معانی فرهنگی آب و شکاف میان سیاست‌های رسمی و کنش‌های محلی در بهره‌برداری از چاه‌های آب: مطالعه‌ای مردم‌نگارانه در منطقه کشاورزی آمل

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مطالعه موردی

نویسنده

سید قاسم حسنی

عضو هیات علمی گروه مردم شناسی دانشگاه مازندران ، ایران بابلسر

10.22067/jwsd.v13i2.2602-1500

چکیده

ایران در دهه‌های اخیر با بحران فزاینده منابع آب، به‌ویژه آب‌های زیرزمینی، مواجه شده است. این بحران علاوه بر عوامل اقلیمی و هیدرولوژیک، به‌طور جدی با الگوهای توسعه کشاورزی، ضعف حکمرانی آب و کنش‌های اجتماعی بهره‌برداران پیوند دارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ابعاد فرهنگی و اجتماعی بهره‌برداری از آب زیرزمینی و بررسی شکاف میان سیاست‌های رسمی مدیریت آب و کنش‌های محلی انجام شده است. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر مردم‌نگاری است و داده‌ها از طریق مشاهده میدانی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با بیش از ۳۰ نفر و مطلع محلی در منطقه کشاورزی آمل گردآوری شده است. تحلیل داده‌ها با روش تحلیل مضمون انجام شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که فشارهای معیشتی، تغییرات اقلیمی، فروپاشی نظام‌های سنتی مدیریت آب، ضعف حکمرانی نهادی، ادراک فرهنگی خاص از منابع آب زیرزمینی و تغییر کاربری اراضی از مهم‌ترین عوامل گسترش برداشت از آب‌های زیرزمینی هستند. همچنین شکاف میان سیاست‌های رسمی و واقعیت‌های محلی موجب گسترش برداشت‌های غیررسمی و کاهش اثربخشی سیاست‌های مدیریت آب شده است. نتایج پژوهش تأکید می‌کند که مدیریت پایدار آب زیرزمینی نیازمند رویکردی میان‌رشته‌ای و مشارکتی است که ابعاد فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی بهره‌برداری از آب را در نظر گیرد.

کلیدواژه‌ها

آب زیرزمینی

انسان‌شناسی آب

حکمرانی آب

کشاورزی

مازندران

---