تعارض منافع نهادی و حکمرانی آب در ایران

نوع مقاله : یادداشت تحلیلی

نویسندگان

کامران داوری

امیرحسین کریمی خلیل آباد

گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

در این نوشتار، با نقد رویکرد صرفاً مهندسی به بحران آب ایران، بر نقش تعیین‌کننده «حکمرانی»، و به‌ویژه «تعارض منافع نهادی» به‌عنوان مانعی ساختاری در برابر مدیریت پایای منابع آب کشور تأکید شده است. مقاله با صورت‌بندی «مأموریت ذاتی» نهاد مدیریت آب شامل حفاظت از منابع، پایایی اکولوژیک، عدالت در تخصیص، و صیانت از حقابه محیط‌زیست و نسل‌های آینده و بررسی شکاف میان آرمان‌های قانونی و واقعیت‌های اجرایی، نشان داده است که چگونه تداخل نقش‌ها، تمرکزگرایی افراطی، و تخصیص بودجه به اولویت‌های نادرست، نهاد آب را از کارکرد اصلی خود باز داشته است. همچنین با استناد به تجربه کشورهای استرالیا، هلند، اسپانیا و آفریقای جنوبی، نشان داده می‌شود که تفکیک تنظیم‌گری از تصدی‌گری و تمرکززدایی، از ارکان حکمرانی موفق آب‌اند. در پایان، برای خروج از این وضعیت، راهکارهایی نظیر «تفکیک وظایف تنظیم‌گری از تصدی‌گری» و نیز «بازطراحی نهادی مبتنی بر اصل مأموریت مقدم بر ساختار و تمرکززدایی مؤثر» پیشنهاد شده است.

کلیدواژه‌ها

حکمرانی آب

مدیریت منابع آب

مأموریت ذاتی

تمرکززدایی

تنظیم‌گری

موضوعات

• مدیریت آب و اقتصاد

---

مراجع

مجلس شورای اسلامی. (۱۳۵۸). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل ۵۰. https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution
مجلس شورای اسلامی. (۱۳۶۱). قانون توزیع عادلانه آب. https://rc.majlis.ir/fa/law/show/90679
دفتر مقام معظم رهبری. (۱۳۹۴). سیاست‌های کلی محیط‌زیست. https://www.leader.ir/fa/content/13865

Akhmouch, A., & Correia, F. N. (2016). The 12 OECD principles on water governance—When science meets 
policy. Utilities Policy, 43, 14–20. https://doi.org/10.1016/j.jup.2016.06.004
OECD. (2015). OECD principles on water governance. OECD Publishing, Paris, France. https://ww.oecd.org/content/dam/oecd/en/topics/policy-sub-issues/water-governance/oecd-principles-on-water-governance-en.pdf
Ostrom, E. (1990). Governing the commons: The evolution of institutions for collective action. 1st ed. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom.
World Bank. (2017). World Development Report 2017: Governance and the law. World Bank Publications, Washington, DC, USA. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-0950-7