با همکاری انجمن هیدرولیک ایران

دیدگاه کشاورزان نسبت به قانون‏‌مداری در حکمرانی آب (مطالعه موردی شهرستان سبزوار، استان خراسان رضوی)

نوع مقاله : مطالعه موردی

نویسندگان

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

چکیده
کشور ایران در منطقه خشک جهان قرار دارد و در بیشتر نقاط خشکسالی و کمبود آب به‏‌وضوح مشاهده می‏‏‌شود. مدیریت نادرست و نبود حکمرانی خوب آب تشدید پیامدهای خشکسالی را به همراه دارد. حکمرانی خوب آب به سازگاری قوانین، مسئولیت‌‏پذیری سازمان‌ها، کل‌‏‏نگری و به‏‏‌هم‌‏‏پیوستگی برنامه‏‏‌ها، ملاحظات اخلاقی و رعایت عدالت در ارائه خدمات مرتبط با آب گفته می‌‏‏شود. برقراری و اجرای صحیح حکمرانی خوب آب نیازمند چارچوب‌‏های قانونی عادلانه و سازمان‏‌های اجرایی بی‌طرف است. پژوهش حاضر با هدف بررسی دیدگاه کشاورزان نسبت به رعایت قانون‏‏‌مداری در حکمرانی خوب آب انجام گرفت. با استفاده از تحقیق پیمایشی و روش نمونه‏‏‌گیری خوشه‌‏‏ای تصادفی، وضعیت 202 نفر از کشاورزان در 25 روستا در سطح شهرستان سبزوار بررسی شد. نتایج نشان داد «میزان رعایت قوانین وضع شده برای آب کشاورزی در منطقه» در رتبه اول و «میزان احترام به حقوق کشاورزان در ارتباط با آب کشاورزی» در رتبه آخر جای دارد. همچنین قانون‏‏‌مداری در ارتباط با حکمرانی آب در منطقه وضعیت مناسب و قابل قبولی ندارد و در حد متوسط قابل ارزیابی می‏‌باشد. در عین حال از نظر زارعانی که از قنات برای آبیاری استفاده می‏‏‌کردند و همچنین زمین اجاره‏‏‌ای و درآمد سالانه بیشتری از کشاورزی داشتند، قانون‏‌مداری در حکمرانی آب، بیشتر رعایت شده است. در مقاله حاضر پیشنهادهایی به‌‏منظور تقویت قانون‌مداری در حکمرانی آب ارائه شده است که می‌‏توان به استفاده از دانش بومی و مشارکت کشاورزان در وضع قوانین مرتبط با آب کشاورزی اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها


آشنا، ح. 1393. بهره‌‏وری و حکمرانی پایدار منابع آب. گزارش تفصیلی نخستین هم‌‏اندیشی سیاست‏گذاران منابع آب، وزارت نیرو، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، 1-99.
ابراهیم‏‏‏‌پور، ح. و خلیلی، ح. ۱۳۸۹. از حکمرانی خوب تا حکمرانی پایدار. هشتمین کنفرانس بین‏‏المللی مدیریت، تهران، ایران.
ابراهیم‌‏‏زاده، ع. و اسدیان، م. 1392. تحلیل و ارزیابی میزان تحقق‌‏‏پذیری حکمروایی خوب شهری در ایران مورد شناسی: شهر کاشمر. جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‏‏‏‌ای، 3(6): 17-30.
اردکانیان، ر. و ضرغامی، م. 1383. حکمرانی در مدیریت به‏‌هم‌‏پیوسته منابع آب. اولین کنگره ملی مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران.
اسکوهی، ف.، اسکوهی، م. و موحد محمدی، ح. 1397. استراتژی عوامل تأثیرگذار در مشارکت آموزش و ترویج کشاورزی بر مدیریت منابع آب. هفتمین کنگره ملی علوم ترویج و آموزش کشاورزی، منابع طبیعی و محیط‏‌زیست پایدار، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، 1-17.
امام‏‌جمعه‌‏زاده، ج.، شهرام‏نیا، ا. و صفریان گرمه خانی، ر. 1395. الگوی حکمرانی خوب؛ جامعه همکار و دولت کارآمد در مدیریت توسعه. فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، 12(36): 7-40.
امامی، م. و شاکری، ح. 1394. حکمرانی خوب و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. پژوهشنامه حقوق تطبیقی، 1(2): 25-75.
امیدیان، م.، طالقانی، غ.، محمدی، ف.، فیروزی، ج.، یعقوبی، ح.ر. و خواستار، ح. 1394. تحلیل نقش حکمرانی خوب در ارتقای توسعه انسانی: بررسی بین‏‌المللی. مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، 7(3): 413-436.
اندیشکده تدبیر آب ایران. 1393. به‏‌سوی چارچوب مفهومی و تحلیلی اصلاح حکمرانی آب. www.iwpri.com
توکلی، ه. و مومنی، م. 1395. بررسی میزان تحقق‌‏پذیری شاخص‏های حکمروایی خوب شهری با تأکید بر کیفیت زندگی شهری (مطالعه موردی مناطق 1، 7 و 22 شهر تهران). فصلنامه مطالعات مدیریت شهری، 8(26): 2-18.
جابری، س.، مهراب قوچانی، ا. و غنیان، م. 1395. حکمرانی خوب رویکردی نوین در جهت تحقق مدیریت اثربخش منابع آب کشاورزی. رویکردهای پژوهشی در علوم اجتماعی، 2(8): 33-41.
حجاریان، م. و غلام‌‏زاده، ع. 1393. حکمرانی (حاکمیت). دانشگاه علامه طباطبایی، مدیریت استراتژیک صنعتی.
www.hajarian.com/index.php/component/content/article/154-students/nimsal-aval-93/531-2014-10-06-06-57-58
حکمت‏نیا، ح.، ملکی، م.، موسوی، م. و افشانی، ع. 1396. سنجش میزان تحقق‏‌پذیری حکمروایی خوب شهری در ایران (مطالعه موردی: شهر ایلام). پژوهش‏‌های جغرافیای انسانی، 49(3): 607-619.
رزمی، م. ج. و صدیقی، س. 1391. الزامات تحقق حکمرانی خوب برای دستیابی به توسعه انسانی. چهارمین همایش ملی اقتصاد، ایران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمینی شهر، خمینی‏شهر، ایران.
رکن‏الدین افتخاری، ع.، عظیمی آملی، ج.، پورطاهری، م. و احمدی‏پور، ز. 1391. ارائه الگوی مناسب حکمروایی خوب روستایی در ایران. فصلنامه ژئوپلیتیک، 8(2): 1-28.
زاینده‏رودی، م.، خسروآبادی، م. و شکیبایی، ع. 1396. بررسی تأثیر شاخص‌‏های حکمرانی خوب بر توزیع درآمد با به‏‌کارگیری پانل داده‌‏ها (مطالعه موردی: کشورهای منتخب جنوب غربی آسیا). فصلنامه پژوهش‏‌های اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)، 17(3): 25-52.
ساعی، ع. و روشن، ت. 1389. تحلیل درک کیفیت حکمرانی در ایران. فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 6(21): 167-187.
شجاعی، ا. 1392. حکمرانی خوب در ایران، چالش‌‏ها، کارآمدی‏‌ها.
www.vekalatonline.ir/userfiles/Files/1378897546-good-haghgostar.ir.pdf
شریف‏زاده، ف. و قلی‏‌پور، ر. 1382. حکمرانی خوب و نقش دولت. فرهنگ مدیریت، 1(4): 93-109.
صادقی، م. و یگانه، ا. 1395. توسعه انسانی پایدار: نقش شاخص‏‌های حکمرانی خوب. پنجمین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم تربیتی و روانشناسی، مطالعات اجتماعی و فرهنگی، تهران، ایران.
طبیبی، م.ر.، حسینی، ا. و رضایی، ت. 1394. ارزیابی شاخص‏‌های حکمرانی خوب شهری در شهرهای مقصد گردشگری به روش IPA (مطالعه موردی: شهر تنکابن). گردشگری شهری، 2(3): 219-231.
علوی، س.ر. 1389. امکان‏سنجی استقرار نظام بهره‌‏برداری مشارکتی از منابع آب و خاک در اراضی پایاب سد شهید مدنی (ونیار) تبریز. مجله پژوهش‌‏های ترویج و آموزش کشاورزی، 3(1): 99-115.
علیزاده، س. و بیات، م. 1395. بررسی اثر حکمرانی خوب بر محیط‏‌زیست در کشورهای با درآمد متوسط. علوم و تکنولوژی محیط زیست، 18(2): 501-513.
غفوری‏‌فرد، س.، باقری، ع. و شجری، ش. 1394. ارزیابی ذی‏‌مدخلان در بخش آب (مطالعه موردی: محدوده مطالعاتی رفسنجان). تحقیقات منابع آب ایران، 11(2): 16-28.
غنیان، م.، برادران، م.، علی میرزایی، ع.، سلیمانی هارونی، خ. و پاشا، س. 1392. مدیریت مشارکتی منابع آب کشاورزی و مولفه‌‏های مؤثر بر آن مطالعه استان در خوزستان. مجله پژوهش آب در کشاورزی، ب، 27(2): 181-190.
فتحی زالوآبی، ا. 1391. ارزیابی آگاهی از حکمرانی پایدار آب در فرآیند حل تعارض رودخانه زاینده‏‌رود. پایان‏نامه کارشناسی ارشد توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان.
قائمی، آ.، لاریجانی، م.، شبیری، س.م. و سرمدی، م.ر. 1396. ارائه مدل مفهومی حکمرانی پایدار در مدیریت به‌‏هم‏‌پیوسته منابع آب کشور با تأکید بر آموزش و ظرفیت‌‏سازی. مجله آب و فاضلاب، 28(4): 112-117.
محمودی، ج.، رونقی، م.ح. و رونقی، م. 1392. تعیین وزن و رابطه بین شاخص‌‏های حکمرانی خوب در ایران. فصلنامه مطالعات راهبردی، 16(4): 59-87.
میرزائی، م. 1395. عوامل مدیریتی بحران آب در ایران. طبیعت ایران، 1(1): 11-13.
Allan T. 2001. The Middle East Water Question: Hydropolitics and the Global Economy. London, I.B. Tauris & Co Ltd.
Qiao G., Zhao L. and Klein K.K. 2009. Water user associations in Inner Mongolia: Factors that influence farmers to join. Agricultural Water Management, 96(5): 822-830.
Rogers P. and Hall A. 2003. Effective Water Governance, Global Water Partnership. Stockholm, Elanders Novum.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 12
مدیریت سیلاب
شهریور 1398
صفحه 95-102

  • تاریخ دریافت 18 تیر 1397
  • تاریخ بازنگری 13 اسفند 1397
  • تاریخ پذیرش 02 اردیبهشت 1398