فصلنامه آب و توسعه پایدار

چکیده سرمقاله:
«عنب» یا «ازوم» یا «انگور»
کامران داوری/ عضو هیات تحریریه نشریه

یادداشت کوتاه:
سیاست‌گذاری در حوزه آب و فاضلاب
سید علیرضا طباطبایی/مدیرعامل آبفای مشهد

چکیده امروزه نظر به افزایش بازارهای رقابتی، تنوع محصولات، تغییرات شرایط سیاسی و اقتصادی، تغییرات آب و هوایی، کاهش و آلودگی برخی از منابع طبیعی و... دانش اقتصاد مرزهای خود را از اقتصاد خطی (تولید-توزیع-مصرف) فراتر گذاشته و به سمت اقتصاد چرخشی (تولید-مصرف-بازیافت) در حال حرکت است. در اقتصاد چرخشی علاوه بر هدف اصلی اقتصاد خطی، کاهش، بازیافت یا استفاده‏ی مجدد از ضایعات در فرآیند تولید، هدف آرمانی است. موضوع اقتصاد چرخشی در صنعت آب و فاضلاب از یک سو نظر به مشخصه‏ های خاص آن (مصرف آب و تولید فاضلاب همزمان)، تأثیر مخرب فاضلاب بر محیط ‏زیست، مشکلات کمبود آب به دلیل افزایش جمعیت، شدت رقابت مصرف‏کنندگان آب، کاهش سرانه منابع آبی کشور، خشکسالی‏ های مستمر و استفاده‏ مجدد فاضلاب در مسیر توسعه‏ پایدار، قابل ملاحظه است. این پژوهش سعی دارد، ضمن تشریح مبانی نظری اقتصاد چرخشی، توسعه پایدار و استفاده‏ مجدد از فاضلاب، ارتباط متقابل این سه مؤلفه و الزامات و فرصت‏ های اقتصاد چرخشی در استفاده‏ی مجدد از فاضلاب در مسیر توسعه پایدار را مورد نقد و بررسی قرار دهد. همچنین در این پژوهش، با استفاده از ارزش اقتصادی آب در بخش‏های مختلف اقتصادی کشور و پساب تخصیص داده شده به این بخش ‏ها، سهم پساب فاضلاب در ایجاد ارزش افزوده اقتصادی کشور در سال 1394 محاسبه شده است. نتایج نشان می ‏دهد، اقتصاد چرخشی پساب فاضلاب سبب ایجاد ارزش افزوده اقتصادی به میزان 2،251 میلیارد ریال (0/02 درصد از کل ارزش افزوده‏ ی اقتصاد کشور) شده و برنامه‏ ریزی صحیح برای استفاده‏ بهینه از پساب فاضلاب می‏ تواند نقش پررنگی در رشد اقتصادی کشور، مدیریت منابع آب و توسعه پایدار داشته باشد.

چکیده امروزه پارامترهای هزینه و کیفیت دو عامل اساسی و مزیت رقابتی محسوب می ‏شوند. از این رو، بررسی رابطه‏ بین آن‏ها طی سال‏ های اخیر به ویژه در صنایع پیشرو مانند شرکت‏ های ارایه‏ دهندی خدمات عمومی شهری بسیار مورد توجه بوده، به طوری که افزایش رقابت ‏پذیری این واحدها، اهمیت تمرکز بر کاهش هزینه ‏های تولید و افزایش کیفیت خدمات را به دنبال داشته است. از سوی دیگر تولیدکنندگان همواره تلاش می‏کنند، هزینه ‏های تولید را کاهش دهند و کیفیت محصولات و خدمات را در سطح انتظارات مصرف‏ کنندگان حفظ نمایند؛ لذا در این پژوهش در صنعت آب و فاضلاب ابتدا، مهم‏ترین عامل ‏های ایجاد هزینه‏ کیفیت با استفاده از مدل تحلیل سلسله مراتبی فازی و مدل شباهت به گزینه‏ های ایده ‏آل فازی3 شناسایی و رتبه ‏بندی شده و راهکارهای مناسب در راستای عامل ‏های محرک هزینه کیفیت ارایه شد. نتایج نشان می‏ دهد، بیشترین هزینه کیفیت در صنعت آب و فاضلاب هزینه ‏های ارزیابی (5/36 درصد) است و سایر هزینه‏ های کیفیت شامل شکست بیرونی (9/28 درصد)، شکست درونی (3/22 درصد) و پیش‏گیری (2/12 درصد) در رتبه‏ های بعدی قرار دارند.

چکیده تالاب‌ها اکوسیستم ‏های با ارزشی هستند که از کارکردهای بسیار متنوعی به منظور حفاظت از تنوع زیستی، ارزش‌های طبیعی، اقتصادی و اجتماعی متعدد، برخوردار هستند. اهمیت تالاب‌ها بویژه در مناطق خشک و نیمه خشک مانند ایران بیشتر است. تالاب‌ها از طرق مختلف می‌توانند اثرات تغییر اقلیم را کاهش دهند، بنابراین زوال و نابودی تالاب‌ها اثرات تغییر اقلیم را تشدید ‌می‌نماید. در حال حاضر تالاب بین‌المللی‌انزلی تحت تاثیر انواع استرس‌ها و آلاینده‏ های محیطی از قبیل ورود پساب‌های‌صنعتی، کشاورزی و شهری، حضور گونه‌های غیربومی‌، تغییرکاربری و تغذیه‌گرایی قرار گرفته است. به همین دلیل نیاز به بررسی تغییرات مکانی ‌و زمانی آلاینده‌ها با استفاده از شاخص ‏های کیفی از مهمترین مولفه‌های مطالعات کیفی‌آب است. با توجه به اهمیت بین‏ المللی و اثر زیست‏ محیطی تالاب انزلی‌ در توسعه پایدار، در این مطالعه به پایش‌کیفی این اکوسیستم با استفاده از داده ‏های حاصل از نمونه ‏برداری‌های ‌فصلی صورت‎گرفته طی سال 1393 در 10 ایستگاه با استفاده از شاخص‌های کیفی NSFWQIa و NSFWQIm و OWQI پرداخته شده است. بر اساس نتایج بدست آمده از شاخص‏ های مختلف، اکثر ایستگاه‌ها در طبقه متوسط تا بسیار بد قرار گرفته ‏اند. آلوده‏ ترین ایستگاه در شاخص ‏های NSFWQIm NSFWQIa و OWQI به ترتیب نوخاله، تالاب شرق و پیربازار در فصل تابستان بود. نتایج آنالیز واریانس، نشان‌دهنده اختلاف معنی‏ دار (0/05 > p) بین شاخص‌های ذکرشده و فصول مختلف است. از یک طرف معنی‌دار بودن همبستگی (در سطح 0/05 و 0/01 ) پارامترهایی BOD5، فسفات، دمای آب و اکسیژن محلول با شاخص ‏های کیفی و از طرف دیگر مقایسه مقادیر کل شاخص‌ها، نشان داد که شرایط خوبی از نظر کیفیت آب حاکم نبوده و نیاز به چاره ‏اندیشی و اعمال سیاست‌های مدیریتی جهت بهبود وضعیت این اکوسیستم منحصربه فرد، بیش از هر زمانی ضروری به نظر می‏رسد.

چکیده با توجه به ضوابط زیست‎محیطی ناشی از تخلیه پساب‏ ها به منابع آب و استفاده از آن برای مصارف کشاورزی، در این پژوهش کارایی روش لجن فعال در تصفیه‎خانه فاضلاب شهر کرمانشاه و استفاده پساب آن برای آبیاری، طی مدت یک سال به روش مطالعه مقطعی-توصیفی بررسی شده است. در طول مدت پژوهش، نمونه‏برداری به صورت روزانه و هفتگی از ورودی و خروجی تصفیه‏ خانه انجام شد. با سنجش متغیر‌های کیفی COD ،TSS و BOD5 فاضلاب ورودی و خروجی و همچنین متغیر‌های کیفی اکسیژن محلول، SVI ،MLVSS و MLSS در استخر هوادهی بر اساس آخرین روش استاندارد ارائه شده در سال 1996، عملکرد تصفیه ‏خانه بررسی و شاخص ‏های قابل استفاده بودن در کشاورزی با استانداردهای ملی مقایسه گردید. نتایج نشان داد که شدت آلودگی فاضلاب این شهر از نظر فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی در حد فاضلاب‏ های شهری متوسط بوده و نتیجه کارایی تصفیه‏ خانه از نظر کاهش آلودگی تا حد استانداردهای مصارف آبیاری، نسبتاً قابل قبـول است. میانگین غلظت متغیر‌های کیفی اکسیژن محلول، MLSS ،SVI و MLVSS در استخر هوادهی در مقایسه با استانداردهای سازمان حفاظت محیط زیست ایران نشان داد که از این پساب می‏ توان برای آبیاری قطره‌ای استفاده کرد. با وجود کنترل مناسب فرآیند لجن فعال در واحدهای مختلف تصفیه ‏خانه، نتایج بررسی مربوط به لجن دفعی بیانگر عدم وجود مدیریت مناسب بر روی آن در مصارف بهینه از جمله تولید کود کشاورزی بود.

چکیده در این مقاله به منظور بررسی ریسک سیلاب طراحی در سازه سرریز سد چندیر در استان خراسان شمالی به بررسی توزیع قابل قبول ریسک در اجزای سازه سرریز و اثرات پذیرش آن در عملکرد هیدرولیکی سازه پرداخته شده است. برای این منظور سازه بر اساس دبی‏ های با دوره بازگشت 100 ساله و 1000 ساله طراحی و در ادامه الگوی جریان در سازه طراحی شده در اثر وقوع سیلاب با دوره بازگشت 100 ساله و 1000 به صورت سه بعدی و با استفاده از نرم افزار FLOW3D مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان می ‏دهد که در اثر وقوع سیلاب با دوره بازگشت 1000 ساله در حالی که سازه بر اساس دبی با دوره بازگشت 100 ساله طراحی گردیده است، شاهد جدایی جریان از حوضچه آرامش و افزایش تنش برشی موضعی در حوضچه آرامش می ‏باشیم. علاوه بر آن، بررسی آنالیز ریسک در حوضچه آرامش نشان می ‏دهد که طول حوضچه آرامش نقش موثری در کاهش نرخ سرعت در سازه استهلاک انرژی داشته، ولی افزایش طول حوضچه آرامش بیش از 20 متر، باعث کاهش سرعت موثری نخواهد گردید. همچنین طول حوضچه آرامش بر مقدار عمق ثانویه موثر بوده و کاهش طول حوضچه آرامش به کمتر از 15 متر باعث عدم شکل‏ گیری پرش هیدرولیکی حتی در دبی با دوره بازگشت 100 ساله می‏گردد. در نهایت بررسی آنالیز ریسک در عملکرد اجزای هیدرولیکی سرریز نشان می‏دهد که با قبول خسارت 13/56 درصدی، امکان کاهش طول حوضچه آرامش به 20 متر امکان‏پذیر می‏باشد.

چکیده نشت در شبکه‌های توزیع آب، موجب اتلاف منابع و سرمایه صرف شده در تولید، انتقال، تصفیه و توزیع آب می‌شود. از این رو تلاش برای کاهش نشت در شبکه‌های توزیع آب از اهمیت بالایی برخوردار است. مدیریت بهینه فشار، با استفاده از نصب شیرهای فشارشکن و تنظیمات بهینه این شیرها در مسیر جریان یکی از روش‌های کاهش نشت می‌باشد. در این پژوهش مسئله مدیریت بهینه فشار در شبکه‌های توزیع آب با هدف حداقل کردن نشت مورد توجه می‌باشد. بدین منظور مسئله جانمایی بهینه و تنظیمات بهینه شیرهای فشارشکن با رعایت حداقل فشار مجاز در گره‌ها به‌عنوان قید اصلی مسئله مورد توجه قرار گرفته است. در این پژوهش برای حل این مسئله از مدل بهینه‌سازی- شبیه‌سازی مبتنی بر یکی از انواع الگوریتم‌های فراکاوشی تحت عنوان الگوریتم فرهنگی (CA)1 استفاده شد. در این مدل الگوریتم بهینه‌سازی CA در محیط MATLAB با شبیه‌ساز هیدرولیکی مدل EPANET تلفیق شد. نتایج نشان داد که با به کاربردن روش ارائه شده برای جانمایی و تنظیم بهینه شیرهای فشارشکن، ضمن رعایت قیود مسئله، میزان نشت متوسط شبکه در سه شرایط تقاضای آبی حداکثر، متوسط و حداقل به میزان 10 درصد کاهش یافت.

چکیده در حال حاضر در مناطقی از کشور سامانه‌های پخش سیلاب به‌عنوان پروژه‌های آبخوان‏داری در حال اجرا و بهره‌برداری می‌باشد، در این پروژه‌ها، حجم زیادی از سیلاب‌ با محتوای املاح و بار معلق در سطح زمین، به مرور زمان می‌تواند سبب تغییراتی در بعضی از خواص فیزیکی و شیمایی خاک گردد. با توجه به این‌که برآیند نتایج حاصل از پروژه‌های پخش سیلاب در نقاط مختلف متفاوت است، ضرورت دارد میزان این تغییرات و روند آن در طول زمان بررسی گردد و با استفاده از نتایج بررسی‌های به‌عمل آمده روش مناسبی در راستای افزایش بهره‌وری این طرح‏ ها ارائه شود. در این مقاله نتایج 40 تحقیق در مورد تأثیرات پخش سیلاب بر خصوصیات خاک مورد ارزیابی قرار گرفت. درمجموع، بررسی‌ها نشان‏دهنده بهبود کیفیت برخی از خواص فیزیکی و شیمیایی خاک در اثر پخش سیلاب است. این وضعیت شامل متعادل‌تر شدن بافت و شرایط رطوبتی خاک، اصلاح وضعیت فیزیکی و شیمیایی خاک، افزایش برخی عناصر و در نتیجه افزایش حاصل‏خیزی خاک نسبت به وضعیت قبل از اجرای عملیات پخش سیلاب و کاهش نفوذپذیری و ایجاد شرایط مناسب برای رشد گیاهان مرتعی و نهال‌های کاشته شده و در نتیجه تغییر چشم‏انداز این مناطق از لحاظ اکولوژیکی است.

چکیده این مقاله به بررسی تاریخچه "نوآوری و ابداعات" انجام شده در سطح کشورهای مختلف دنیا در زمینه آبیاری زیرسطحی می‌پردازد. در ابتدای مقاله تفاوت‏های موجود بین روش‏های آبیاری زیرزمینی و زیرسطحی تبیین و سپس مسائل فنی ابداعات صورت ‌گرفته از ابتدای تاریخچه مکتوب تحقیقات در زمینه آبیاری زیرسطحی تاکنون موردبحث قرار می‌گیرد. ضمن تشریح کلیه فعالیت‏های انجام‌شده برای ساخت انواع لوله مورد استفاده در آبیاری زیرسطحی، تلاش گردیده تا مهم‏ترین موانع فنی که مانع گسترش این روش‏ها، از جمله روش‏های موجود در بازار چون قطره‏ای زیرسطحی، تراوای لاستیکی و کیس شده‌اند، تشریح گردند. نظر به محدودیت موجود برای ذکر کلیه مطالب فنی مرتبط با روش‏های مختلف و برای درک بهتر خواننده از قابلیت هر کدام از روش‏ها، به پایان هر قسمت، مطلبی تحت عنوان "ارزیابی نگارنده" اضافه شده است. در بخش آخر مقاله نیز به اقدامات انجام ‌شده برای ابداع "آبیاری زیرسطحی با لوله‏های سفالی" اشاره گردیده است.

چکیده دو عامل روند تغییرات اقلیمی و توسعه شهری به دلیل اثرات نامطلوب بر بارش‌های حدّی و محیط‏زیست شهری، زیرساخت‌های زهکشی شهرها را به چالش می‌کشند. سیستم‌های زهکشی پایدار، امروزه به دلیل اثرات مثبتی که بر کنترل کمیت و کیفیت آب و نیز خدمات رفاهی و تفریحی مرتبط با آب در مناظر و چشم‌اندازهای شهری دارند، توجه زیادی را به خود جلب نموده‏اند. امروزه توافق بر سر این مسئله نیز ایجاد شده که استفاده از رویکرد زهکشی پایدار، در کاهش اثرات تغییر اقلیم جهانی و تطبیق با این پدیده که هم‌اکنون نیز آغاز شده است، مؤثر است. این مقاله به مرور پیشرفت‌های اخیر در توسعه زهکشی پایدار بر اساس تحقیقات میان‌رشته‌ای صورت گرفته، می‌پردازد. بدین‌صورت که دلایل نیاز حرکت به‌سوی سیستم‌های پایدار زهکشی شهری ذکر گردیده و مدل‌های موجود و رویکردهای شبیه‌سازی و ابزارهای تصمیم‏یار برای ارزیابی گزینه‌های زهکشی پایدار نیز مورد بحث و مقایسه قرار می‌گیرند. این مقاله همچنین به بررسی برخی محدودیت‌ها و چالش‌های موجود در رابطه با کاربرد تکنیک‌های زهکشی پایدار پرداخته و نهایتاً به بحث و نتیجه‏گیری از مباحث مذکور می‌پردازد.

چکیده فرآیندها و مؤلفه‌های مرتبط با چرخه آب در طبیعت دارای ارتباطات نسبتاً پیچیده و همچنین تغییرات زمانی و مکانی بسیار گسترده و متفاوتی هستند. امروزه اصلی‌ترین راه‌حل در درک و پیش‌بینی این فرآیندها در حوضه‏های آبریز به سبب وجود روابط بسیار غیرخطی و پیچیده بین آنها، وجود محدودیت‌های اقتصادی در اندازه‌گیری دقیق مؤلفه‌ها و نیاز به داده‌ها و اطلاعات مختلف در شناخت فرآیندهای هیدرولوژی استفاده و توسعه مدل‏های شبیه‌سازی با توجه به اهداف مورد انتظار می‌باشد. اما همواره به دلیل عدم وجود و رجوع به مبانی کار و شناخت مفاهیم کاربردی، چگونگی مدل‌سازی هیدرولوژی و توسعه مدل‏ها کمتر مورد توجه بوده است. نتایج مدل‌ساز‌ی‏های هیدرولوژی که بدون طی فرآیند مدل‌سازی و تنها با انتخاب یک مدل اجرایی و واسنجی آن انجام می‌شود از قابلیت اعتماد کمی برخوردار می‌باشند. بنابراین لزوم شناخت و نگاه دقیق‌تر به مدل‏ها، چگونگی توسعه آنها و کاربرد آنها به عنوان یک ابزار شناخت و تحلیل رفتار سیستم‌های هیدرولوژیک بسیار ضروروی است. این مقاله با هدف ارائه تعاریف و دیدگاه‌های موجود در روند مدل‌سازی هیدرولوژی، معرفی فرآیند پنج‌گانه مدل‌سازی هیدرولوژی و در نهایت بررسی انواع مدل‏های هیدرولوژی تدوین شده است.

چکیده هدف از این پژوهش، معرفی روش‌‌ها و ابزارهای تعریف لایه‌‌بندی آبخوان‌‌ها و همچنین کاربرد آن‏ها می‌‌باشد. در آبخوان‌‌های آبرفتی که تغییرات شدید رسوبات مشاهده می‌‌شود، تهیه مدل‌‌های استراتیگرافی مناسب نمی‌‌باشد و بهتر است برای لایه ‏بندی این نوع آبخوان‌‌ها از مدل‌‌های سه ‏بعدی لیتولوژی نرم‏ افزار Rockworks یا ابزار T-Progs در نرم ‏افزار GMS استفاده شود. در این پژوهش با استفاده از تکنیک‌‌ مدل‌‌سازی سه ‏بعدی لیتولوژی در نرم ‏افزار Rockworks، مدل سه‌‌بعدی آبرفتی آبخوان بجنورد واقع در استان خراسان شمالی با اطلاعاتی نظیر لاگ چاه‌‌های بهره‏ برداری و مطالعات ژئوفیزیک بدست آمده است. سیستم رسوب آبخوان در این مطالعه از سه گروه رسوب درشت‏ دانه، متوسط ‏دانه و ریزدانه تشکیل شده که به منظور حل مشکل تهیه مدل آبرفتی، بافت خیلی ریزدانه به عنوان بافت کف آبخوان در نظر گرفته شده است. نتایج وجود عدسی‌‌ها و ناهمگنی رسوبات را در سرتاسر آبخوان به خوبی نشان می‌‌دهد که در صورت مدل‏سازی جریان آب زیرزمینی در تخمین ضرایب هیدرودینامیک تأثیرگذار است. بنابراین استفاده از تکنیک مدل‌‌سازی سه‏ بعدی مواد آبرفتی معرف وجود ناهمگنی و عدسی‌‌ها در سیستم آبخوان‌‌ها بوده که سبب ایجاد تغییراتی در مقادیر هدایت هیدرولیکی رسوبات درشت‏‏ دانه تا خیلی ریز‏دانه می‌‌شوند. بنابراین استفاده از مدل‌‌های آبرفتی به منظور مدل‏سازی جریان آب زیرزمینی به ویژه در آبخوان‌‌هایی با ناهمگنی شدید منجر به شناخت آبخوان با دقت مناسبی می‌‌شود.

چکیده ورود آلاینده‏ های سطحی به منابع آب زیرزمینی به خصوص در سال‏ های اخیر که با بحران کمبود آب مواجه بوده ‏ایم، از مشکلات جدی در کاهش کیفیت منابع آب زیرزمینی می ‏باشد. بنابراین شناخت مناطق آسیب‏ پذیر و جهت‏ دهی برنامه ‏های توسعه‏ ای به سمت مناطقی که آسیب ‏پذیری کمتری دارند، دستیابی به اهداف توسعه پایدار را امکان‎پذیر خواهد کرد. در این مطالعه آسیب‏پذیری آبخوان دشت جارمه در استان خوزستان با استفاده از مدل دراستیک و سینتکس مورد ارزیابی قرار گرفته است. اصول مدل دراستیک بر پایه پارامترهای هیدرولوژیکی و هیدروژئولوژیکی مؤثر بر انتقال آلودگی است. پارامترهای مدل سینتکس مشابه مدل دراستیک می‏باشد، با این تفاوت که فرآیند وزن و رتبه ‏دهی پارامترها در روش سینتکس انعطاف بیشتری دارد. پس از تهیه نقشه ‏های آسیب‏پذیری توسط تلفیق پارامترهای عمق آب زیرزمینی، تغذیه خالص، محیط آبخوان، محیط خاک، شیب، محیط غیراشباع و هدایت هیدرولیکی، نتایج مدل با استفاده از نقشه نیترات صحت‏سنجی شدند. میزان همبستگی نقشه نیترات آب زیرزمینی با مدل دراستیک و سینتکس به ترتیب 0/46 و 0/58 درصد بود. با تحلیل حساسیت به دو روش حذف نقشه و تک پارامتری نیز میزان تأثیرگذاری هر کدام از پارامترها بررسی شد. نتایج حاصله از روش حذف نقشه و تک پارامتر در هر دو روش بیانگر آن است که پارامتر محیط غیراشباع مهمترین عامل تأثیرگذار بر آسیب‏پذیری آبخوان منطقه مورد مطالعه می‏باشد.

چکیده فشار بر اکوسیستم و کاهش سطح رفاه و معیشت در اجتماعات بشری از مهم‏ترین آثار بلای خشکسالی بوده، که در صورت افزایش شدت و دوام این واقعه، می‏ تواند به یکی از فاجعه‏ بارترین بلایای طبیعی تبدیل گردد. لذا در کشورهای مختلف برای مقابله با شرایط تنش آبی از جمله «خشکسالی‏ های شدید و طولانی‏ مدت» سیاست ‏های متفاوتی «متناسب با اقلیم» خود دارند، اما تقریباً در تمام آن‏ها، آب‏های زیرزمینی به دلیل اطمینان‏ پذیری بالا به عنوان ذخیره استراتژیک برای شرایط تنش آبی شناخته می‏ شود. ذخیره استراتژیک آب زیرزمینی به حجمی از آب زیرزمینی شیرین گفته می‏ شود که بایستی به عنوان ذخیره برای فعالیت‏ های مختلف به ویژه شرب در آبخوان حفظ گردد؛ تا در صورت وقوع «خشکسالی ‏های شدید و طولانی‏ مدت» به تدریج از آن برای رفع نیازهای بشری بهره ‏برداری شود. عدم توجه به حفظ ذخیره استراتژیک می‏ تواند خسارات جبران ‏ناپذیری را به همراه داشته و موجب تغییر مسیر سرنوشت یک جامعه گردد. ذخیره استراتژیک آب زیرزمینی، مهم‏ترین پشتوانه مدیریت تأمین آب در شرایط تنش آبی، مخصوصاً در مناطق خشک و نیمه‏ خشک می‏باشد. متأسفانه سال‌هاست که در ایران این مفهوم به فراموشی سپرده شده است و این منابع آب بی همتا در حال افت مستمر است. این تحقیق به ضرورت بسط مفهوم حداکثر خشکسالی محتمل به عنوان مبنایی برای تعیین حداکثر برداشت از آب زیرزمینی پرداخته، و حفاظت از ذخایر استراتژیک آب زیرزمینی را به عنوان مهم‏ترین عامل برای افزایش تاب ‏آوری توسعه در این شرایط مورد توجه قرار داده است. در نهایت پیشنهاد‏هایی نیز برای مدیریت ریسک خشکسالی براساس این مفهوم ذکر گردیده و ضرورت تدوین برنامه جامع مدیریت ریسک خشکسالی برای هر محدوده مطالعاتی در صورت وقوع خشکسالی‏ های شدید و طولانی ‏مدت مورد تأکید قرار گرفته است.

چکیده مدیریت صحیح شبکه ‏های آبیاری در پایاب سدهای احداث شده در کشور نیازمند مشارکت فعال کشاورزان در قالب تشکل‏ های آب‏بران می ‏باشد و عوامل متعددی بر مشارکت کشاورزان تأثیرگذار هستند که هدف تحقیق توصیفی همبستگی حاضر شناسایی سازه ‏های فردی، اجتماعی و ارتباطی تأثیرگذار بر مشارکت کشاورزان در مدیریت شبکه آبیاری سد سهند بود. ابزار پژوهش پرسشنامه ای بود که اعتبار آن توسط کارشناسان، انجام یک مطالعه آزمایشی و محاسبه آلفای کرونباخ بالاتر از 0/7 برای شاخص‌های ترکیبی بدست آمد. جامعه آماری کلیه 34 بهره‌بردار مزارع پایین‌دست سد (به مساحت 161 هکتار و شامل 4 واحد زراعی) و اعضای تشکل‏ های آب‏بران گویجه قملاق، حاجی کندی و یانیق بودند که از طریق فرمول نمونه‌گیری کرجسی و مورگان 30 نفر مشخص و به صورت تصادفی مطالعه شدند. نتایج تحقیق نشان داد که اکثریت بهره‌برداران (73/3 درصد)، مشارکتی در حد متوسط و پایین‌تر داشتند و سطح مشارکت آن‌ها با متغیرهای سن، تعداد اعضای خانوار و سابقه کار کشاورزی رابطه منفی و معنی‌دار داشته ولی با سطح تحصیلات، اعتماد اجتماعی، انسجام اجتماعی، سطح ارتباطات ترویجی، میزان استفاده از منابع اطلاعاتی و سطح آگاهی از تشکل، رابطه مثبت و معنی‌داری داشت. نتایج تحلیل رگرسیونی نیز نشان داد سه عامل سن، انسجام و اعتماد اجتماعی 76/2 درصد از واریانس سطح مشارکت بهره‏ برداران را تبیین می‏کند. با توجه به نتایج، با افزایش سرمایه اجتماعی در بین اعضای تشکل ‏ها، سطح مشارکت آن‏ها در مدیریت منابع آبی نیز افزایش خواهد یافت.

چکیده در سال‏ های اخیر طبیعت‏گردی و گردشگری با محوریت منابع آب مورد توجه قرار گرفته است. در بیشتر دره‏ های کوهستانی ایران طیّ پنجاه سال گذشته، استفاده از منابع طبیعی بویژه آب به طور مداوم افزایش یافته است. افزایش مداوم مصرف و به دنبال آن فشار بر منابع طبیعی زمینه بروز چالش‏ های جدی را در این مناطق به وجود آورده است. هدف این تحقیق شناسایی نقش اکوتوریسم منابع آبی استان همدان در توسعه گردشگری مناطق کوهستانی بوده که از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی برای بررسی این نقش استفاده شده است. نقاط ضعف، قوت، فرصت و تهدید توسعه اکوتوریسم منابع آبی استان از طریق مصاحبه‏ بسته با 20 نفر از افراد مطلع محلی و 30 نفر از مسئولین استخراج شده و در قالب پرسشنامه‏ ای در اختیار گردشگران قرار گرفت. براساس نتایج تحلیل SWOT، از بین مجموع عوامل داخلی مؤثر بر توسعه اکوتوریسم منابع آبی در نواحی مورد مطالعه، تعداد 11 عامل به عنوان نقاط قوت و تعداد 8 عامل به عنوان نقاط ضعف مورد شناسایی و ارزیابی قرار گرفتند. همچنین این تحلیل نشان می‏دهد که از بین مجموع عوامل خارجی مؤثر بر توسعه اکوتوریسم منابع آبی در نواحی مورد مطالعه، تعداد 10 عامل به عنوان فرصت خارجی و تعداد 9 عامل به عنوان تهدید خارجی پیش روی این نواحی قرار گرفته ‏اند. همچنین نشان داد اکوتوریسم منابع آبی مناطق مورد نظر قوت بسیار بالایی (3/33 امتیاز از نظر عوامل داخلی و 3/34 امتیاز از نظر عوامل خارجی) را دارا هستند. در محدوده مورد مطالعه ظرفیت ‏های مناسبی برای ایجاد صنایع بسته‏بندی تولیدات زراعی و دامی، صنایع کوچک روستایی و فعالیت ‏های گردشگری وجود دارد که با تکیه بر مدیریت مشارکتی و تدوین و اجرای استراتژی ‏های مناسب بویژه رقابتی، می‏ توان از امکانات بالقوه‏ منطقه جهت ایجاد شغل و درآمد در بخش ‏های غیرکشاورزی به منظور کاهش فشار بر منابع طبیعی به خصوص آب استفاده کرد. نتایج حاصل از تحلیل پرسشنامه‏ ها نشان داده که توسعه اکوتوریسم منابع آبی می ‏تواند باعث حفظ محیط ‏زیست شده بطوریکه بیشترین استفاده با کمترین هزینه را فراهم می‏ آورد.

چکیده یکی از مشکلات موجود در سطح شرکت‏ های آب و فاضلاب مدیریت فشار در شبکه‏ های توزیع آب است. با توجه به ارتباط مستقیم بین فشار شبکه و میزان مصارف مشترکین، مدل‏سازی توزیع مکانی فشار در نرم‏ افزارهای هیدرولیکی قابل انجام است؛ ولی به علت مکان مرجع بودن داده ‏های شبکه آب انجام آن در GIS ارجحیت داشته و می‏توان تمام رفتارهای هیدرولیکی و تغییرات آن را با دقت مکانی بالا مدل نمود. در این تحقیق، مدل‏سازی پایگاه داده برای شبکه توزیع آب انجام‌ شده و مدل فیزیکی آن در نرم ‏افزار پایگاه داده مکانی متن‏ باز PostgreSQL و PostGIS که هزینه ‏های تهیه، توسعه و پشتیبانی آن کمتر از نرم ‏افزارهای تجاری مشابه می‏باشد، پیاده‌سازی گردیده است. با توجه به اینکه عوامل توپوگرافی، فشار و مصارف مشترکین بیشترین تأثیر را بر توزیع بهینه آب در شبکه توزیع دارند، راهکارهایی از قبیل تعیین محل صحیح نصب شیرآلات فشارشکن پیشنهادی به‌ جای فشارشکن‌های موجود به‌ منظور بهینه کردن فشار در مناطق پرفشار پیشنهاد گردید.

چکیده آب کالایی چند وجهی است؛ عمومی، اقتصادی و خاص. ارزش اقتصادی آن به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک انکارناپذیر است و توسعه اقتصادی و اجتماعی در این نواحی وابسته آن می‌باشد. آب ماده‌ای بی‌همتا و غیرقابل جایگزین برای اکوسیستم و انسان بوده و بدین لحاظ جایگاه بسیار ویژه‌ای دارد. بنابراین، کارآمدی یا ناکارآمدی مدیریت آب می‏تواند تأثیر فوق‏ العاده‏ ای بر جوامع انسانی و محیط طبیعی بگذارد. چند وجهی بودن آب، موجب تعدد دیدگاه‏ها نسبت به آن و نوعی سردرگمی گشته است. این امر به نوبه خود منجر به برداشت‌های متفاوت و حتی متعارض از ماهیت اجتماعی-اقتصادی آب و رویکردهای مدیریت آن شده است. لذا بنظر می‌آید ابهام‌زدایی در مورد مفاهیم مدیریت آب ضروری است. آنچه ارایه می‌شود طرح نظرگاه نویسندگان است. از خوانندگان محترم دعوت می‌گردد تا این یادداشت را برای دستیابی به وضوح بیشتر، نقد و بررسی کنند و مطالب خویش را برای درج به نشریه آب و توسعه پایدار منعکس نمایند. «هیأت تحریریه نشریه»

چکیده این واقعیت پذیرفته شده است که سرنوشت مردم جهان بهم گره خورده و پیوسته می‌باشد. تغییرات آب و هوایی همراه با افزایش رشد جمعیت جهان و افزایش رقابت بر سر تأمین منابع و رفاه زندگی، سلامت و پایداری کره خاکی را به مخاطره انداخته است. بحران‌های مرتبط با آب و محیط زیست از جمله مهم‌ترین چالش‌های کشورهای مختلف می‌باشد. در این راستا سازمان ملل متحد و جامعه جهانی با معرفی مفهوم توسعه پایدار تلاش نموده‌اند که گام‌های موثری در حفظ پایداری زمین بردارند. روز جهانی آب هر ساله با انتخاب موضوع متناسب با اهداف توسعه پایدار به دنبال ترغیب و اشاعه مشارکت جهانی در حل مسائل مرتبط با آب می‌باشد. چالش‏ های جهانی محیط زیستی برای حل نیازمند روش‏ های جدید تفکر، گفتمان جهانی، حکمرانی منعطف و توجه به مفهوم کاربردی «توسعه پایدار» است. مجمع عمومی سازمان ملل متحد به ابتکار کشور تاجیکستان، دهه 2018 تا 2028 را «دهه اقدام؛ آب برای توسعه پایدار» نام‌گذاری نموده است. این دهه با هدف بهبود همکاری‌ها، مشارکت و ظرفیت‌سازی در پیاده‌سازی آرمان‌های توسعه پایدار بخصوص در بحث «آب» نام‌گذاری شده است. هدف این نوشتار که در سه گزاره مختصر تدوین شده، معرفی موضوع سال 2018 روز جهانی آب و اصول پیاده‌سازی آن به همراه تأملی بر «آرمان‌های توسعه پایدار» سازمان ملل متحد در موضوع آب و لزوم احیاء تفکر «جهانی اندیشیدن و منطقه‌ای عمل نمودن» در عرصه تغییر رویکردها در حل مسائل آب و محیط زیست می‌باشد.

چکیده بخش ویژه:ضرورت تغییر در سیاست های آبی کشور
به بهانه اولین اجلاس هم اندیشی وزارت نیرو با متخصصان آب و محیط زیست

سخن سردبیر:
چرا در مدیریت آب کشور ناموفق بوده‌ایم؟ و چرا بیش از یک دهه (و حتی دو دهه) است با وجود نقد و نظر فراوان، مدار همچنان بر وفق مراد نیست و سرگشته مانده‌ایم؟ برای خروج از این چرخه معیوب چه باید کرد؟
در آغاز بکار جناب آقای دکتر اردکانیان در سمت وزیر نیرو، برگزاری همایشی ویژه (به طراحی خود ایشان) برای یافتن پاسخ آخرین سوال ابتکاری بی‌نظیر بود که جای تقدیر فراوان دارد. البته نقاط منفی و مثبت در نحوه برگزاری قابل شمارش است، اما این اقدام جسورانه را مطلعی بر یک رویکرد نو باید تلقی نمود: نزدیکی و همکاری جدی میان بخش اجرایی و دانشگاه‌ها در عرصه مدیریت آب کشور. این همایش از ارایه کنندگان مقالات خواسته بود تا به این دو پرسش پاسخ دهند: آیا سیاست‌های جاری در مدیریت آب کشور کافی برای حل مشکل آب می‌باشد؟ و اگر نه، چه گردشی و یا تغییری در سیاست‌ها باید انجام گردد؟
نشریه آب و توسعه پایدار که با هدف ایجاد گفتگوی تخصصی میان بخش اجرایی و دانشگاه تأسیس شده است، این فرصت را مغتنم شمرده و به بهانه برگزاری این همایش خلاصه‌های تعدادی از مقالات ارسالی به این همایش را (که توسط هیأت تحریریه برگزیده شده‌اند) در این بخش ویژه ارائه می نماید. باشد که مقبول افتد و مفید باشد.

چکیده شرکت آب و فاضلاب مشهد به عنوان شرکت پژوهشی برتر در سطح شرکت‌های آب و فاضلاب شهری و روستایی سراسر کشور در سال 95 انتخاب شده و در آیین تقدیر از برترین‌های پژوهش در جشنواره پژوهش و فناوری وزارت نیرو از سوی وزیر نیرو مورد تقدیر قرار گرفت.

معرفی کتاب:
"رگرسیون چندگانه، مفاهیم و کاربردها در مهندسی آب"
اثر بیژن قهرمان
ناشر: انتشارات جهاددانشگاهی خراسان رضوی

چکیده به‌ استحضار کلیه پژوهشگران محترم می‌رساند اولویت‌های پژوهشی سال جدید شرکت آب و فاضلاب مشهد از تاریخ 10 اسفند ماه 1396 در زیرپورتال تحقیقات این شرکت به‌ نشانی http://rd.abfamashhad.ir بارگذاری گردیده است. لذا، از کلیه پژوهشگران محترم دعوت می‌گردد ضمن ملاحظه این عناوین، درصورت دارا بودن پتانسیل و تخصص مورد نیاز نسبت‌به ثبت نام در سامانه محقق به نشانی http://research.abfamashhad.net و ثبت پروپوزال اقدام نمایند. اولویت‌های پژوهشی در 3 محور زیر است:
1- موضوعات حوزه آب
2- موضوعات حوزه فاضلاب
3- موضوعات حوزه مشترکین، مدیریت مصرف، انرژی