مقایسه بهره‌وری آب در سه سامانه کشت عمودی در شرایط غیر گلخانه ای در یک منطقه شهری نیمه‌خشک

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی کاربردی

نویسندگان

مهدی حسین زاده ¹

حسین انصاری ²

ابوالفضل مساعدی ²

جواد شباهنگ ³

¹ دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آب دانشگاه فردوسی مشهد

² استاد گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی، شهر مشهد، ایران

³ دکتری بوم شناسی کشاورزی، مدرس بازنشسته گروه اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی، شهرمشهد، ایران

10.22067/jwsd.v13i2.2602-1505

چکیده

با تشدید بحران آب، گذار به سامانه‌های کشاورزی با بهره‌وری بالا یک ضرورت استراتژیک برای ایران است، اما کشت عمودی به دلیل نبود داده‌های مقایسه‌ای میدانی از عملکرد سامانه‌های مختلف در شرایط واقعی، با مانع اجرا مواجه است. هدف این پژوهش، تحلیل کمّی بهره‌وری مصرف آب سه سامانه رایج کشت عمودی سیلندری (در اقلیم نیمه‌خشک و فضای باز بود. این تحقیق به‌صورت میدانی در مشهد و در قالب طرح فاکتوریل سه‌عاملی (سامانه کشت × گونه گیاهی × سطح ارتفاعی) با پایه بلوک‌های کامل تصادفی و در دو سال اجرا شد. کاهو، ریحان و تربچه در سازه‌های عمودی کشت و مدیریت آبیاری و تغذیه در همه سامانه‌ها یکسان‌سازی شد. نتایج مدل اثرات مختلط نشان داد اثر اصلی سامانه کشت بر بهره‌وری مصرف آب معنی‌دار است. سامانه هیدروپونیک (46/7 گرم بر لیتر) و کشت خاکی (23/7 گرم بر لیتر) در یک گروه آماری برتر قرار گرفتند و سامانه غیرخاکی (31/5 گرم بر لیتر) عملکرد ضعیف‌تری داشت. گونه گیاهی قوی‌ترین عامل تأثیرگذار بود و بهره‌وری بر اساس وزن تر برای تربچه (04/9)، ریحان (96/5) و کاهو (97/4) گرم بر لیتر به‌دست آمد. تربچه در بستر خاکی به حداکثر کارایی رسید. همچنین گیاهان در سطوح میانی و پایینی سازه عملکرد بهتری از سطح فوقانی داشتند. یافته‌ها نشان می‌دهد اگرچه سامانه هیدروپونیک از نظر فنی کارآمدترین گزینه است، اما سامانه کشت عمودی خاکی با کارایی بسیار نزدیک، هزینه کمتر و سازگاری بالاتر با شرایط، راهکار عملی‌تر و قابل‌ترویج‌تری برای ایران محسوب می‌شود. انتخاب گونه مناسب و مدیریت ارتفاع کشت نیز برای بهینه‌سازی عملکرد ضروری است.

کلیدواژه‌ها

کشاورزی عمودی

بهره‌وری مصرف آب

هیدروپونیک

کشت غیرخاکی

کشت عمودی خاکی

موضوعات

• آبیاری و کشاورزی

---