با همکاری انجمن هیدرولیک ایران

تأثیرات احداث سد حسنلو بر جامعه محلی در حوزه آبریز دریاچه ارومیه

نوع مقاله : پژوهشی بنیادی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری جامعه‌شناسی-گرایش توسعه اجتماعی روستایی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد جمعیت‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده
این مطالعه با استفاده از روش کیفی به‏ دنبال آن است تا دریابد ساخت سد حسنلو، به‏‌عنوان یک اقدام توسعه‌‏ای بر حوزه آبریز دریاچه ارومیه، از نظر مردم محلی چه نتایج و پیامدهایی را به دنبال داشته است و در نهایت صورت‏‏‌بندی روشنی از دیدگاه جامعه محلی در رابطه با تأثیرات این سد بر دریاچه ارومیه ارائه دهد. یافته‏‌های تحقیق گویای آن است که احداث سد حسنلو به‌‏عنوان یک اقدام توسعه‌‏ای، در نگاه جامعه محلی نتایج مثبتی ازجمله افزایش درآمد کشاورزان منطقه، بهبود وضع معیشتی و رفاهی اهالی منطقه و ایجاد اشتغال وابسته برای بخشی از ساکنان و همچنین افزایش تولید محصولات کشاورزی را به همراه داشته است و از این جنبه می‏‌توان آن را به‌‏عنوان یک اقدام توسعه‏‌ای مطلوب ارزیابی نمود. دیدگاه مثبت جامعه محلی نسبت به این اقدام توسعه‏‌ای را می‏توان با استناد به دغدغه ساکنان محلی برای حفظ سد حسنلو و گسترش اقدامات توسعه‌‏ای از این دست، در ازای خشک شدن دریاچه ارومیه استنباط نمود. بااین‌‏حال این اقدام توسعه‏‌ای علاوه‌‏بر نتایج مثبت، پیامدهای منفی نیز به همراه داشته است که مهمترین آن تشدید وضعیت بحرانی دریاچه ارومیه است. به‏‌طورکلی می‏توان اینگونه بیان کرد که تعدد سدهای احداث شده بر روی رودخانه‏‌های ورودی به دریاچه ارومیه نمودی عریان از توسعه افسار گسیخته بوده که عامل اصلی تشدید خشک شدن دریاچه ارومیه است و باید با توسعه مسئولانه و مدیریت شده جایگزین شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

ابراهیم‌پور، محسن، و مصطفوی، رضا. (1387). ارزیابی آثار و پیامدهای اجتماعی و فرهنگی طرح‏‏‌ها و پروژه‏‏‌ها. دفتر مطالعات اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران. تهران.
احمدی اوندی، ذوالفقار، بهمئی، سجاد، سپهوند، عزیزاله، و لجم اورک مرادی، علی. (1393). ارزیابی پیامدهای اجتماعی و فرهنگی پروژه احداث سد کارون 3 شهرستان ایذه. توسعه اجتماعی، 8(3)، 27-52. Doi: 20.1001.1.25383205.1393.8.3.2.2
استراوس، آنسلم، و کوربین، جولیت. (1391). مبانى پژوهش کیفى: فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‏‌اى. مترجم: ابراهیم افشار. نشر نی. چاپ دوم. تهران.
خاتون آبادی، سیداحمد، پرویزی، عنایت، و عطایی، مریم. (1397). بررسی اثرات اقتصادی, اجتماعی و زیست محیطی احداث سد شاه قاسم یاسوج از دیدگاه روستاییان بهره‌‏بردار. علوم آب و خاک (علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی)، 22(4)، 109-127. Doi: ‎ 10.29252/jstnar.22.4.109
خدائی قشلاق، فاطمه، روستایی، شهرام، و مختاری، داود. (1399). پایش روند بیابان‌زایی در محدوده پیرامونی دریاچه ارومیه (2000- 2018). جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، 31(3)، 21-40. doi: 10.22108/gep.2020.121458.1264
رحمتی، علیرضا، و نظریان، اصغر. (1389). آثار اقتصادی- اجتماعی و محیط‌زیستی سکونت‏گاه‏‌های مشمول جابه‏‌جایی ناشی از ایجاد سدها (مطالعه موردی سد گتوند علیا، رودخانه کارون). پژوهش‏های محیط‏زیست، 1(2)، 53-66. SID. https://sid.ir/paper/192351/fa
زنگی دارستانی، منصوره، و عباس‌نژاد، احمد. (1395). ارزیابی اثرات زیست محیطی سد صفارود رابر بر مناطق پایین‌‏دست. فصلنامه زمین‌شناسی محیط‏زیست، 10(37)، 57-68. https://geojournal.islamshahr.iau.ir/article_529485.html 
طاهری صفار، مرجان.، شاهنوشی فروشانی، ناصر، و ابوالحسنی، لیلی. (1394). ارزیابی اثرات اقتصادی, اجتماعی و زیست محیطی احداث سد بار نیشابور. جغرافیا و مخاطرات محیطی، 4(15)، 127-146.Doi: 10.22067/GEO.V4I3.45355
فاضلی، محمد، و پاک‌سرشت، سلیمان. (1388). جزوه ارزیابی تأثیرات اجتماعی، مرکز مطالعات شهرداری تهران. تهران.
فیلیک، اووه. (1391). درآمدی بر تحقیق کیفی. مترجم: هادی جلیلی. نشری نی. تهران.
کرامت‏زاده، علی، چیذری، امیرحسین، و شرزه‏ای، غلامعلی. (1392). تحلیل تأثیرات اقتصادی و اجتماعی ایجاد و توسعه بازار آب در بخش کشاورزی (مطالعه موردی اراضی پایین دست سد شیرین دره بجنورد). تحقیقات اقتصادی، 48(3)، 107- 128. Doi: 10.22059/JTE.2013.35813
محمدی، جمال، و دانش‌مهر، حسین. (1392). ارزیابی اثرات اجتماعی ترمیم و بازسازی پارک‏‌ها به شیوه نظریه مبنایی مطالعه موردی: پارک‌‏های سطح منطقه 18 شهرداری تهران. فصلنامه مطالعات شهری، 7، 61- 72. https://urbstudies.uok.ac.ir/article_5948.html 
ملک حسینی، افسانه، و میرک زاده، علی اصغر. (1393). ارزیابی تأثیرات اجتماعی سد سلیمان‌شاه سنقر بر روستاهای تحت پوشش شبکه آبیاری و زهکشی سد. پژوهش‏های روستایی، 5(3)، 589-610. doi: 10.22059/jrur.2014.53184
ملک حسینی، افسانه، و میرک زاده، علی اصغر. (1394). تحلیل اثرات اجتماعی- اقتصادی سدسازی بر توسعه روستایی (مطالعه موردی: سد سلیمانشاه). جغرافیا و برنامه ریزی، 19(53)، 325-351. SID. https://sid.ir/paper/203667/fa
Aghakouchak, A., norouzib, H., madani, K., mirchid, A., azarderakhshe, M., nazemif, A., nasrollahia, N., farahmanda, A., mehrana, A., & hasanzadehf, E. (2015). aral sea syndrome desiccates lake urmia: call for action. journal of great lakes research, 41, 307–311 https://doi.org/10.1016/j.jglr.2014.12.007
Bhatti, N., Altaf A. S., Qureshi, A. l., & Bhatti, A. I. (2019). Socio-Economic Impact Assessment of Small Dams Based on T-Paired Sample Test Using SPSS Software. Civil Engineering Journal, 5(1), 153. Doi: 10.28991/cej-2019-03091233 
Borimnejad, V., & salimian, F. (2014). investigation of socio-economic and environmental effects of taleghan dam using structural equation modeling. international journal of agricultural management and development, 4(3), 193-202. DOI: 10.22004/ag.econ.246097
Cernea, M.M. (2004). Social Impacts and Social Risks in Hydropower Programs: Preemptive Planning and Counter-risk Measures. session on social aspects of hydropower development united nations symposium on hydropower and sustainable development beijing, china.
Duflo, E., & pande, R. (2007). Dams. The Quarterly journal of Economics, 122(2), 601-646. DOI: 10.1162/qjec.122.2.601
Fung, Z., Pomun, T., Charles, K. J., & Kirchherr, J. (2019). Mapping the social impacts of small dams: The case of Thailand's Ing River basin. Ambio, 48(2), 180–191. https://doi.org/10.1007/s13280-018-1062-7
Ghobadi hamzekhani, F., Saghafian, B., & Araghinejad, Sh. (2016). Environmental management in Urmia Lake: Thresholds approach. International Journal of Water Resources Development. 32(1), 77-88. 10.1080/07900627.2015.1024829
Hassanzadeh, E. & Zarghami, M., & Hassanzadeh, Y. (2012). Determining the Main Factors in Declining the Urmia Lake Level by Using System Dynamics Modeling. Water Resources Management, 26(1), 129-145. DOI: 10.1007/s11269-011-9909-8
Kirchherr, J., & Charles, K. (2016). The social impacts of dams: A new framework for scholarly analysis. Environmental Impact Assessment Review, 60, 99-114. Doi: 60.10.1016/j.eiar.2016.02.005. 
Rosenberg, D.M., Bodaly, R., & Usher, P.J. (1995). Environmental and social impacts of large scale hydroelectric development: who is listening? Global Environmental Change-human and Policy Dimensions, 5, 127-148. DOI: 10.1016/0959-3780(95)00018-J
Tajziehchi, S., Monavari, S., Karbassi, A. R., Shariat, S., & Khorasani, N. (2013). Quantification of Social Impacts of Large Hydropower Dams- a case study of Alborz Dam in Mazandaran Province, Northern Iran. International Journal of Environmental Research, 7, 377-382. Doi: 10.22059/IJER.2013.615
Tilt, B., Braun, Y., & He, D. (2009). Social impacts of large dam projects: a comparison of international case studies and implications for best practice. Journal of environmental management, 90(3), S249–S257. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2008.07.030
Yamaguchi, N., Sakotani, A., Ichijo, T., Kenzaka, T., Tani, K., Baba, T., & Nasu, M. (2012). Break Down of Asian Dust Particle on Wet Surface and Their Possibilities of Cause of Respiratory Health Effects. Biological & pharmaceutical bulletin, 35, 1187-1190. Doi: 10.1248/bpb.b12-00085
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 10، شماره 2 - شماره پیاپی 28
حل مشکل آب در پیوند با انرژی
تابستان 1402
صفحه 85-98

  • تاریخ دریافت 16 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری 20 فروردین 1402
  • تاریخ پذیرش 01 اردیبهشت 1402