با همکاری انجمن هیدرولیک ایران

ادراک و معناسازی آب در زیست‌جهان شهروندان برای مدیریت پایدار آب (مورد مطالعه افراد میانسال شهر اردبیل)

نوع مقاله : پژوهشی کاربردی

نویسندگان

1 گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 گروه آموزش علوم تربیتی، پردیس بنت الهدی صدر، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

10.22067/jwsd.v13i2.2602-1501
چکیده
موضوع آب در ایران و جهان فراتر از یک مسئله فنی و مدیریتی، ابعاد عمیق زیستی- اکولوژیک، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و معنایی دارد که درک آن مستلزم توجه به تجربه‌های زیسته کنشگران اجتماعی است. پژوهش حاضر، با رویکرد کیفی و مبتنی بر پدیدارشناسی تفسیری آلفرد شوتس، به بررسی ادراک و معنا‌سازی آب در جهان زندگی شهروندان شهر اردبیل می‌پردازد. هدف مقاله، فهم نحوه معنا‌بخشی شهروندان به آب و بررسی نقش این معناها در شکل‌دهی به نگرش‌ها، رفتارهای مصرفی و کنش‌های محیط‏زیست‌ آنان است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختار‌یافته گردآوری و با استفاده از ترکیبی از تقلیل پدیدارشناختی، کدگذاری باز و گزینشی تحلیل شدند. طبق یافته‌ها، آب در تجربه زیسته مشارکت‌کنندگان، صرفاً یک منبع طبیعی نیست، بلکه پدیده‌ای چندلایه با بار معنوی، اخلاقی، دینی و هویتی است. برای نسل‌های میانسال و سالمند، معناهای مرتبط با آب ریشه در تجربه کم‌آبی، دشواری دسترسی، زندگی روستایی و آموزه‌های دینی–خانوادگی دارد. این معناها، در قالب مفاهیمی مانند نعمت الهی، امانت، طهارت، برکت و حیات بازنمایی می‌شود و به‌عنوان مکانیزمی درونی در تنظیم رفتار مصرفی و پرهیز از اسراف عمل می‌کند. هم‏زمان، یافته‌ها حاکی از کاهش قداست و معنویت آب در تجربه نسل‌های جوان‌تر است که تحت تأثیر دسترسی آسان، کالایی‌ شدن آب و تضعیف انتقال ارزش‌ها بین نسلی قرار دارد. نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد که نادیده‌گرفتن ابعاد معنایی و فرهنگی آب، اخلاق محیط‏زیستی و اثربخشی سیاست‌های مدیریت آب را تضعیف می‌کند. ازاین‏رو، پیشنهاد ادغام رویکردهای اجتماعی–فرهنگی با سیاست‌گذاری‌ها می‌تواند به مصرف مسئولانه و تحقق توسعه پایدار منابع آب کمک کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

افسری، عبدالحمید، حاجی ناصری، سعید، فاضلی، محمد و فیرحی، داود. (1396). مدلِ داده‌بنیاد بررسی جامعه‌شناختی حکمرانی آب در بحرانِ دریاچه‌ی ارومیه. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 7 (25)، 53-72.
سبزه‌ای، محمدتقی، و کولیوند، شکیبا. (1396). بررسی جامعه شناختی مساله اجتماعی آب در ایران با نگرش توسعه پایدار. فصلنامه علوم اجتماعی، 24، 404-433. https://doi.org/10.22054/qjss.2017.7924
محمودی، مریم، میرزایی، حسین، یوسفی، علی، و فاضلی، محمد. (1404). بررسی جامعه شناختی بحران آب در ایران: رویکردی تاریخی نهادی به علل ورود دولت به مدیریت منابع آب ایران در دوران معاصر. فصلنامه آب و توسعه پایدار. 12 (2)، 19-34. https://doi.org/10.22067/jwsd.v12i2.2412-1388
هاشمی، سید مختار. (1401). اصول هیدرواجتماعی: ارتقاء از چرخه هیدرولوژی به چرخه هیدرواجتماعی. فصلنامه آب و توسعه پایدار، 9 (1)، 145-148. https://jwsd.um.ac.ir/article_42616.html
قاسمی، محمود و عبداللهی، عظیمه السادات. (1403). واکاوی همزیستی جمعی و حکمرانی اجتماعی آب (مطالعه شهروندان سمیرمی). پژوهش‏های راهبردی مسائل اجتماعی، 13 (1)، 101-130. https://doi.org/10.22108/srspi.2024.139147.1939
رهبرقاضی، محمودرضا، و طالعی حور، رهبر. (1403). دلایل و پیامدهای بحران آب در ایران: ارائه یک روش نظریه‌پردازی داده‌ بنیاد. فصلنامه علمی راهبرد، 33 (3)، 483-508.  https://doi.org/10.22034/rahbord.2024.472687.1709
شالچی، وحید، و مهدیار، میثم. (1399). بازتاب مقولات محیط‏زیستی در رویکردهای نظری جامعه شناسیِ ایران و نسبت آن با ریشه‌های بحران آب در ایران. دو فصلنامه دانش‏های بومی ایران، 7 (13)، 53-107.  https://doi.org/10.22054/qjik.2021.55653.1231
Abdullaev, I., & Mollinga, P. P. (2010). The socio-technical aspects of water management: Emerging trends at the intersection of engineering and social sciences. Water Alternatives, 3(2), 266–280. https://doi.org/10.3390/w2010085
Charmaz, K. (2014). Grounded Theory in Global Perspective: Reviews by International Researchers: Reviews by International Researchers. Qualitative Inquiry, 20(9), 1074-1084. https://doi.org/10.1177/1077800414545235
Conway, D. (2024). Water on the mind: Mapping behavioral and psychological research on water security. WIREs Water, 11(6), Article e1755. https://doi.org/10.1002/wat2.1755
Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). Sage Publications. 3rd ed. Thousand Oaks, California, USA. https://www.google.com/books/edition/Qualitative_Inquiry_and_Research_Design/Ykruxor10cYC?hl=en
Dieman, J., Smith, L., & van der Meer, E. (2024). The paradox of water value: Cultural, social and economic dimensions of urban water use. Water International, 49(1), 35–52. https://share.google/I1TgqqBLpHefmThI1
Finlay, L. (2011). Phenomenology for therapists: Researching the lived world. Wiley-Blackwell. First edition. Chichester, UK. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781119975144
Latour, B. (2005). Reassembling the social: An introduction to actor-network-theory. Oxford University Press. First edition. Oxford, UK. https://academic.oup.com/book/52349
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage Publications.  First edition. Beverly Hills, California, USA. https://www.google.com/books/edition/Naturalistic_Inquiry/2oA9aWlNeooC?hl=en
March, H. (2016). Liquid power: contested hydro-modernities in twentieth-century Spain by Erik Swyngedouw. Area, 48(2), 254-255. https://hdl.handle.net/10609/85246
Mazzucato, M., & Zaqout, M. (2024). Rethinking the global water challenge through a common good lens. UCL Institute for Innovation and Public Purpose, Working Paper Series (IIPP WP 2024-06). London, UK. https://www.ucl.ac.uk/bartlett/public-purpose/publications/2024/mar/rethinking-global-water-challenge-through-common-good-lens
Riessman, C. K. (2008). Narrative methods for the human sciences. Sage Publications. Thousand Oaks, California, USA. https://books.google.com/books?id=DfAgxwF0GnQC&newbks=0&hl=en&source=newbks_fb
Schulz, P., & Gros, A. (2024). Toward a Sociology of Water: Reconstructing the Missing “Big Picture” of Social Water Research. Water, 16 (13), 1792 –https://doi.org/10.3390/w16131792
Schutz, A. (1967). The phenomenology of the social world (G. Walsh & F. Lehnert, Trans.). Northwestern University Press. First edition. Evanston, Illinois, USA. https://bccibank-insights.com/sites/default/files/uploads/files/The%20Phenomenology%20of%20the%20Social%20World_0.pdf
Schutz, A., & Luckmann, T. (1973). The structures of the life-world, Vol. 1. Northwestern University Press. Reprint edition. Evanston, Illinois, USA. https://nupress.northwestern.edu/9780810108332/the-structures-of-the-life-world/
Smith, J. A., Flowers, P., & Larkin, M. (2009). Interpretative phenomenological analysis: Theory, method and research. Sage Publications. London, UK. https://doi.org/10.1080/14780880903340091
Strang, V. (2020). Re-imagining the river: New environmental ethics in human engagements with water. One Earth, 2(3), 204–206. https://doi.org/10.1016/j.oneear.2020.02.011
Strauss, A., & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (2nd ed.). Sage Publications. Thousand Oaks, California, USA. https://methods.sagepub.com/book/mono/basics-of-qualitative-research/toc#_
Van Manen, M. (2016). Researching lived experience: Human science for an action-sensitive pedagogy (2nd ed.). Routledge. London and New York, UK and USA. https://www.routledge.com/Researching-Lived-Experience-Human-Science-for-an-Action-Sensitive-Pedagogy/vanManen/p/book/9781629584164
Wateau, F. (2011). Water, societies and sustainability: A few anthropological examples of non-market water values. Policy and Society, 30(4), 257–265. https://doi.org/10.1016/j.polsoc.2011.10.004
Woodhouse, P., & Muller, M. (2017). Water governance—An historical perspective on current debates. World Development, 92, 225–241. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2016.11.014
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 25 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 15 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 19 اردیبهشت 1405