با همکاری انجمن هیدرولیک ایران

عوامل روان‏شناختی موثر بر تصمیم‌‏گیری کشاورزان در زمینه حفاظت آب در منطقه ماهیدشت شهرستان کرمانشاه

نوع مقاله : پژوهشی کاربردی

نویسندگان

گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

10.22067/jwsd.v13i2.2601-1489
چکیده
هدف اصلی پژوهش بررسی عوامل روانشناختی موثر بر تصمیم ‏گیری کشاورزان در حفاظت از منابع آب کشاورزی در منطقه ماهیدشت شهرستان کرمانشاه بود. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی، به لحاظ روش‌‏شناختی، کمی و از لحاظ گردآوری داده‌‏ها، از نوع پیمایشی است و بر پایه تجزیه‌وتحلیل داده‌‏ها از نوع توصیفی است. اطلاعات مورد نیاز با استفاده از پرسشنامه ساختارمند جمع‌آوری شد. جامعه آماری پژوهش، شامل کشاورزان دارای کشت آبی منطقه ماهیدشت در دو دهستان ماهیدشت و چقانرگس بودند. حجم جامعه آماری مورد مطالعه در مجموع 1200 نفر بود (1200=N). انتخاب حجم نمونه بر اساس جدول کرجسی و مورگان و معادل 291 نفر به دست آمد. نمونه‌‏گیری با استفاده از روش تصادفی طبقه‌‏ای با انتساب متناسب انجام گرفت. تحلیل و پردازش داده‏‌ها در دوبخش توصیفی و استنباطی مبتنی بر آزمون‏‌های آماری مقایسه‏‌ای، همبستگی و مدل‏سازی معادلات ساختاری، انجام گرفت و در این راستا از نرم‌‏افزارهای SPSS 26 و PLS-3 استفاده شد. نتایج نشان داد از بین عوامل روانشناختی، متغیرهای هنجار ذهنی، هنجار اخلاقی، شخصیت، مسئولیت‌پذیری یا انتساب مسئولیت در سطح 95 درصد دارای تاثیر معناداری بر تصمیم‌‏گیری کشاورزان نسبت به حفاظت منابع آب هستند. همچنین متغیرهای دلبستگی مکانی، ارزش حفاظت منابع آب، نگرانی محیط‏زیستی و نگرش در سطح 95 درصد، تاثیر معناداری بر تصمیم‌‏گیری کشاورزان نسبت به حفاظت منابع آب ندارند. عدم معناداری متغیرهای نگرانی، ارزش‌ها، دلبستگی مکانی و نگرش لزوماً نشان‌دهنده بی‌اهمیت بودن آن‌ها نیست، بلکه می‌تواند ناشی از اثرات غیرمستقیم، همپوشانی مفهومی، یا غلبه عوامل اقتصادی و زمینه‌ای در تصمیم‌گیری کشاورزان باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

اسدزاده، بهنام، اشراقی سامانی، رویا، رحیمی بدر، بیتا، و معرفی، مریم. (1404). الگوی تصمیم‌گیری کشاورزان در انتخاب و تغییر الگوی کشت با تأکید بر سازگاری با تغییرات اقلیمی (مطالعه موردی: آذربایجان شرقی). نشریه آبیاری و زهکشی ایران، 19(3)، 489-498. https://idj.iaid.ir/article_222344.html
اسکندری، زهرا ، سواری، مسلم و یزدان پناه، مسعود. (1402). عامل‏‏های آموزشی – ترویجی و روانشناختی موثر بر استفاده شالیکاران دزفول از کودهای آلی.  پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، 15 (4)، 56-33.doi: 10.22092/jaear.2023.363269.1968 
برخوری، سعید. (1404). عوامل موثر بر تصمیم‌گیری کشاورزان برای سازگاری با تغییراقلیم در دشت جیرفت. سامانه‌های سطوح آبگیر باران، ۱۳ (۳)، ۱۰۷-۱۲۴.‎ doi:20.1001.1.24235970.1404.13.3.7.1 
حیدری، نادر. (1403). مسائل و چالش‌های پنهان مفهوم و کاربرد شاخص بهره‌وری آب. تحقیقات آب و خاک ایران، 54(12)، 1995-2015.‎ Doi:10.22059/ijswr.2023.367306.669600
خسروی‌پور، بهمن، کریمی، نرگس، و سواری ممبنی، آمنه. (1404). تبیین رفتارهای حفاظت از خاک زراعی در میان کشاورزان با تأکید بر نقش آموزش و عوامل رفتاری. جغرافیا و روابط انسانی، 8 (4)، 193-202.‎ doi: 10.22034/gahr.2026.569843.2658
رحیمی فیض آباد، فاطمه، یزدان پناه، مسعود، فروزانی، معصومه، محمد زاده، سعید و بورتن، رابرت. (1395). تعیین عوامل موثر بر رفتار حفاظت از آب کشاورزان در شهرستان سلسله: کاربرد مدل فعال سازی هنجار. مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 2-47 (2)، 379-390. Doi: 10.22059/ijaedr.2016.59710‎ 
رنجبر، بهزاد، نعیمی، امیر، و نهاوندیان، فرنوش. (1398). تحلیل هنجارهای تاثیرگذار بر رفتار مشارکتی کشاورزان در راستای حفاظت از آب حوضه آبخیز تالاب زریوار شهرستان مریوان. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 15 (2)، 1-16.doi:10.22034/iaeej.2020.194549.1443
شرکت آب منطقه‏ای استان کرمانشاه. (1398). اطلاعات آماری استان. کرمانشاه: پرتال شرکت آب منطقه ای استان کرمانشاه. https://www.kshrw.ir
عابدینی، موسی، عبادی، الهامه، قلعه، احسان. (1401). بررسی فرونشست دشت ماهیدشت استان کرمانشاه با استفاده از روش تداخل سنجی راداری، نشریه جغرافیا و برنامه ریزی، 26(79)،207-220. doi:10.22034/GP.2021.44688.2789 
عزیزی، آسیه، مهرابی، حسین، زارع مهرجردی، محمدرضا. (1401). تاثیر تغییرات اقلیم و کمبود آب بر تصمیم های آبیاری کشاورزان استان خراسان شمالی: محصولات عمده زراعی، مجله اقتصاد و توسعه کشاورزی، 35(4)، 367-382. Doi:10.22067/jead.2021.70253.1046 
فلاحیان، طیبه، قنبری موحد، رضوان، رحیمیان، مهدی، و رحیمی فیض‌آبادی، فاطمه. (1404). تحلیل عوامل روان‌شناختی مؤثر بر رفتار حفاظت از آب در بین کشاورزان شهرستان دلفان. پژوهش‏های روستائی، 16(4), 57-75.‎doi:10.22059/jrur.2025.382635.1984
قنبری، سیروس، بذرافشان، جواد، طولابی نژاد، مهرشاد و طولابی نژاد، میثم. (1397). بررسی عوامل موثر بر تصمیم کشاورزان در به کارگیری شیوه های حفاظت منابع آب وخاک در دشت جایدر (شهرستان پل دختر، فصلنامه پژوهش های جغرافیای انسانی، 50(103)، 73-92. Doi:10.22059/jhgr.2016.58924
کلانتر، وحید، موسوی، سید حبیب اله، و نجفی علمدارلو، حامد. (1404). کشت سنجد و افزایش بهره‌وری منابع آب راهبردی برای پایداری کشاورزی در مناطق خشک. اقتصاد کشاورزی و توسعه، 33(2)، 197-238.‎ doi:10.30490/aead.2025.367411.1667
مهنی رفتار، رضوان، نعیمی،امیر، رضایی، روح الله و خسروی، یونس. (1399). تحلیل رابطه بین هنجارهای اخلاقی، دانش و رفتار حفاظت از آب کشاورزان حوضه آبریز هلیل رود شهرستان جیرفت، مجله پژوهش های ترویج و آموزش کشاورزی، 13(1)، 41-51. https://sanad.iau.ir/fa/Journal/DownloadFile/825645
ولی‌زاده، ناصر.، بیژنی، مسعود، و عباسی، عنایت اله. (1396). تحلیل روانشناسی محیط‏زیستی رفتار مشارکت‎گرایانه کشاورزان در حفاظت از آب. نشریه تحقیقات منابع آب ایران، 13 (4)، 27-17. https://www.iaeej.ir/article_13960.html
ولی‏زاده، ناصر، کریمی، حمید، و حیاتی، داریوش. (1398). تعیین کننده‏های هنجارهای اخلاقی و استناد مسئولیت در زمینه حفاظت آب: مورد مطالعه کشاورزان شهرستان‏های مهاباد و میاندوآب. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 1 (15)، 175-188. Doi:10.22034/iaeej.2019.93522
یزدان پناه، مسعود، توکلی، کبری؛ مرزبان، افشین. (1394). بررسی عوامل مؤثر بر نیت کشاورزان در رابطه با کاربرد ایمن سموم شیمیایی: کاربرد مدل اعتقادات سلامت. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 11(2)، 21-29.‎ doi:20.1001.1.20081758.1394.11.2.2.8

Azizi-Khalkheili, T., Aenis, T., Menatizadeh, M., & Zamani, G. (2021). Farmers’ decision-making process under climate change: Developing a conceptual framework. International Journal of Agricultural Management and Development, 11(1), 1-15. https://doi.org/10.22004/ag.econ.335143
Bartkowski, B., & Bartke, S. (2018). Leverage points for governing agricultural soils: A review of empirical studies of European farmers’ decision-making. Sustainability, 10 (9), 3179 https://doi.org/10.3390/su10093179.
Berardi, A., & Blackmore, C. (2006). Introducing environmental decision making. Milton Keynes: Open University Worldwide.
Blackmore, C., Sriskandarajah, N., & Ison, R. (2018). Developing learning systems for addressing uncertainty in farming, food and environment: what has changed in recent times? International Journal of Agricultural Extension, 03-15.
Chin, W. W. (1998). The partial least squares approach to structural equation modeling. In G. A. Marcoulides (Ed.), Modern methods for business research (pp. 295–336). Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
Corral-Verdugo, V., & Frías-Armenta, M. (2006). Personal normative beliefs, antisocial behavior, and residential water conservation. Environment and Behavior, 38(3), 406–421. https://doi.org/10.1177/0013916505282272
Dessart, F. J., Barreiro-Hurlé, J., & Van Bavel, R. (2019). Behavioural factors affecting the adoption of sustainable farming practices: a policy-oriented review. European Review of Agricultural Economics, 46(3), 417-471. https://doi.org/10.1093/erae/jbz019
Eichhorn, T., Kantelhardt, J., & Schaller, L. L. (2026). Understanding farmers’ intention to perform result-based agri-environmental schemes for the improved provision of biodiversity and soil quality. Journal of Environmental Planning and Management, 69(1), 284-308. https://doi.org/10.1080/09640568.2024.2364774
English, M. R., Dale, V. H., Van Riper-Geibig, C., Ramsey, W. H., & Gregory, R. (1999). Overview. In V. H. Dale & M. R. English (Eds.), Tools to aid environmental decision making (pp. 1–31). Springer, New York. https://doi.org/10.1007/978-1-4612-1418-2_1
Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2017). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) (2nd ed.). SAGE Publications.
Hamidifar, H. (2024). Water Crisis in Iran: Causes, Consequences, and Solutions. In Water Crises and Sustainable Management in the Global South (pp. 85-109): Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-97-4966-9
Jain, S., Srivastava, A., Khadke, L., Chatterjee, U., & Elbeltagi, A. (2024). Global-scale water security and desertification management amidst climate change. Environmental Science and Pollution Research, 31(49), 58720-58744. https://doi.org/10.1007/s11356-024-34916-0
Jia, Y., Cheng, S., and Shi, R. (2021). Decision-making behavior of rural residents’ domestic waste classification in Northwestern of China--analysis based on environmental responsibility and pollution perception. Journal of Cleaner Production, 326, 129374. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.129374
Kaiser, F. G. (2006). A moral extension of the theory of planned behavior: Norms and anticipated feelings of regret in conservationism. Personality and Individual Differences, 41(1), 71–81. https://doi.org/10.1016/j.paid.2005.11.028
Keshavarz, M. & Karami, E. (2016). Farmers' pro-environmental behavior under drought: Application of protection motivation theory. Journal of Arid Environments, 127, 128-136. https://doi.org/10.1016/j.jaridenv.2015.11.010
Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
Li, T., Zheng, M., & Zhou, Y. (2025). LTPNet Integration of Deep Learning and Environmental Decision Support Systems for Renewable Energy Demand Forecasting: Deep Learning for Renewable Energy Demand Prediction. Journal of Organizational and End User Computing (JOEUC), 37(1), 1-29. https://doi.org/10.4018/JOEUC.370005
Lu, J., Jia, L., Menenti, M., Zheng, C., Hu, G., & Ji, D. (2025). The impacts of drought on water availability: spatial and temporal analysis in the Belt and Road region (2001–2020). International Journal of Digital Earth, 18(1), 2449706.  https://doi.org/10.1080/17538947.2025.2449706
Madani, K. (2014). Water management in Iran: what is causing the looming crisis?. Journal of Environmental Studies and Sciences, 4 (4), 315-328. https://doi.org/10.1007/s13412-014-0182-z
Maghrebi, M., Noori, R., Bhattarai, R., Mundher Yaseen, Z., Tang, Q., Al-Ansari, N., et al. (2020). Iran's agriculture in the Anthropocene. Earth's Future, 8 (9), 1547. https://doi.org/10.1029/2020EF001547
Morris, B., & Morris, K. (2026). Psychological factors that influence the nature-health relationship in the agricultural industry; insights for providing more effective mental health support to farmers. Journal of Rural Studies, 121, 103934. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2025.103934
Mozzato, D., Gatto, P., Defrancesco, E., Bortolini, L., Pirotti, F., Pisani, E., & Sartori, L. (2018). The role of factors affecting the adoption of environmentally friendly farming practices: Can geographical context and time explain the differences emerging from literature? Sustainability, 10(9), 3101. https://doi.org/10.3390/su10093101
Sachdeva, S. (2017). The influence of sacred beliefs in environmental risk perception and attitudes. Environment and Behavior, 49 (5), 583-600. https://doi.org/10.1177/0013916516649413
Sarathchandra, D., & Taylor, C. A. (2025). Perceived risk, health protective behavior, and trust: a case study of the flint water crisis. Environmental Sociology, 11(2), 198-212. https://doi.org/10.1080/23251042.2024.2408703. 
Smith, W., Kelly, S., & Rhodes, T. (2008). Information, decision and action: The factors that determine farmers' environmental decision-making. Wellington, New Zealand: Ministry of Agriculture and Forestry.
Tanner, C. (2009). To act or not to act: Nonconsequentialism in environmental decision-making. Ethics & Behavior, 19(6), 479–495. https://doi.org/10.1080/10508420903275192
Tonn, B. E., English, M. R., & Travis, C. (2000). A framework for understanding and improving environmental decision making. Journal of Environmental Planning and Management, 43(2), 163–183. https://doi.org/10.1080/09640560010658
Valizadeh, N., Bijani, M., Hayati, D., & Fallah Haghighi, N. (2019). Social-cognitive conceptualization of Iranian farmers’ water conservation behavior. Hydrogeology Journal, 27 (4), 1131-1142 https://doi.org/10.1007/s10040-018-01915-8
Valizadeh, N., Bijani, M., Karimi, H., Naeimi, A., Hayati, D., & Azadi, H. (2020). The effects of farmers’ place attachment and identity on water conservation moral norms and intention. Water Research, 185, 116131 https://doi.org/10.1016/j.watres.2020.116131
Wetzels, M. G. M., Odekerken-Schröder, G. J., & van Oppen, C. A. M. L. (2009). Using PLS path modeling for assessing hierarchical construct models: Guidelines and empirical illustration. MIS Quarterly, 33(1), 177–195. https://doi.org/10.2307/20650284
Zarafshani, K., & Saadvandi, M. (2017). Determining Agricultural Water Poverty Index in Kermanshah Province: The Case of Mahidasht Basin, Iran. Journal of Agricultural Science and Technology, 19, 541-552. https://jast.modares.ac.ir/article_16014.html
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 13 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 04 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 06 تیر 1405