Pathology of Water Policy-Making in the Islamic Republic of Iran Based on the “Policy Window” Theory With an Emphasis on Government Resources

Document Type : Review Article

Authors

Rohollah Eslami

Jamal Mokhtari

Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.

10.22067/jwsd.v13i1.2512-1487

Abstract

The crisis of water imbalance in contemporary Iran, particularly during the period of the Islamic Republic (1979-2025), has become one of the most complex challenges of governance, generating wide-ranging environmental, economic, social, and security consequences. Despite the unprecedented escalation of the water imbalance crisis and the adoption of numerous laws, programs, and documents in the water sector (which are themselves part of the policy-making process), the effective implementation of these documents and the realization of sustainable reforms in practice have failed. The water sector in Iran faces significant expert conflicts. These disagreements are not simply due to scientific perceptions, but each expert stream also has its own political backing. Therefore, the analysis of water policies cannot be complete without considering this link between knowledge, interests, and political fortune. Adopting a qualitative approach and drawing on documentary analysis and policy analysis, this study employs the Multiple Streams Framework and John Kingdon’s Policy Window model to address the central question of why, during the period of the Islamic Republic, the necessary “policy window” for a paradigmatic shift in water policy-making has not been effectively opened, despite the heightened salience of the water crisis and the availability of expert solutions. The findings indicate that, in the Islamic Republic period, the “problem stream,” marked by the intensification of water resource imbalance, land subsidence, the drying of ecosystems, and the emergence of social conflicts, has escalated to the level of a national security crisis. Within the “policy stream,” although solutions such as demand management and the balancing of groundwater resources have been proposed since the 1980s, the supply-oriented paradigm of dam construction and water transfer has continued to dominate in practice. By contrast, the “political stream,” due to institutional fragmentation, conflicts of interest, the influence of powerful stakeholders, weak oversight, and financial constraints, has been unable to effectively couple these two streams. As a result, the policy windows that have opened have either remained unused or have led to short-term and ineffective policies, which in turn have further deepened the crisis of water imbalance. This article shows that the aforementioned failure is largely due to structural weaknesses in the “policy-making process” (institutional fragmentation, influence of interest coalitions, policy conflict, and formulation-implementation gap), rather than a lack of law or technical knowledge.

Keywords

Water Policy-Making

Water Imbalance

Policy Window

Islamic Republic of Iran

Subjects

• Water Management and Economy

---

References

توسلی، غلام‌عباس. (۱۳۷۳). نظریه‌های جامعه‌شناسی در قرن بیستم. انتشارات سمت. تهران، ایران.

درویش، محمد. (1400). نباید به آب به چشم نفت نگاه کرد/ بحران آب در آینده بسیار خطرناک خواهد بود/ مساله ما کمبود خرد است نه آب و زمین!. بازیابی شده از سایت شفقنا. https://fa.shafaqna.com/?p=1195144

دفتر مقام معظم رهبری. (۱۳۹۴آ). سیاست‌های کلی نظام در بخش آب. تهران، ایران. https://khl.ink/f/29282

دفتر مقام معظم رهبری. (۱۳۹۴ب). سیاست‌های کلی محیط‌زیست (ابلاغی ۱۳۹۴/۰۸/۲۶). تهران، ایران. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=31422

دیوان محاسبات کشور. (۱۳۸۹). گزارش تفریغ بودجه کل کشور (بخش آب). تهران، ایران.

دیوان محاسبات کشور. (۱۳۹۵آ). گزارش تفریغ بودجه کل کشور: بخش آب و منابع طبیعی. تهران، ایران.

دیوان محاسبات کشور. (۱۳۹۵ب). گزارش نظارتی دیوان محاسبات درباره عملکرد دستگاه‌ها در حوضه آبریز دریاچه ارومیه. تهران، ایران.

دیوان محاسبات کشور. (۱۳۹۸). گزارش تفریغ بودجه کل کشور: بخش آب و منابع آب زیرزمینی. گزارش شماره 980765. تهران، ایران.

دیوان محاسبات کشور. (۱۴۰۰آ). گزارش تفریغ بودجه کل کشور سال ۱۳۹۸ (جلد ۴). تهران، ایران.

دیوان محاسبات کشور. (۱۴۰۰ب). گزارش تفریغ بودجه کل کشور (بخش آب و منابع طبیعی). تهران، ایران.

دیوان محاسبات کشور. (۱۴۰۲). گزارش تفریغ بودجه کل کشور (بخش آب و منابع طبیعی). تهران، ایران.

دیوان محاسبات کشور. (۱۴۰3). گزارش تفریغ بودجه کل کشور، بخش آب و منابع طبیعی. تهران، ایران.

سازمان برنامه و بودجه کشور. (1366). قانون برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۶۸–۱۳۷۲). تهران، ایران.

سازمان برنامه و بودجه کشور. (۱۳۷۳). قانون برنامه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۷۴–۱۳۷۸). تهران، ایران.

سازمان برنامه و بودجه کشور. (۱۳۷۸). قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۷۹–۱۳۸۳). تهران، ایران.

سازمان برنامه و بودجه کشور. (۱۳۸۳). قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۸۴–۱۳۸۸). تهران، ایران.

سازمان برنامه و بودجه کشور. (۱۳۸۹). قانون برنامه پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۹۰–۱۳۹۴). تهران، ایران.

سازمان برنامه و بودجه کشور. (۱396). قانون برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۹۰–۱۳۹۴). تهران، ایران.

سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور. (۱۴۰۰). گزارش پایش پدیده فرونشست زمین در دشت‌های ایران. تهران، ایران.

سازمان نقشه‌برداری کشور. (۱۳۹۹آ). پایش پدیده فرونشست زمین در دشت‌های کشور (گزارش فنی). تهران، ایران.

سازمان نقشه‌برداری کشور. (۱۳۹۹ب). پایش فرونشست زمین با استفاده از داده‌های راداری (InSAR). تهران، ایران.

سازمان نقشه‌برداری کشور. (۱۴۰۱). گزارش پایش و تحلیل فرونشست زمین در ایران. تهران، ایران.

ستاد احیای دریاچه ارومیه. (۱۳۹۳). طرح جامع احیای دریاچه ارومیه. معاونت ریاست جمهوری. تهران، ایران.

ستاد احیای دریاچه ارومیه. (۱۳۹۷). گزارش عملکرد و پیشرفت طرح‌های احیای دریاچه ارومیه. معاونت ریاست جمهوری. تهران، ایران.

ستاد احیای دریاچه ارومیه. (۱۳۹۸). گزارش عملکرد و ارزیابی برنامه‌های احیای دریاچه ارومیه. معاونت ریاست جمهوری. تهران، ایران.

شرکت تولید برق حرارتی. (۱۴۰۱). گزارش تأثیر کمبود آب بر عملکرد نیروگاه‌های حرارتی کشور. وزارت نیرو. تهران، ایران.

شرکت مدیریت منابع آب ایران. (۱۳۹۸آ). گزارش بیلان منابع و مصارف آب کشور. وزارت نیرو. تهران، ایران.

شرکت مدیریت منابع آب ایران. (۱۳۹۸ب). گزارش عملکرد پنج ساله طرح احیا و تعادل‌بخشی منابع آب زیرزمینی کشور (۱۳۹۳-۱۳۹۸). وزارت نیرو. تهران، ایران.

شرکت مدیریت منابع آب ایران. (۱۳۹۹). گزارش ملی وضعیت آب‌های زیرزمینی ایران. وزارت نیرو. تهران، ایران.

شرکت مدیریت منابع آب ایران. (۱۴۰۲). اطلس منابع آب ایران. وزارت نیرو. تهران، ایران.

سازمان حفاظت محیط‌زیست. (۱۳۹۴). طرح حفاظت از تالاب‌های ایران: گزارش وضعیت و روند تغییرات دریاچه ارومیه. سازمان حفاظت محیط زیست. تهران، ایران.

عزیزی، قاسم. (۱۳۸۸). مدیریت منابع آب در ایران: چالش‌ها و راهکارها. فصلنامه علمی-پژوهشی تحقیقات جغرافیایی، ۲۴(۱)، ۲۵-1.

قادری، حاتم. (۱۳۸۱). سیاست جناحی در ایران: از حزب توده تا احزاب عصر جمهوری اسلامی. نشر چشمه. تهران، ایران.

مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۶). صورت مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی در بررسی الحاقیه قانون تعیین تکلیف چاه‌های فاقد پروانه. مجلس شورای اسلامی. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۸۴). ارزیابی اجرای برنامه سوم توسعه (بخش آب). تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۸۵). بررسی سیاست خودکفایی گندم و آثار آن بر منابع آب کشور. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۱). بررسی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای و پیامدهای زیست‌محیطی آن‌ها. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۴). ارزیابی عملکرد برنامه پنجم توسعه در بخش آب. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۵آ). بررسی چالش‌ها و موانع اجرای سند ملی آب. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۵ب). بررسی چالش‌ها و تناقضات سیاستی برنامه ششم توسعه در بخش آب. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۵ج). بررسی یارانه پنهان آب در بخش کشاورزی و آثار آن بر بهره‌وری. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۶آ). چالش‌های حکمرانی آب در ایران (گزارش شماره ۱۶۴۷۳). تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۶ب). بررسی ابعاد حقوقی و نهادی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۷آ). بررسی تعارضات سیاستی در بخش آب و کشاورزی. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۷ب). بررسی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای و ملاحظات فنی، اقتصادی و نهادی. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۷ج). ارزیابی اقتصادی و نهادی طرح‌های بزرگ آب و نقش ذی‌نفعان پیمانکاری. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۷د). چالش‌های تخصیص بودجه در بخش آب؛ غلبه پروژه‌های سازه‌ای بر مدیریت تقاضا. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۷و). بررسی تأمین مالی طرح‌های تعادل‌بخشی منابع آب زیرزمینی. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۹آ). بررسی ابعاد اجتماعی و امنیتی بحران آب در ایران (گزارش شماره ۱۷۵۶۰). تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۹ب). بررسی علل عدم تحقق سیاست‌های کلان آب در ایران. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۰آ). ارزیابی عملکرد ستاد ملی سازگاری با کم‌آبی. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۰ب). بررسی تأثیر تحریم‌های بین‌المللی بر پروژه‌های بخش آب. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۰ج). بررسی اجرای پایش منابع آب در برنامه ششم توسعه. تهران، ایرانی.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۱آ). امنیت آبی در ایران: چالش‌ها و راهبردها. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۱ب). تحلیل حکمرانی آب در ایران. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۱ج). بررسی چالش‌های نهادی و اجرایی سیاست قیمت‌گذاری آب در ایران. تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۱د). بررسی منازعات آبی و راهکارهای حل‌وفصل آن‌ها (گزارش شماره ۱۸۲۱۰). تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۲آ). ارزیابی لایحه بودجه ۱۴۰۳ کل کشور: بخش آب (گزارش شماره ۱۸۷۴۵). تهران، ایران.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۲ب). بررسی موانع سیاسی–اقتصادی اصلاح سیاست‌های آب کشاورزی. تهران، ایران.

مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام. (۱۴۰۲). تحلیل حکمرانی آب در ایران. تهران، ایران.

مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب. (۱۴۰۱). چالش‌های حکمرانی و هماهنگی نهادی در بخش آب کشور. وزارت جهاد کشاورزی. تهران، ایران.

مصطفوی، محمدعلی. (1398). کسری مخازن آب‌های زیرزمینی از آستانه تحمل گذشت {گفتگو با مدیرکل دفتر حفاظت و بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی}. https://www.etemadonline.com/tiny/news-325927

وزارت جهاد کشاورزی. (۱۴۰۱). آمارنامه کشاورزی ایران.معاونت برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی. تهران، ایران.

وزارت نیرو. (۱۳۷۵). گزارش عملکرد سالانه در حوزه مدیریت منابع آب. تهران، ایران.

وزارت نیرو. (۱۳۹۵). گزارش ارزیابی عملکرد برنامه پنجم توسعه در بخش آب. دفتر برنامه‌ریزی کلان آب و آبفا. تهران، ایران.

وزارت نیرو. (۱۳۹۸آ). چالش‌های مالی و اجرایی بخش آب در شرایط تحریم. تهران، ایران.

وزارت نیرو. (۱۳۹۸ب). گزارش ملی وضعیت آب کشور. تهران، ایران.

وزارت نیرو. (۱۴۰۰). ترازنامه انرژی کشور (بخش آب و برق). تهران، ایران.

وزارت نیرو. (۱۴۰۱). گزارش عملکرد سالانه بخش آب. تهران، ایران.

هیئت وزیران. (۱۳۹۰). سند ملی آب جمهوری اسلامی ایران. دولت جمهوری اسلامی ایران. تهران، ایران.

Cairney, P., & Jones, M. D. (2016). Kingdon’s multiple streams approach: What is the empirical impact of this universal theory?. Policy Studies Journal, 44(1), 37–58. https://doi.org/10.1111/psj.12111

Haacke, J. (2021). Foreign policy entrepreneurs, policy windows, and ‘pragmatic engagement’ reconsidering insights of the multiple streams framework and the Obama administration’s 2009 policy shift towards military-run Myanmar. Foreign Policy Analysis, 17(3). https://doi.org/10.1093/fpa/orab017

Hall, P. A. (1993). Policy paradigms, social learning, and the state: The case of economic policymaking in Britain. Comparative Politics, 25(3), 275-296.

Kingdon, J. W. (1984). Agendas, alternatives, and public policies.Little, Brown and Company. Boston, MA, USA.

Mbah, P. O., Ezeibe, C. C., & Iwuoha, V. C. (2022). Policy windows and political change: Revisiting Kingdon’s multiple streams framework. Journal of Public Affairs, 22(2), e2396. https://doi.org/10.1002/pa.2396

Rawat, P., & Morris, J. C. (2016). Kingdon’s “streams” model at thirty: Still relevant in the 21st century?. Politics & Policy, 44(4), 608–638. https://doi.org/10.1111/polp.12168

Triviño, S. M., Figueroa-Benitez, A., Figueroa, A., & Amezaga, J. (2026). Political Ontology in the Environmental Management of Hydrosocial Territories: Introducing Water-Important SocioEcological Systems (WISe). Water, 18(11), 1319. https://doi.org/10.3390/w1811131

Vahabzadeh, M., Molajou, A., Akbari Variani, H. & Afshar, A.(2025). Assessment of the water and energy nexus in the energy supply subsystem of water stressed countries like Iran. Sci Rep 15, 37467. https://doi.org/10.1038/s41598-025-21380-0

Zahariadis, N. (2014). Ambiguity and multiple streams. In P. A. Sabatier & C. M. Weible (Eds.), Theories of the policy process (3rd ed., pp. 25–58). Westview Press, Boulder, CO, USA.

Zamani, O., Azadi, H., Mortazavi, S. A., Balali, H., & Movahhed Moghaddam, S. (2021). The impact of water-pricing policies on water productivity: Evidence from the agricultural sector in Iran. Agricultural Water Management, 245, 106548. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2020.106548