چالشهای حقوقی مشارکت بخش خصوصی در تغذیه مصنوعی آبخوانها (رواناب باران)در ایران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : یادداشت تحلیلی

نویسندگان

سجاد مقدس

سید محسن قائمی خرق

گروه حقوق محیط زیست و بشر دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی تهران ایران

10.22067/jwsd.2026.98509.1517

چکیده

با توجه به فضای پرتنش آبی کشور و کاهش سطح آب‌های زیرزمینی همراه با افزایش برداشت‌ها در دشت‌ها که بسیاری از آنها به وضعیت بحرانی و فوق‌بحرانی رسیده‌اند، ضرورت بازشناسی راهکارهای احیاء و تعادل‌بخشی شدت یافته است. تغذیه مصنوعی آبخوان از جمله راهبردهای مورد توجه است و استفاده از رواناب‌های باران برای تغذیه آبخوان به‌خصوص در نقاطی که پراکنش بارندگی مناسب است مورد توجه قرار می‌گیرد. از منظر حقوقی، هنگامی‌که رواناب باران جمع‌آوری و استحصال می‌شود و سپس به‌واسطه فناوری به آبخوان منتقل می‌گردد، پرسش محوری این است که وضعیت مالکیت و بهره‌برداری از این آب چگونه تبیین می‌شود، زیرا با انتقال به آبخوان آب بلافاصله به‌صورت مشترکات و ثروت عمومی درآمده و «تغییر ظرف» در عمل «تغییر مالکیت» را پدید می‌آورد. در این بستر، چالش حقوقی امکان‌سنجی مشارکت بخش خصوصی در تزریق رواناب باران به آبخوان‌ها برجسته می‌شود: آیا بخش خصوصی می‌تواند نسبت به حجمی که به آبخوان منتقل نموده است حق بهره‌برداری قطعی یا سهمی معین مطالبه کند، یا اینکه تنها مسیر تفاهم با وزارت نیرو یا دریافت پرداخت از دولت برای انجام فرایند مجاز است. لازم است اشاره شود که در سطح قانون‌گذاری نیز تلاش‌هایی صورت گرفته است. از سوی دیگر، دولت بر اساس برنامه هفتم، تصویب‌نامه‌های هیأت دولت و طرح‌های احیا ملزم است افزایش سطح آبخوان‌ها را به‌عنوان راهبرد خود قرار دهد.

کلیدواژه‌ها

تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها

مالکیت عمومی آب

حیازت آب باران

حق بهره‌برداری از منابع آب

مشارکت بخش خصوصی

موضوعات

• مدیریت آب و اقتصاد

---