چارچوب همسویی استراتژی‌های مدیریت آب شهری با رویکرد اقتصاد چرخشی: یک پژوهش کیفی

نوع مقاله : پژوهشی کاربردی

نویسندگان

زهرا موسوی ¹

مهرداد حسینی شکیب ²

سید جواد ایرانبان فرد ³

¹ گروه مدیریت صنعتی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

² گروه مدیریت صنعتی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران

³ گروه مدیریت، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران

https://doi.org/10.22067/jwsd.v12i4.2508-1451

چکیده

افزایش تنش آبی در مقیاس جهانی و ملی، به‌ویژه در کشورهایی همچون ایران، نشان داده است که رویکردهای خطی و تک‌بُعدی در مدیریت آب شهری دیگر پاسخگوی چالش‌های پیچیده موجود نیست. در این شرایط، بهره‌گیری از رویکرد اقتصاد چرخشی و همسویی یکپارچه استراتژی‌های مدیریت عرضه و تقاضای آب، به‌عنوان یک ضرورت استراتژیک مطرح می‌شود. این پژوهش با هدف طراحی چارچوبی استراتژیک برای همسویی مدیریت تأمین و تقاضای آب شهری با رویکرد اقتصاد چرخشی انجام شده است. در دنیای امروز، چالش‌های روزافزون کمبود آب و محدودیت منابع آبی، ضرورت بازنگری در مدل‌های مدیریتی سنتی و حرکت به سمت رویکردهای نوآورانه و پایدار را ایجاب می‌کند. اقتصاد چرخشی به عنوان پارادایمی نوین، امکان ایجاد همسویی بین استراتژی‌های تأمین و مدیریت تقاضا را فراهم می‌آورد. در این پژوهش، با استفاده از روش تحلیل مضمون، 91 مقاله علمی منتشر شده در بازه زمانی 2015 تا 2024 بررسی شد. نتایج پژوهش منجر به شناسایی پنج بُعد اصلی (استراتژی‌های مدیریت منابع و زیرساخت‌ها، استراتژی‌های اقتصاد چرخشی، استراتژی‌های مدیریت تقاضا و مصرف، استراتژی‌های برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری، و استراتژی‌های مشارکت و همکاری ذی‏نفعان)، 26 مؤلفه و 62 شاخص شد. این چارچوب می‌تواند به عنوان راهنمایی برای سیاست‌گذاران و متخصصان حوزه آب شهری در طراحی و پیاده‌سازی استراتژی‌های همسو با اصول اقتصاد چرخشی عمل کند و زمینه دستیابی به مدیریت پایدار منابع آب را فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها

اقتصاد چرخشی

مدیریت منابع آب

استراتژی‌های تأمین آب

مدیریت تقاضای آب

پایداری منابع آب

موضوعات

• مدیریت آب و اقتصاد

---

مراجع

داوودی، سید میثم، و قضاوی، رضا. (1399). تعیین استراتژی های مدیریتی مناسب منابع آب حوضه آبریز شهری نطنز با استفاده از ماتریس swot. هیدروژئومورفولوژی، 22(6)، 105-226. https://doi.org/10.22034/hyd.2020.10811

نظامی، نیما، تیز قدم غازانی، مصطفی، ضرغامی، مهدی و عباسی، مریم. (1402). توسعه یک مدل پویایی‏های سیستم به منظور ارتقای مدیریت پایدار آب شهری در شهر اصفهان، مجله آب و فاضلاب، 34(1)، 1-24. https://doi.org/10.22093/wwj.2022.338545.3252

Abou Taleb, M., & Al Farooque, O. (2021). Towards a circular economy for sustainable development: An application of full cost accounting to municipal waste recyclables. Journal of Cleaner Production, 280, 124047. http://dx.doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.124047

Al-Saidi, M., & Dehnavi, S. (2019). Comparative scorecard assessment of urban water pricing policies—The case of Jordan and Iran. Water, 11(4), 704. https://doi.org/10.3390/w11040704

Al-Saidi, M., Das, P., & Saadaoui, I. (2021). Circular economy in basic supply: Framing the approach for the water and food sectors of the Gulf Cooperation Council countries. Sustainable Production and Consumption, 27, 1273-1285. https://doi.org/10.1016/j.spc.2021.03.004

Ardalan, A., Khaleghy Rad, M., & Hadi, M. (2018). Urban water issues in the megacity of Tehran. Urban Drought, Springer, 263–288. http://dx.doi.org/10.1007/978-981-10-8947-3_16

Braun, V., Clarke, V., & Terry, G. (2021). Thematic Analysis: A Practical Guide. SAGE Publications Limited. https://doi.org/10.1177/1035719X211058251

Domenech, T., & Borrion, A. (2022). Embedding circular economy principles into urban regeneration and waste management: Framework and metrics. Sustainability, 14(3), 1293. https://doi.org/10.3390/su14031293

Feizizadeh, B., Ronagh, Z., Pourmoradian, S., Abedi Gheshlaghi, H., Lakes, T., & Blaschke, T. (2021). An efficient GIS-based approach for sustainability assessment of urban drinking water consumption patterns: A study in Tabriz city, Iran. Sustainable Cities and Society. 64, 102584. http://dx.doi.org/10.1016/j.scs.2020.102584

Fernandes, E., & Cunha Marques, R. (2023). Review of water reuse from a circular economy perspective. Water, 15(5), 848. https://doi.org/10.3390/w15050848

Fu, G., Sun, S., Hoang, L., Yuan, Z., & Butler, D. (2023). Artificial intelligence underpins urban water infrastructure of the future: A holistic perspective. Cambridge Prisms: Water, 1, e14. http://dx.doi.org/10.1017/wat.2023.15

Guerra-Rodríguez, S., Oulego, P., Rodríguez, E., Singh, D. N., & Rodríguez-Chueca, J. (2020). Towards the implementation of circular economy in the wastewater sector: Challenges and opportunities. Sustainability, 12(3), 12345. https://doi.org/10.3390/w12051431

Han, J., Heshmati, A., & Rashidghalam, M. (2020). Circular economy business models with a focus on servitization. Sustainability, 12(21), 8799. https://doi.org/10.3390/su12218799

Kakwani, N., & Kalbar, P. (2024). Prioritization of strategies for urban water circular economy using water circularity indicator. Journal of Cleaner Production, 26(5), 480-505. http://dx.doi.org/10.2166/wp.2024.233

Karimi Alavijeh, N., Fallahi, M., Ahmadi, M., Salehinia, N., & Dahl Larsen, N. (2021). Perspectives of current and future urban water security in Iran. Journal of Cleaner Production, 321, 129004. http://dx.doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.129004

Koseoglu-Imer, D. Y., Oral, H. V., Calheiros, C. S. C., Krzeminski, P., Güçlü, S., Pereira, S. A., & Devolli, A. (2023). Current challenges and future perspectives for the full circular economy of water in European countries. Journal of Environmental Management, 345, 118627. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2023.118627

Kyriakopoulos, G. L. (2023). Circular economy and sustainable strategies: Theoretical framework, policies and regulation challenges, barriers, and enablers for water management. In Water Management and Circular Economy, Elsevier, 197–230. https://doi.org/10.1016/B978-0-323-95280-4.00014-X

Mahdavinia, R., & Mokhtar, A. (2019). Dealing with sustainability in groundwater management using system dynamics approach: A case study in Iran. Sustainable Water Resources Management, 5(4), 1405-1417. https://link.springer.com/article/10.1007/s40899-018-0219-7

Mukhopadhyay, R. (2025). Integrated Urban Water Management Plans. In Urban Development with Treated Recycled and Reuse of Wastewater: Sustainable Management (77-91). Singapore: Springer Nature Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-96-0857-7_6

Nazari, B., Liaghat, A., Akbari, M. R., & Keshavarz, M. (2018). Irrigation water management in Iran: Implications for water use efficiency improvement. Agricultural Water Management, 208, 7-18. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2018.06.003

Nazemi, N., Foley, R. W., Louis, G., & Keeler, L. W. (2020). Divergent agricultural water governance scenarios: The case of Zayanderud basin, Iran. Agricultural Water Management, 229, 105921. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2019.105921

Ranjbari, M., Saidani, M., Esfandabadi, Z. S., Peng, W., Lam, S. S., Aghbashlo, M., & Tabatabaei, M. (2021). Two decades of research on waste management in the circular economy: Insights from bibliometric, text mining, and content analyses. Journal of Cleaner Production, 314, 128009. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.128009

Raoufi, A., & Gorji, M. (2021). Water and energy management in a sustainable site: A case study of a living environment for street children in Tehran, Iran. Sustainable Cities and Society, 68, 102797. https://doi.org/10.1016/j.scs.2021.102797

Rodrigues, P. M., Pinto, F. S., & Marques, R. C. (2024). A framework for enabling conditions for wastewater reuse. Sustainable Production and Consumption, 46, 355-366. https://doi.org/10.1016/j.spc.2024.02.022

Santos, E., Carvalho, M., & Martins, S. (2023). Sustainable water management: Understanding the socioeconomic and cultural dimensions. Sustainability, 15(17), 13074. https://doi.org/10.3390/su151713074

Savari, M., Abdeshahi, A., Gharechaee, H., & Nasrollahian, O. (2021). Explaining farmers’ response to water crisis through theory of the norm activation model: Evidence from Iran. International Journal of Disaster Risk Reduction, 60, 102284. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2021.102284

Schröder, P., Lemille, A., & Desmond, P. (2020). Making the circular economy work for human development. Resources, Conservation and Recycling, 156, 104686. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2020.104686

Shahangian, A., Tabesh, M., Yazdanpanah, M., Zobeidi, T., & Raoof, M. (2022). Promoting the adoption of residential water conservation behaviors as a preventive policy to sustainable urban water management. Journal of Environmental Management, 313, 115005. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2022.115005

Silva, J. A. (2023). Water supply and wastewater treatment and reuse in future cities: A systematic literature review. Water, 15(17), 3064. https://doi.org/10.3390/w15173064

Smol, M., Adam, C., & Preisner, M. (2020). Circular economy model framework in the European water and wastewater sector. Journal of Material Cycles and Waste Management, 22(3), 682-697. http://dx.doi.org/10.1007/s10163-019-00960-z

Soto-Rios, P. C., Nagabhatla, N., & Acevedo-Juárez, B. (2023). Circulatory pathways in the water and wastewater sector in the Latin American Region. Water, 15(6), 1092. https://doi.org/10.3390/w15061092

Stefanakis, A. I. (2019). The role of constructed wetlands as green infrastructure for sustainable urban water management. Sustainability, 11(24), 6981. https://doi.org/10.3390/su11246981

Tsatsou, A., Pergar, P., Frantzeskaki, N., Malamis, S., & Atanasova, N. (2023). Planning nature-based solutions for water management and circularity in Ljubljana, Slovenia: Examining how urban practitioners navigate barriers and perceive institutional readiness. Urban Forestry & Urban Greening, 89, 128090. https://doi.org/10.1016/j.ufug.2023.128090

Velenturf, A. P., Purnell, P., Tregent, M., Ferguson, J., & Holmes, A. (2018). Co-producing a vision and approach for the transition towards a circular economy: Perspectives from government partners. Sustainability, 10(5), 1401. https://doi.org/10.3390/su10051401

Vinagre, V., Fidélis, T., & Luís, A. (2023). How can we adapt together? Bridging water management and city planning approaches to climate change. Water, 15(4), 715. https://doi.org/10.3390/w15040715

Xiang, X., Li, Q., Khan, S., & Khalaf, O. I. (2021). Urban water resource management for sustainable environment planning using artificial intelligence techniques. Environmental Impact Assessment Review, 86, 106515. https://doi.org/10.1016/j.eiar.2020.106515

Xiong, Q., Wang, D., Shao, B., Yu, H., Wu, X., Lu, Y., & Xu, H. (2025). Unlocking Zero Liquid Discharge: A Parallel Water Supply Strategy to Realize Selective Salt Crystallization for Long‐Term Interfacial Solar Evaporation. Advanced Functional Materials, 2409257. https://doi.org/10.1002/adfm.202409257

Zamany, A. , Khamseh, A., & Iranbanfard, S. (2024). Unveiling the landscape of High-Tech transfer in Industry 5.0: A text mining exploration. Journal of AI and Data Mining, 12(3), 369-392. https://doi.org/10.22044/jadm.2024.14580.2558