با همکاری انجمن هیدرولیک ایران

شناسایی عوامل مؤثر بر مدیریت سیل در زمین‌های کشاورزی شهرستان ایلام

نوع مقاله : پژوهشی کاربردی

نویسندگان

1 دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران

2 گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

چکیده
در چند سال اخیر به‌تناوب مخاطرات طبیعی از جمله سیلاب، زلزله و خشکسالی‌های شدید در اکثر نقاط کشور وقوع یافته است. در شهرستان ایلام در بعضی از سال‌ها بروز سیلاب‌های شدید باعث از بین‌ رفتن اراضی کشاورزی و شسته شدن خاک‌های حاصلخیز شده است. این پژوهش با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر مدیریت سیل در زمین‌های کشاورزی شهرستان ایلام و با استفاده از ابزار پرسش‌نامه تهیه شده توسط پژوهشگر انجام گرفته است. جامعه آماری این پژوهش شامل کارشناسان استان و شهرستان ایلام (۱۵۲ نفر) و کشاورزان شهرستان ایلام (۱۴۰ نفر) که در جریان و در معرض خسارت سیل بوده‌اند می‌باشد. نمونه آماری از طریق فرمول کوکران شامل ۱۰۳ کشاورز و ۱۰۸ کارشناس شد. داده‌های جمع‌آوری‌شده با استفاده از دو نرم‌افزار SPSS و PLS تجزیه‌ و تحلیل شد. طبق نتایج به‌دست‌آمده گابیونبندی، احداث سد جهت کنترل سیل، اصلاح ظرفیت‌های بناهای ساخته شده (سدها، بندها و غیره)، اطلاع‌رسانی درباره مدیریت سیل، تهیه و تدوین برنامه‌های مدیریت سیل توسط مسئولین، آموزش کشاورزان درباره اقدامات لازم پس از وقوع سیل، تعیین محدوده اراضی مورد نیاز اجرای طرح‌های مهار سیل و بررسی آسیب‌پذیری اراضی کشاورزی ناشی از سیل از اولویت‌های مدیریت سیل در بین کشاورزان می‌باشند. بین عوامل فنی-سازه‌ای، آموزشی - ترویجی، اقتصادی - اجتماعی با مدیریت سیل رابطه معناداری وجود دارد؛ بنابراین، مدیریت سیل بستگی به عوامل فنی –سازه‌ای، عوامل اجتماعی–اقتصادی، عوامل آموزشی–ترویجی دارد و برای کنترل سیل می‌بایست در هر سه زمینه اقدامات لازم صورت بگیرد که البته برحسب ضرایب بتا، سهم عوامل فنی - سازه‌ای بیشتر از سایر عوامل می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

اصغری مقدم، محمدرضا. (۱۳۹۱). سیل و مدیریت سیلاب. فصلنامه جغرافیا، ۵(۲۰)، ۴۳-۶۰.
اورعی زارع، صادق، ثقفیان، بهرام، و شمسایی، ابوالفضل. (۱۳۹۲). تبیین راهکارهای سازه‌ای و غیرسازه‌ای جهت کنترل خسارت‌های ناشی از سیل در حوضه‌های شهری باتوجه‌به محدودیت‌ها و خصوصیات راهکارها. کنفرانس ملی مدیریت سیلاب، دبیرخانه دائمی کنفرانس ملی مدیریت سیلاب، تهران، ایران.
حسین‌زاده، جواد، عزیزی، فرشید، جاهدی، حبیب اله، و کیانوش، مهدی. (۱۳۹۹). ارزیابی خسارات اقلیم و راهکارهای مدیریت بحران با تأکید بر بحران سیلاب در شهر نکا. هفتمین همایش ملی مطالعات و تحقیقات نوین در حوزه علوم‌انسانی، مدیریت و کارآفرینی ایران، موسسه آموزش عالی آل طه و مرکز بین‏‌المللی همایش‌‏ها و سمینارهای توسعه پایدار علوم جهان اسلام، تهران، ایران.
حیدری، مهدی. (۱۳۹۸). بازنگری در نظام مدیریت سیلاب شهری با رویکرد مشارکت چندجانبه و تاب‏آوری. هفتمین کنفرانس جامع مدیریت و مهندسی سیلاب، دبیرخانه دائمی کنفرانس، تهران، ایران.
داوری، علی، و رضازاده، آرش. (1393). مدل‏سازی معادلات ساختاری با نرم‌‏افزار PLS. انتشارات جهاد دانشگاهی. تهران.
رجبی زاده، یوسف، ایوب زاده، سید علی، و قمشی، مهدی.  (1398). بررسی سیل استان خوزستان طی سال آبی 1397-1398 و ارائه راهکارهای کنترل و مدیریت آن در آینده.  مجله اکو هیدرولوژی، 6(4)، 1069-1084. doi: 10.22059/IJE.2020.285854.1166 
رمضانی، محمدابراهیم، خداپناه، کیومرث، و مجنونی توتاخانه، علی. (1400). بررسی و تحلیل عوامل انسانی و محیطی موثر بر آسیب پذیری روستاها در برابر سیل سال 1396 شهرستان عجب شیر، فصلنامه پژوهش‏‌های فرسایش محیطی، 4(11)، 52-70. doi: 20.1001.1.22517812.1400.11.4.1.5
زنگویی، محمدرضا، و افضل‌نیا، سیدمهدی (۱۳۹۶). نقش مدیریت بحران در تخمین احتمال وقوع سیل با ارتباط با جوامع محلی مستقر در مکان‌های بحرانی، چهارمین کنفرانس جامع مدیریت بحران و HSE. دبیرخانه دائمی کنفرانس، تهران، ایران.
سازمان جهاد کشاورزی استان ایلام. (۱۳۹۸). آمارنامه کشاورزی. ایلام.
شاکری رستمی، حسین، باقری، علی، و سعدالدین، امیر. (1400). ارزیابی وضعیت حکمرانی ریسک سیل در ایران بر اساس رویکرد تدابیر سیاستی، مجله تحقیقات منابع آب ایران، 17(3)، 65-103. doi: 20.1001.1.17352347.1400.17.3.4.9
شکوهی، علیرضا، و گنجی نوروزی، زهرا. (1392). مدیریت غیر سازه‌ای سیلاب‌دشت‌ها با استفاده از پیش بینی خسارت کشاورزی. نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران، 3(4)، 83-94.
طاهری، سیده محدثه، و مساعدی، ابوالفضل. (1402). مروری بر راهبردهای مدیریت ریسک سیل و چالش‏‌های قانونی و عملی، نشریه آب و توسعه پایدار، 10(3)، 35-50. doi: 10.22067/JWSD.V10I3.2309-127
طهماسبی، قباد، عزیزی کاوه، علی، و فرجی، میلاد. (۱۳۹۶). مهم‌ترین عوامل مؤثر بر وقوع سیل در ایلام، سومین کنفرانس سالانه پژوهش‌های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری، موسسه معماری و شهرسازی سفیران راه مهرازی، شیراز.
طولابی نژاد، مهرشاد، حاجی نژاد، علی، و طولابی نژاد، میثم. (1401). عوامل موثر بر آمادگی فردی در برابر وقوع سیل در روستاهای کوهستانی مستعد طغیان سیل شهرستان پلدختر، نشریه جغرافیا و مخاطرات محیطی، 11(41)، 117-139. doi: 10.22067/geoeh.2021.70828.1074
عابدی سروستانی، احمد. (1401). ارزیابی دیدگاه کارشناسان و مدیران ادارات منابع طبیعی و آبخیزداری استان گلستان نسبت به جنبه‌های حقوقی و قانونی مدیریت سیل، مجله مخاطرات محیط طبیعی، 11(33)، 1-20. doi: 10.22111/JNEH.2021.36389.1723
عزیزی، مهسا، و مرتضوی، علی‌اصغر. (1396). مروری بر آسیب‌پذیری سیل در زمین‌های کشاورزی، چهارمین کنفرانس و نمایشگاه محیط‌زیست. شرکت مهندسی ماه دانش عطران، تهران، ایران.
غضنفرپور، حسین، حسینی خواه، حسین، و کمالی باغراهی، اسماعیل. (1401). تحلیل ریسک و آسیب‌پذیری لرزه‌ای سکونتگاه‌های انسانی شهرستان باشت با استفاده از مدل دیماتل فازی و Gis. مخاطرات محیط طبیعی، 12(35)، 21-36. ‎ doi: 10.22111/JNEH.2022.39945.1845
فرنام، سینا، مختار پور، اکبر، قشقایی، امیرحسین، و نژادنیک، پویا. (۱۳۹۸). مدیریت سیلاب و راهکارهای مقابله با آن. هجدهمین کنفرانس هیدرولیک ایران، تهران. 998859https://civilica.com/doc/
فیض اربابی، سمیرا، میردامادی، سید مهدی، و امیدی نجف‌آبادی، مریم. (۱۳۹۱). بررسی عوامل ترویجی و آموزشی مؤثر در به‌کارگیری مدیریت تلفیقی محصول توسط کشاورزان شهر کرج، مجله پژوهش‌های ترویج و آموزش کشاورزی، ۵(۱)، ۱-۱۴.
قدیری، محمود، و رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا. (1392). رابطه ساخت اجتماعی شهرها و میزان آسیب‌پذیری در برابر خطر زلزله مطالعه موردی: محلات کلانشهر تهران جغرافیا و برنامه‏ریزی محیطی، 24(2)، 153-174. doi: 20.1001.1.20085362.1392.24.2.12.9
محمدی لیری، فاطمه، و پنجی، عطیه. (۱۳۹۷). بررسی پدیده زیست‌محیطی سیل، مدیریت و کاهش خسارات ناشی از آن (بررسی موردی شهر راز). سومین اجلاس ملی رویکردهای نوین در آموزش و پژوهش، محمودآباد. http://www.civilica.com/doc/830023
مردانی اصل، سید ابوالفضل، و امیری، محمد. (۱۳۹۵). مدیریت خشک‌سالی و سیل در زمین‌های کشاورزی، مدیریت هماهنگی ترویج کشاورزی استان کهکولیه و بویراحمد. 
مطیعی لنگرودی، سیدحسن، قدیری معصوم، مجتبی، اسکندری چوبقلو، حافظ، طورانی، علی، و خسروی مهر، حمیده. (1394). بررسی نقش مدیریت مشارکتی در کاهش آثار سیل (مطالعه موردی: روستاهای حوضه رودخانه زنگمار ماکو. جغرافیا و برنامه‌ریزی، 19(51)، 311-339.
موحدی، رضا، پویا، مهرداد، و زلیخایی سیار، لیلا. (1402). تحلیل قابلیت‏های دهیاری‏‌ها در مدیریت بحران (مطالعه موردی استان همدان). نشریه مدیریت شهری، 22 (1)، 55-75. http://ijurm.imo.org.ir/article-1-3358-fa.html
ولایتی، سعد الله، جهانی، مهدی، و رامش، آزاده. (۱۳۸۴). اهمیت مدیریت ریسک سیلاب در برنامه‌ریزی روستایی، (مطالعه موردی: حوضه آبریز کارده).  نشریه علوم جغرافیایی، ۴(۵)، ۶۹-۸۷.
Bell-Gam, R. S. (2023). Environmental Adult Education Programmes for Flooding and Flood Risks Reduction in Selected Local Government Areas of Rivers State. Journal of Education in Developing Areas, 31(3), 156-165.
Chen, H., Liang, Z., Liu, Y., Liang, Q., & Xie, S. (2017). Integrated remote sensing imagery and two-dimensional hydraulic modeling approach for impact evaluation of flood on crop yields. Journal of Hydrology, 553, 262-275. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2017.08.001
Chin, W. W. (1998). Commentary: Issues and opinion on structural equation modeling. MIS quarterly, (22:1), 7-16.
Diaconu, D.C., & Grecu, A. (2023). Conflicts and Natural Disasters, Sources of Migration in the Twenty-First Century. In: The Handbook of Environmental Chemistry. Springer, Berlin, Heidelberg. https://doi.org/10.1007/698_2023_972
Hayran, S. (2023). Farmers’ Flood Risk Perception in Turkey: The Case of Mersin Province. Emirates Journal of Food and Agriculture, 5, 481-487. doi: 10.9755/ejfa.2023.v35.i5.3101
Hoeppe, P. (2016). Trends in weather related disasters–Consequences for insurers and society. Weather and climate extremes, 11, 70-79. https://doi.org/10.1016/j.wace.2015.10.002
Leimgruber, W. (2023). Environmental Unsustainability or the Cost of Civilization. In Nature, Society, and Marginality: Case Studies from Nepal, Southeast Asia and other regions. (pp. 9-31). Cham: Springer International Publishing. New York City. https://doi.org/10.1007/978-3-031-21325-0_2
Mohtar, W. H. M. W., Abdullah, J., Maulud, K. N. A., & Muhammad, N. S. (2020). Urban flash flood index based on historical rainfall events. Sustainable Cities and Society, 56, 102088.
Nuraisyah, N., & Haryono, D. (2023). Post Flood Disaster Infrastructure Development Management In Masamba District, North Luwu Regency. International Journal of Social Science, Education, Communication and Economics (SINOMICS JOURNAL), 1(6), 869-874. https://doi.org/10.54443/sj.v1i6.98
Quan, R. (2014). Risk assessment of flood disaster in Shanghai based on spatial–temporal characteristics analysis from 251 to 2000. Environmental Earth Sciences, 72, 4627-4638. https://doi.org/10.1007/s12665-014-3360-0
Stevenson, E. G. (2019). Water access transformations: Metrics, infrastructure, and inequities. Water security, 8, 100047. https://doi.org/10.1016/j.wasec.2019.100047
Mohtar, W. H. M. W., Abdullah, J., Maulud, K. N. A., & Muhammad, N. S. (2020). Urban flash flood index based on historical rainfall events. Sustainable Cities and Society, 56, 102088.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 11، شماره 4 - شماره پیاپی 34
تعادل بخشی و رفع ناترازی منابع آب
زمستان 1403
صفحه 115-128

  • تاریخ دریافت 15 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 19 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 20 آذر 1403