ارزیابی کمی انتشار خشکسالی هواشناسی و هیدرولوژیکی در حوضه‌ی زاینده‌رود با استفاده از شاخص‌های SPI، SRI و منحنی‌های شدت-گستره-فراوانی (SAF)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : فنی و ترویجی

نویسندگان

مهدی تباشیری

محمدعلی علیجانیان

غزاله بهمن

دانشگاه اصفهان

10.22067/jwsd.v13i2.2602-1506

چکیده

این مطالعه با کاربرد شاخص استاندارد شده بارش(SPI)، شاخص استاندارد شده رواناب (SRI) و منحنی‌های شدت-مساحت-فراوانی(SAF) ، به ارزیابی کمّی انتشار خشکسالی هواشناسی و هیدرولوژیکی در حوضه‌ی زاینده‌رود پرداخته است. هدف اصلی، بررسی ارتباط بین الگوهای خشکسالی در سه بخش حیاتی حوضه—منطقه منبع بالادست، سد زاینده‌رود، و منطقه مصرف پایین‌دست— می‎باشد. با استفاده از داده‌های ماهانه بارش و جریان رودخانه در بازه‌ی ۲۰۱۸-۱۹۸۸، شاخص‌ها در مقیاس‌های زمانی ۳، ۶ و ۱۲ ماهه محاسبه شدند. نتایج نشان می‎دهد که خشکسالی‌های هواشناسی در منطقه پایین‌دست در مقایسه با بالادست، شدیدتر و مکررتر رخ می‎دهند و خشکسالی‌های هیدرولوژیکی با تأخیر زمانی و شدت بیشتری نسبت به خشکسالی هواشناسی ظاهر می‎شوند که بیانگر فرآیند انتقال اثر خشکسالی در سیستم هیدرولوژیکی حوضه است. تحلیل منحنی‌های SAF نشان می‌دهد که سد زاینده‌رود شدت خشکسالی هیدرولوژیکی را در خروجی خود، به‌ویژه در مقیاس‌های زمانی متوسط و بلندمدت، تعدیل می‌کند؛ اما این اثر حائلی در دوره‌های خشکسالی طولانی‌مدت کاهش می‌یابد. افزون بر این، منطقه پایین‌دست آسیب‌پذیری بیشتری در برابر خشکسالی‌های گسترده نشان می‌دهد. این ارزیابی یکپارچه، چارچوبی جامع برای درک انتقال خشکسالی در حوضه‌های تنظیم‌شده فراهم می‌کند و بینش‌هایی برای توسعه راهبردهای مدیریتی سازگار با خشکسالی و سیاست‌های بهره‌برداری از مخزن در حوضه‌ی زاینده‌رود ارائه می‌نماید.

کلیدواژه‌ها

خشکسالی هواشناسی

خشکسالی هیدرولوژیکی

شاخص استاندارد بارش (SPI)

شاخص استاندارد رواناب (SRI)

منحنی شدت-مساحت-فراوانی(SAF)

موضوعات

• ریسک، پایداری و تاب‌آوری

---