طراحی مدل درآمدی پایدار برای زنجیره ارزش داده‌های کلان آب ایران: تلفیق تحلیل اقتصادی، ارزیابی ریسک و سنجش تمایل به پرداخت

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی بنیادی

نویسندگان

مهسا قطبی زاده ¹

مهدی ضرغامی ²

¹ دانشجوی دکتری عمران-دانشگاه تبریز

² دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران

10.22067/jwsd.v13i1.2601-1492

چکیده

در عصر اقتصاد دیجیتال، داده‌های کلان آب به‌عنوان یک دارایی راهبردی، ظرفیت بالایی برای خلق ارزش اقتصادی و تقویت مدیریت پایدار منابع آب دارند. با این حال، در ایران علی‌رغم وجود زیرساخت گسترده پایش، زنجیره ارزش اقتصادی منسجمی پیرامون این داده‌ها شکل نگرفته و مدل موجود که عمدتاً متکی بر بودجه دولتی است، از پایداری مالی و کارایی لازم برخوردار نیست. این پژوهش با هدف تحلیل اقتصادی زنجیره ارزش داده‌های آب و طراحی یک مدل درآمدی بومی و پایدار انجام شده است.



در این مطالعه، با استفاده از رویکرد ترکیبی کیفی–کمی، زنجیره ارزش داده‌های آب بر اساس مدل پورتر بومی‌سازی و شاخص‌های مالی کلیدی محاسبه شد. نتایج حاکی از توجیه‌پذیری بالای اقتصادی سرمایه‌گذاری است، به‌طوری‌که نرخ بازده داخلی (IRR) معادل ۳۲ درصد، ارزش فعلی خالص (NPV) مثبت و دوره بازگشت سرمایه حدود ۳ سال برآورد گردید. با این وجود، تحلیل حساسیت نشان می‌دهد پروژه نسبت به کاهش جزئی درآمد (حدود ۷ درصد) آسیب‌پذیری بالایی دارد.



تحلیل کارایی مرحله‌ای زنجیره ارزش نشان داد مرحله «جمع‌آوری داده» کم‌بازده‌ترین و مرحله «انتشار و ارائه خدمات» پربازده‌ترین بخش زنجیره است. همچنین نتایج تحلیل اجتماعی تمایل به پرداخت نشان می‌دهد حدود ۶۸ درصد از کاربران هدف برای داده‌های باکیفیت آب حاضر به پرداخت هستند و عواملی مانند دقت، اعتبار و به‌روز بودن داده‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. در نهایت، با ارزیابی مدل‌های درآمدی به روش AHP، مدل «خدمات ارزش‌افزوده» و سپس «اشتراک سازمانی» به‌عنوان راهبردهای بهینه درآمدزایی انتخاب شد و چارچوبی یکپارچه برای حکمرانی و تجاری‌سازی پایدار داده‌های آب پیشنهاد می‌شود.

کلیدواژه‌ها

داده‌های آب

زنجیره ارزش

مدل درآمدی

تمایل به پرداخت

تجاری‌سازی

موضوعات

• مدیریت آب و اقتصاد

---