با همکاری انجمن هیدرولیک ایران

چارچوبی برای بهبود حکمرانی آب و امنیت غذایی: توسعه یک ابزار سیستمی در سطح ملی

نوع مقاله : پژوهشی کاربردی

نویسنده

گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

چکیده
امنیت غذایی از ارکان بنیادین توسعه پایدار محسوب می‌شود و تحقق آن مستلزم حکمرانی مؤثر و پاسخ‌گو در سراسر زنجیره تأمین غذا است. بررسی مطالعات پیشین داخلی نشان می‌دهد که حکمرانی امنیت غذایی در کشور متمرکز بر بهبود بهره‌وری بوده و با چالش‌هایی مانند ضعف در تعریف مفهومی امنیت غذایی، محدودیت در شفافیت و مشارکت ذی‌نفعان و فقدان سازوکارهای سیاست‌گذاری یکپارچه مواجه است. پژوهش حاضر با رویکرد سیستمی و بهره‌گیری از پویایی سیستم‌ها، چارچوبی مفهومی را به‌عنوان ابزاری نوین برای تحلیل و بهبود حکمرانی آب و غذا ارائه می‌دهد. این چارچوب بر پایه داده‌ها و شواهد، امکان ارزیابی نهادهای کلیدی، روابط میان آن‌ها و میزان اثربخشی سیاست‌ها را فراهم می‌سازد و به شناسایی گلوگاه‌های نهادی و تدوین سناریوهای اصلاحی کمک می‌کند. اهمیت ابزار ارائه ‌شده در برجسته‌سازی وابستگی تولید غذا به منابع محدود آب، ضرورت پیوند میان حکمرانی غذا و آب، است. نتایج اجرای سناریوی وضعیت حال حاضر نشان می‌دهد فراهمی غذا بیش از ۸۰ درصد و شاخص دسترسی بین ۶۰ تا ۹۰ درصد متغیر است، درحالی‌که برداشت ۵۰ درصد بیش از حد پایدار از منابع آبی، ناپایداری تولید را نمایان می‌کند. همچنین با مصرف روزانه ۴ کیلوگرم غذا، شاخص سلامت تغذیه بین ۴۳ تا ۶۳ درصد در نوسان بوده که بیانگر وضعیت نامطلوب تغذیه است. در مجموع، تمرکز سیاست‌های فعلی بر افزایش تولید، بدون توجه به سلامت تغذیه و پایداری منابع، امنیت غذایی کشور را در وضعیتی شکننده قرار داده و باعث تخریب منابع تولید شده ‌است، لذا به‌کارگیری رویکردهای نوآورانه برای ارتقای پایداری امنیت غذایی ضروری است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

احسان، اسماعیل شاه. (۱۴۰۰). مدل‌سازی و ارزیابی مدیریت بهینه مصرف آب در بخش کشاورزی با استفاده از نرم‌افزار WEAP (مطالعه موردی: ولسوالی انجیل، ولایت هرات). نشریه جامی ساینتیفیک ریسرچ کوارترلی (Jami Scientific Research Quarterly Journal)، ۷(۴)، ۳۳-۵۴..https://doi.org/10.61438/jsrqj.v7i4.12
افروغ، بهنوش، بابائیان، ایمان و مفیدی، عباس. (1404). مطالعه فرین‌های بارشی نیمه شرقی کشوردر دوره 2024-1977 و تاثیر دما بر بر حداکثر بارش یک روزه. نشریه نیوار. 49(128-129)، 141-153. https://doi.org/10.30467/nivar.2025.513157.1329
افشین سلطانی، اسکندر زند، سید مجید عالی مقام، علیرضا نه بندانی، حسین بارانی، الیاس سلطانی. (1400). تحلیل امنیت غذایی کشور تا ۲۰۵۰ با مدل‏سازی همبست آب، زمین، غذا و محیط‏زیست: چشم انداز و سیاست‏های لازم. هفدهمین کنگره علوم خاک ایران و چهارمین همایش ملی مدیریت آب در مزرعه "تجدید حیات حکیمانه خاک و حکمروائی حکیمانه آب". دانشگاه گیلان، رشت. ایران. https://civilica.com/doc/1312810/
امینی‌زاده، میلاد. (1401). راهبردهای مؤثر و تعیین‌کننده در کشت فراسرزمینی دانه‌های روغنی و نهاده‌های دامی. ماهنامه علمی «امنیت اقتصادی، 10(1.2)، 33-48. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17354188.1401.10.1.4.3
ترابی، سارا. (1400). اثر بهبود دهنده میدان شعوری فرا درمانی بر .Triticum Aestivum L تحت تنش شوری، نشریه کازمواینتل، 1(7)، 110-123. https://doi.org/10.61450/joci.fa.v1i7.136
تیشه‌یار، ماندانا. (1400). جایگاه دیپلوماسی علمی در تأمین امنیت ملی در روابط ایران و افغانستان. فصلنامه علمی - پژوهشی غالب، 10(2)، 53-68. https://doi.org/10.58342/.v10i2.47
خیراللهی، هادی. (1398). طراحی مدل ارتقا نگرش مشتریان محصولات غذایی ارگانیک در ایران. مطالعات رفتار مصرف کننده، 8،(2)، 176-199، https://doi.org/10.34785/j018.2021.945
دانشی، نواب و عسکری، علی اصغر. (1404). مروری بر قانون‌ها و آیین‌نامه‌های کشاورزی ارگانیک در ایران.مجله پژوهش‏های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی. 10(1)، 45-65. https://srj.asnr.ias.ac.ir/article_218190_380f76e3b90a6cc20ec4be2fa4f5ef29.pdf
خاتمی، سیده سمیه، بوزرجمهری، خدیجه، زرین، آذر، و فال سلیمان، محمود.(1401). واکاوی مطالعات مدیریت منابع آب در ایران و جهان، نشریه جغرافیا و مخاطرات محیطی، 11(42)، 251-271. 251-271.magiran.com/p2503375.
صفوی، حمید رضا، کلانتری، محمد، و حداد، امید بزرگ. (1399). مدیریت تلفیقی منابع آب سطحی و زیرزمینی با استفاده از الگوریتم جفت‌گیری زنبورعسل. مهندسی عمران. ، ۳۴.۲ (۲.۱)، ۱۲۱-۱۳۱. .https://doi.org/10.24200/j30.2018.2188.2130
طاهرآبادی، فائزه، معتمد، محمد، و خالدیان، محمدرضا. (1396). تحلیل موانع و مشکلات مدیریت آب کشاورزی در دستیابی به توسعه پایدار مورد: شهرستان‌های کنگاور و صحنه در استان کرمانشاه، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 5(17)، 57-70، . https://doi.org/10.18869/acadpub.serd.5.17.57
نخلی، سید رضا، و باستانی، مهدی. (1۴0۴). تحلیل راهبردی تامین امنیت غذایی ایران با تاکید بر تولید داخلی محصولات کشاورزی، فصلنامه اقتصاد دفاع و توسعه پایدار، 10( ۳۵)، -29 .۵9. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.30607531.1404.10.35.2.6
نه بندانی، علیرضا، سعادتی، مجتبی، گودرزی، مهدی، و سلطانی، افشین. (1400). تاثیر تغییر اقلیم بر امنیت غذایی ایران: پیش‏بینی پتانسیل عملکرد و تولید گیاهان زراعی استراتژیک کشور با استفاده از مدل SSM-iCrop2. به زراعی کشاورزی (مجله کشاورزی پردیس ابوریحان)، 23(4 )، 871-882. https://sid.ir/paper/1059236/fa
Asaadi, M. A., Mortazavi, S. A., Zamani, O., Najafi, G., Yusaf, T., & Hoseini, S. S. (2019). The Impacts of Water Pricing and Non-Pricing Policies on Sustainable Water Resources Management: A Case of Ghorveh Plain at Kurdistan Province, Iran. Energies, 12(14), 2667. https://doi.org/10.3390/en12142667
Ball, B. C., Hargreaves, P., & Watson, C. A. (2017). A Framework of Connections Between Soil and People Can Help Improve Sustainability of the Food System and Soil Functions. Ambio, 47(3), 269–283. https://doi.org/10.1007/s13280-017-0965-z  
Bilali, H. El, Callenius, C., Strassner, C., & Probst, L. (2018). Food and Nutrition Security and Sustainability Transitions in Food Systems. Food and Energy Security, 8(2), e00154. https://doi.org/10.1002/fes3.154
Bíziková, L., Jungcurt, S., McDougal, K., & Tyler, S. (2020). How Can Agricultural Interventions Enhance Contribution to Food Security and SDG 2.1?, Global Food Security, 26, 100450. https://doi.org/10.1016/j.gfs.2020.100450  
Breeman, G. E., Dijkman, J., & Termeer, C. J. A. M. (2015). Enhancing Food Security Through a Multi-Stakeholder Process: The Global Agenda for Sustainable Livestock. Food Security, 7(3), 597–609. https://doi.org/10.1007/s12571-015-0430-4  
Carlile, R., Kessler, M. J., & Garnett, T. (2021). What Is Food Sovereignty?. Tiny Beam Fund, 24(1), 3–12. https://doi.org/10.56661/f07b52cc
Chen, X., Cui, Z., Vitousek, P. M., Cassman, K. G., Matson, P. A., Bai, J., Meng, Q., Hou, P., Yue, S., Römheld, V., & Zhang, F. (2011). Integrated Soil–crop System Management for Food Security. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(16), 6399–6404. https://doi.org/10.1073/pnas.1101419108  
Cheng, K., Fu, Q., Li, T., Jiang, Q., & Liu, W. (2015). Regional Food Security Risk Assessment Under the Coordinated Development of Water Resources. Natural Hazards, 78(1), 603–616. https://doi.org/10.1007/s11069-015-1735-5
Dagunga, G. (2021). Conservation Agricultural Practices: Determinants and Effects on Soil Health for Sustainable Production in Northern Ghana. Review of Agricultural and Applied Economics, 24(1), 3–12. https://doi.org/10.15414/raae.2021.24.01.03-12  
El Baroudy, A. A., Ali, A. M., Mohamed, E. S., Moghanm, F. S., Shokr, M. S., Savin, I. Yu., Poddubsky, A., Ding, Z., S. Kheir, A. M., Aldosari, A., Elfadaly, A., Dokukin, P., & Lasaponara, R. (2020). Modeling Land Suitability for Rice Crop Using Remote Sensing and Soil Quality Indicators: The Case Study of the Nile Delta. Sustainability, 12(22), 9653. https://doi.org/10.3390/su12229653
Fazeli-Nasab, B. (2015). The importance and role of indigenous and indigenous germplasm in food security and ways to prevent genetic erosion. Technical Report, 17(3), 174–182. https://doi.org/10.13140/rg.2.1.4449.0727
Friedrichsen, C. N., Daroub, S. H., Monroe, M. C., Stepp, J. R., & Wani, S. P. (2018). Mental Models of Soil Management for Food Security in Peri‐Urban India. Urban Agriculture & Regional Food Systems, 3(1), 1–9. https://doi.org/10.2134/urbanag2017.08.0002
Huang, T., & Huang, Q. (2023). Research on Agricultural and Rural Public Governance and Sustainable Development: Evidence From 2350 Data. Sustainability, 15(10), 7876 https://doi.org/10.3390/su15107876
Indardi, & Nugroho, R. B. (2021). Farmers’ Motivation in Organic Rice Farming in Gempol Village, Karanganom District, Klaten Regency. Paper presented at the International Conference on Agribusiness and Rural Development (IConARD 2020) at Universitas Muhammadiyah Yogyakarta. Yogyakarta, Indonesia, 232, 01026 https://doi.org/10.1051/e3sconf/202123201026
Iqbal, M. (2023). Member Perception of Cassava Farmer Group Performance in Sungai Buluh Utara Village, Batang Anai District, Padang Pariaman Regency. Journal Agrisep Kajian Masalah Sosial Ekonomi Pertanian Dan Agribisnis, 22(2), 447–466. https://doi.org/10.31186/jagrisep.22.02.447-466
Jafari, L., Asadi, S., & Asgari, A. (2022). Temporal and Regional Shifts of Crop Species Diversity in Rainfed and Irrigated Cropland in Iran. Plos One, 17(3), e0264702. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0264702
Jafaria, L., Asadi, S., & Asgari, A. (2021). Regional Shifts of Crop Species Diversity in Rainfed and Irrigated Cultivation in Iran. Research Square, 44(2), 174–182. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-520570/v1.
Karandish, F., & Hoekstra, A. Y. (2017). Informing National Food and Water Security Policy Through Water Footprint Assessment: The Case of Iran. Water, 9(11), 831. https://doi.org/10.3390/w9110831.
Kc, B., Schultz, B., & Prasad, K. (2010). Water Management to Meet Present and Future Food Demand. Irrigation and Drainage, 60(3), 285–297. https://doi.org/10.1002/ird.584
Khatri, D., Shrestha, K. K., Ojha, H., Paudel, G., Paudel, N. S., & Pain, A. (2016). Reframing Community Forest Governance for Food Security in Nepal. Environmental Conservation, 44(2), 174–182. https://doi.org/10.1017/s0376892916000369
Kuchenbecker, J., Reinbott, A., Mtimuni, B., Krawinkel, M. B., & Jordan, I. (2017). Nutrition Education Improves Dietary Diversity of Children 6-23 Months at Community-Level: Results From a Cluster Randomized Controlled Trial in Malawi. PLOS ONE, 12(4), e0175216  https://doi.org/10.1371/journal.pone.0175216
Maroufpoor, S., Bozorg‐Haddad, O., Maroufpoor, E., Gerbens-Leenes, P. W., Loáiciga, H. A., Savić, D., & Singh, V. P. (2021). Optimal Virtual Water Flows for Improved Food Security in Water-Scarce Countries. Scientific Reports, 11, 21027. https://doi.org/10.1038/s41598-021-00500-6
McConville, J., Drangert, J.-O., Tidåker, P., Neset, T.-S., Rauch, S., Strid, I., & Tonderski, K. (2015). Closing the Food Loops: Guidelines and Criteria for Improving Nutrient Management. Sustainability Science Practice and Policy, 11(1), 33–43. https://doi.org/10.1080/15487733.2015.11908144
Mesgaran, M. B., Madani, K., Hashemi, H., & Azadi, P. (2017). Iran’s Land Suitability for Agriculture. Scientific Reports, 7(1), 1–12. https://doi.org/10.1038/s41598-017-08066-y
Mitra, B. K., Sharma, D., Kuyama, T., Pham, B. N., Tarekul Islam, G. M., & Mai Thao, P. T. (2020). Water-Energy-Food Nexus Perspective: Pathway for Sustainable Development Goals (SDGs) to Country Action in India. Apn Science Bulletin, 10(1), 258–275. https://doi.org/10.30852/sb.2020.1067
Molden, D., Oweis, T., Steduto, P., Bindraban, P., Hanjra, M. A., & Kijne, J. (2010). Improving agricultural water productivity: Between optimism and caution. Agricultural water management, 97(4), 528-535. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2009.03.023
Mugandani, R., Mwadzingeni, L., & Mafongoya, P. (2021). Contribution of Conservation Agriculture to Soil Security. Sustainability, 13(17), 9857. https://doi.org/10.3390/su13179857
Nawaz, A., Farooq, M., Ul‐Allah, S., Gogoi, N., Lal, R., & M. Siddique, K. H. (2020). Sustainable Soil Management for Food Security in South Asia. Journal of Soil Science and Plant Nutrition, 21, 258–275. https://doi.org/10.1007/s42729-020-00358-z
Noori, R., Maghrebi, M., Mirchi, A., Tang, Q., Bhattarai, R., Sadegh, M., Noury, M., Haghighi, A. T., Kløve, B., & Madani, K. (2021). Anthropogenic Depletion of Iran’s Aquifers. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(25), e2024221118. https://doi.org/10.1073/pnas.2024221118
Oldfield, E. E., Bradford, M. A., & Wood, S. A. (2018). Global Meta-Analysis of the Relationship Between Soil Organic Matter and Crop Yields. SOIL Discussions, 2(2), 1–29. https://doi.org/10.5194/soil-2018-21
Pirafzali Zefrehei, A. R., Kolahi, M., & Fisher, J. (2022). Ecological-Environmental Challenges and Restoration of Aquatic Ecosystems of the Middle-Eastern. Scientific Reports, 12, 17150. https://doi.org/10.1038/s41598-022-21465-0  
R, M. V, Ammal, U. B., & Dey, P. (2021). Influence of Soil Test Crop Response Based Organic Manure and Inorganic Fertilizers on Yield of Okra (Abelmoschus Esculentus L. Moench). Journal of Natural Resource Conservation and Management, 2(2), 110-113. https://doi.org/10.51396/anrcm.2.2.2021.110-113
Rasul, G., & Sharma, B. (2015). The Nexus Approach to Water–energy–food Security: An Option for Adaptation to Climate Change. Climate Policy, 16(6), 682–702. https://doi.org/10.1080/14693062.2015.1029865
Rijsberman, F. R. (2006). Water scarcity: fact or fiction?. Agricultural water management, 80(1-3), 5-22. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2005.07.001
Ristić, L., Despotović, D., & Dimitrijević, M. (2020). Multifunctionality of Agriculture as a Significant Factor for Sustainable Rural Development of the Republic of Serbia. Economic Themes, 58(1), 23–38. https://doi.org/10.2478/ethemes-2020-0002
Rojas, R. V., Achouri, M., Maroulis, J., & Caon, L. (2016). Healthy Soils: A Prerequisite for Sustainable Food Security. Environmental Earth Sciences, 75(3), 180. https://doi.org/10.1007/s12665-015-5099-7
Seidou, O., Maiga, F., Ringler, C., Kalčić, Š., & Ferrini, L. (2020). Challenges and Opportunities in the Operationalization of the Water-Environment-Energy-Food (WE2F) Nexus: Case Study of the Upper Niger Basin and Inner Niger Delta, West Africa. Presented at the 3rd International Conference on Water-Energy-Food Nexus (WEF 2020). at Sapienza University of Rome, Rome, Italy. 183, 02001 https://doi.org/10.1051/e3sconf/202018302001  
Shams, A. K., & Muhammad, N. S. (2021). Toward Sustainable Water Resources Management: Critical Assessment on the Implementation of Integrated Water Resources Management and Water–energy–food Nexus in Afghanistan. Water Policy, 23(4), 825–848. https://doi.org/10.2166/wp.2021.072
Shojaei‐Miandoragh, M., Bijani, M., & Abbasi, E. (2019). Farmers’ Resilience Behaviour in the Face of Water Scarcity in the Eastern Part of Lake Urmia, Iran: An Environmental Psychological Analysis. Water and Environment Journal, 33(4), 613–622. https://doi.org/10.1111/wej.12489
Sumsion, R. M., June, H. M., & Cope, M. R. (2023). Measuring Food Insecurity: The Problem With Semantics. Foos, 12(9), 1816. https://doi.org/10.3390/foods12091816
Tan, W., Zhang, Y., He, X.-S., Xi, B., Gao, R., Mao, X., Huang, C., Zhang, H., Li, D., Liang, Q., Cui, D., & Alshawabkeh, A. N. (2016). Distribution Patterns of Phthalic Acid Esters in Soil Particle-Size Fractions Determine Biouptake in Soil-Cereal Crop Systems. Scientific Reports, (6), 31987. https://doi.org/10.1038/srep31987
Upton, J., Cissé, J. D., & Barrett, C. (2016). Food Security as Resilience: Reconciling Definition and Measurement. Agricultural Economics, 47(S1), 135–147. https://doi.org/10.1111/agec.12305
Wu, Q., Guan, X., Zhang, J., & Xu, Y. (2019). The Role of Rural Infrastructure in Reducing Production Costs and Promoting Resource-Conserving Agriculture. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(18), 3493. https://doi.org/10.3390/ijerph16183493
Xia, L., He, J., Zhang, F., Shen, Q., Wu, J., Young, I. M., O’Donnell, A. G., Wang, L., Wang, E., Hill, J. E., & Chen, D. (2020). Healthy Soils for Sustainable Food Production and Environmental Quality. Frontiers of Agricultural Science and Engineering, 7(3), 352–358.https://doi.org/10.15302/j-fase-2020339
Yadav, S. L., Birla, D., Inwati, D. K., Yadav, M., Yadav, I. R., Makwana, S. N., Lakshman, & Papnai, N. (2023). Impact of Agrochemicals on Soil Biota and Ways to Mitigate It: A Review. International Journal of Environment and Climate Change, 13(5), 202–215. https://doi.org/10.9734/ijecc/2023/v13i51779
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 12، شماره 4 - شماره پیاپی 38
نوآوری و فناوری در مدیریت آب
زمستان 1404
صفحه 123-140

  • تاریخ دریافت 28 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 12 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 13 آبان 1404