیابی اثربخشی اجرای این طرح در آن وجود دارد. به این منظور، در پژوهش حاضر از دادههای کمی آبخوان اردستان در بازه سالهای 1380 تا 1400 به منظور ارزیابی اثربخشی اجرای طرح احیا و تعادلبخشی در این محدوده مطالعاتی استفاده شده است. پس از بررسی مو به مو کارهای تعادلبخشی انجام شده در محدوده، شامل تولید دادهها، نظارت و کنترل بهرهبرداری و ذخیرهسازی مستقیم آب در آبخوان، تأثیر این کارها بر هیدروگراف معرف آبخوان ارزیابی شده است. نتایج نشان داد شیب منحنی تراز سطح ایستابی در سالهای پس از تعادلبخشی بهبود نسبی داشته و عوامل طبیعی بیشترین تأثیر را بر این بهبود داشته است. بهعبارت دیگر، حجم صرفهجویی شده آب زیرزمینی برآمده از کارهای طرح تعادلبخشی از نظر کمی، زمانی و مکانی تاثیر ناچیزی بر کمیت آب زیرزمینی نشان داد. بررسی اجرای پروژههای طرح احیا و تعادلبخشی در محدوده اردستان نشان داد، عملکرد در برخی از پروژهها صفر بوده و در سایر موارد نیز طرحها بهطور نیمهکاره اجرا شدند. در پایان، اجرای هر یک از پروژهها براساس دادههای موجود آسیبشناسی شده و دلایل موفق نشدن اثربخشی طرح احیا بررسی شد.
کلیدواژهها
موضوعات
حسینی جلفان، م.، هاشمی شاهدانی، م. و جوادی، س. 1399. ارزیابی میزان تأثیرگذاری سامانه کنترل خودکار توزیع آب سطحی کشاورزی بهمنظور کاهش برداشت و تعادلبخشی آبخوان در شرایط کمآبی (مطالعه موردی: کانال اصلی شبکه آبیاری قزوین)، نشریه آب و آبیاری، 10(2): 281-299.
خدادادی، م. 1400. ارزیابی طرح احیا و تعادلبخشی آبهای زیرزمینی دشت شهریار با تأکید بر کنتورهای هوشمند. پایاننامه کارشناسیارشد هیدروژئولوژی، دانشکده علوم زمین دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
رضایی، س.، جوادی، س. و کاردانمقدم، ح. 1399. ارزیابی راهکارهای مدیریت منابع آب زیرزمینی با استفاده از رویکرد اجزای محدود در شبیهسازی عددی. هیدروژئولوژی، 5(2): 32-42.
زنگنه، م.، سرائی تبریزی، م.، خسروجردی، ا. و صارمی، ع. 1400. اثربخشی راهکارهای تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی برای کنترل فرونشست (مطالعه موردی: محدوده مطالعاتی ورامین). مجله تحقیقات آب و خاک ایران، 52(7): 1736-1751.
شرکت آب منطقهای استان اصفهان. 1397. اطلاعات آماربرداری سراسری سال 1397، معاونت حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای استان اصفهان. اصفهان.
شرکت آب منطقهای استان اصفهان. 1399-الف. آمار خلاصه وضعیت محدودههای مطالعاتی استان اصفهان، معاونت حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای استان اصفهان. اصفهان.
شرکت آب منطقهای استان اصفهان. 1399-ب. گزارش اندازهگیری منابع آب زیرزمینی محدوده مطالعاتی اردستان (4801). معاونت حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای استان اصفهان. اصفهان.
عدالت، ع.، خداپرست، م. و محمدرجبی، ع. 1400. بررسی اثرات تغییر تراز آب زیرزمینی آبخوان بر پدیده فرونشست و راهکارهای تعادلبخشی آبخوان (مطالعه موردی؛ دشت علی آباد قم). نشریه مهندسی عمران امیرکبیر، 53(5): 1-22.
عمیدپور، ز. و غلامی سفیدکوهی، م.ع. 1399. تأثیر سیستم آبیاری نوین بر تعادلبخشی به منابع آب زیرزمینی. پنجمین همایش ملی دانش و فناوری علوم کشاورزی، منابع طبیعی و محیطزیست. موسسه سام ایرانیان، تهران.
مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان. 1398. اطلس نیاز آبی خالص محصولات زراعی و باغی استان اصفهان. سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان.
معاونت آب و آبفا وزارت نیرو. 1394. مجموعه دستورالعملهای طرح احیا و تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی، دفتر نظامهای بهرهبرداری و حفاظت آب و آبفا وزارت نیرو.
معاونت حفاظت و بهرهبرداری شرکت مدیریت منابع آب ایران. 1395. دشتهای ممنوعه کشور، شرکت مدیریت منابع آب ایران.
میرحاجی، ن. 1399. ارزیابی اثربخشی اقدامات طرح احیا و تعادلبخشی بر کمیت منابع آب زیرزمینی (مطالعه موردی دشت خوی). دومین کنفرانس ملی پژوهشهای دانشبنیان در علوم زمین. دانشگاه شهید چمران، اهواز.
مهندسین مشاور آبگستران میهن. 1396. طرح مطالعات جامع پساب استان اصفهان، برنامهریزی منابع و مصارف پساب فاضلاب تصفیهخانه اردستان. معاونت طرح و توسعه شرکت آب منطقهای استان اصفهان.
Boni R., Teatini P., Zoccarato C., Guardiola-Albert C., Ezquerro P., Bru G., Tomás R., Valdes-Abellan J., Pla C., Navarro-Hernández M.I. Elçi A. Çaylak B. Hakan Ören A. Shatanawi KH. Hind Mohammad A. Abu Hajar H. Letterio T. Genovesi R. Hreisha H. Al-Mimi Q. and Meisina C. 2022. Stakeholders’ Perspective on Groundwater Management in Four Water-Stressed Mediterranean Areas: Priorities and Challenges. Land, 11: 738.
Dangar S., Asoka A. and Mishra V. 2021. Causes and implications of groundwater depletion in India: A review. Hydrology, (596): 126103.
Hasan M.R., Mostaf M.G., Rahman N., Saiful Islam S. and Islam M. 2018. Groundwater Depletion and its Sustainable Management in Barind Tract of Bangladesh. Environmental Sciences, 12: 247-255.
Lall U., Josset L. and Russ T. 2020. A Snapshot of the World's Groundwater Challenges. Annual Review of Environment and Resources, (45)1: 171-194.
Senthilkumar M. and Gnanasundar D. 2022. Aquifer characterization and hydrogeological modeling for devising groundwater management strategies for the Chennai aquifer system, southern India. Environment Earth Science, 81: 187.
Turner S.W.D., Hejazi M,. Yonkofski C., Kim S.H. and Kyle P. 2018. Influence of groundwater extraction costs and resource depletion limits on simulated global nonrenewable water withdrawals over the twenty‐first century. Earth's Future, 7: 123–135.
ارسال نظر در مورد این مقاله