ادراک و معناسازی آب در زیست‌جهان شهروندان برای مدیریت پایدار آب (مورد مطالعه افراد میانسال شهر اردبیل)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی کاربردی

نویسندگان

حسن بخشی زاده ¹

رقیه علائی ²

¹ استادیار گروه جامعه شناسی دانشگاه محقق اردبیلی،اردبیل ، ایران.

² استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، اردبیل، ایران.

10.22067/jwsd.v13i1.2602-1501

چکیده

موضوع آب در ایران و جهان فراتر از یک مسئله فنی و مدیریتی، دارای ابعاد عمیق زیستی- اکولوژیک، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و معنایی می‌باشد که درک آن مستلزم توجه به تجربه‌های زیسته کنشگران اجتماعی است. پژوهش حاضر، با رویکرد کیفی و مبتنی بر پدیدارشناسی تفسیری آلفرد شوتس، به بررسی ادراک و معنا‌سازی آب در جهان زندگی شهروندان شهر اردبیل می‌پردازد. هدف مقاله، فهم نحوه معنا‌بخشی شهروندان به آب و بررسی نقش این معناها در شکل‌دهی به نگرش‌ها، رفتارهای مصرفی و کنش‌های محیط زیست‌ آنان است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساخت‌یافته گردآوری و با استفاده از ترکیبی از تقلیل پدیدارشناختی، کدگذاری باز و گزینشی تحلیل شدند. طبق یافته‌ها، آب در تجربه زیسته مشارکت‌کنندگان، صرفاً یک منبع طبیعی نیست، بلکه پدیده‌ای چندلایه با بار معنوی، اخلاقی، دینی و هویتی است. برای نسل‌های میانسال و سالمند، معناهای مرتبط با آب ریشه در تجربه کم‌آبی، دشواری دسترسی، زندگی روستایی و آموزه‌های دینی–خانوادگی دارد. این معناها، در قالب مفاهیمی مانند نعمت الهی، امانت، طهارت، برکت و حیات بازنمایی می‌شود و به‌عنوان مکانیزمی درونی در تنظیم رفتار مصرفی و پرهیز از اسراف عمل می‌کند. همزمان، یافته‌ها حاکی از کاهش قداست و معنویت آب در تجربه نسل‌های جوان‌تر است که تحت تأثیر دسترسی آسان، کالایی‌شدن آب و تضعیف انتقال ارزش‌ها بین نسلی قرار دارد. نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد که نادیده‌گرفتن ابعاد معنایی و فرهنگی آب، اخلاق زیست‌محیطی و اثربخشی سیاست‌های مدیریت آب را تضعیف می‌کند. از این رو، پیشنهاد ادغام رویکردهای اجتماعی–فرهنگی با سیاست‌گذاری‌ها می‌تواند به مصرف مسئولانه و تحقق توسعه پایدار منابع آب کمک کند.

کلیدواژه‌ها

پدیدارشناسی تفسیری

جهان زندگی

معنا و ادراک اجتماعی آب

اخلاق محیط‌زیستی

مصرف پایدار آب

موضوعات

• آب، اکوسیستم و محیط‌زیست

---