با همکاری انجمن هیدرولیک ایران
نویسنده = علی طاهری اقدم
انتقال آب و سازه های آبی

بررسی عددی و آزمایشگاهی مسیر حرکت جت‏‏‌های خروجی از دریچه‏‌های تخلیه تحت فشار سدهای مخزنی

دوره 10، شماره 3، پاییز 1402، صفحه 109-120

https://doi.org/10.22067/jwsd.v10i3.2301-1207

علی طاهری اقدم، فرزین سلماسی، علی حسین زاده دلیر، اکرم عباسپور

چکیده آگاهی دقیق از محل برخورد جت‌‏ها در پایاب سدها به طراحان در جانمایی دقیق و مطمئن حوضچه‏‌های استغراق کمک شایانی می‏کند. هدف از این پژوهش بررسی دقیق مسیر حرکت جت‏‌های خروجی از دریچه‌‏ها و تعیین محل برخورد آن‏ها به پای سد به‏ صورت عددی و آزمایشگاهی می‌‏باشد. برای شبیه‏‏‌سازی عددی از نرم‏افزار انسیس-فلوئنت استفاده شد. نتایج نشان داد بین مقادیر آزمایشگاهی و مقادیر استخراج شده از روابط پرتابه جت برای پیش‌‏بینی مسیر حرکت جت‏‌های تحت فشار، اختلاف قابل توجهی وجود دارد که این اختلاف می‌‏تواند ناشی از تاثیر مقاومت هوا در داده‏‌های استخراجی از کار آزمایشگاهی باشد. برای به حداقل رساندن این اختلاف، معادله پرتابه اصلاح شد. همچنین تاثیر تغییر قطر دریچه سد و دبی جریان بر محل برخورد جت ریزشی تحت فشار به زمین بررسی شد. نتایج نشان داد با افزایش قطر در یک دبی ثابت، محل برخورد جت تحت فشار به زمین از پای سازه کمتر و با افزایش دبی در یک قطر ثابت محل برخورد جت به زمین از پای سازه بیشتر می‏‌شود. علاوه‏ براین، نتایج شبیه‏‌سازی عددی نشان داد فشار دینامیکی و همچنین سرعت جت خروجی از دریچه به‏‌طور متوسط و به ترتیب با افزایش 145 و 242 درصدی نسبت به لبه انتهایی دریچه به زمین برخورد می‏کند که باید در طراحی‌‏ها مورد توجه قرار داده شود. همچنین طول شکست جت ریزشی تحت فشار در تحقیق حاضر بررسی شد و مشخص شد با افزایش سرعت اولیه جت آب، طول شکست جت ریزشی تحت فشار افزایش می‌یابد.

انتقال آب و سازه های آبی

بررسی آزمایشگاهی موقعیت تشکیل حفره آبشستگی در پایین‏دست سدها و پیش‏‌بینی آن به کمک روش‌‏های داده‏‌کاوی

دوره 10، شماره 2، تابستان 1402، صفحه 99-108

https://doi.org/10.22067/jwsd.v10i2.2212-1194

علی طاهری اقدم، عطا الله ندیری، جلال شیری

چکیده عوامل مختلفی بر محل تشکیل حفره آبشستگی ایجاد شده در اثر جریان‌‏های ریزشی تأثیر دارند. ازجمله این عوامل عمق پایاب، ارتفاع ریزش، سرعت جریان، سطح مقطع جریان ریزشی، زاویه برخورد جریان و میزان هوای ورودی به جریان می‏‌باشد. در تحقیق حاضر محل تشکیل حفره آبشستگی به‌‏صورت آزمایشگاهی در آزمایشگاه هیدرولیک دانشگاه تبریز بررسی شد. همچنین توانایی شبکه‏‌‏‏های عصبی مصنوعی و مدل‏‌های درختی (مدل درختی M5P) در تخمین محل ایجاد حفره آبشستگی در پایین‌‏دست سدها با استفاده از داده‏‌‏های آزمایشگاهی بررسی شده و نتایج این دو مدل با روش رگرسیونی غیر خطی چند متغیره مقایسه شد. نتایج نشان داد هر سه روش، شبکه عصبی مصنوعی، مدل درختی M5 و روش رگرسیونی نتایج نسبتاَ دقیقی را در پیش‌‏بینی محل تشکیل حفره آبشستگی ارائه م‌ی‏دهند؛ که برای مقدار RMSE،ا M5 =3.75 ،ANN =1.75 و Regression=3.89 می‌‏باشند، ولی به دلیل ارائه روابط خطی ساده توسط مدل درختی M5، این روش می‌تواند به‌‏عنوان روشی کاربردی برای تعیین محل تشکیل حفره آبشستگی مورد استفاده قرار گیرد. تحلیل مدل درختی M5 نشان داد که 4 رابطه با معادلات خطی متفاوت، الگوی تغییرات محل تشکیل حفره آبشستگی را مدل می‏‌کنند. علاوه‌‏براین، تجزیه و تحلیل نتایج آزمایشگاهی نشان داد روابط رگرسیونی ارائه شده در تحقیق حاضر نسبت به روش رایج (استفاده از معادلات پرتابه)، خطای خیلی کمتری در هنگام پیش‏‌بینی محل تشکیل حفره آبشستگی دارند. همچنین نتایج آزمایشگاهی نشان داد ارتفاع آب گذرنده از روی سازه موثرترین پارامتر در محل تشکیل حفره آبشستگی می‏‌باشد.