فصلنامه آب و توسعه پایدار

چکیده سرمقاله: جایگاه فناوری در تأمین ایمن آب برای آیندگان عباسعلی قزل‌سوفلو/ عضو هیئت تحریریه یادداشت کوتاه: آب و فناوری محمد سهرابی/ سرپرست شرکت آب و فاضلاب روستایی خراسان رضوی

چکیده در سال‌های اخیر به ‏دلیل برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی دشت قهاوند، سطح سفره آب به شدت کاهش یافته است. بنابراین اتخاذ راهکار مدیریتی مناسب، جهت بهره‏‌گیری مطلوب از این منبع دارای اهمیت فراوانی است. در مدیریت اقتصادی منابع آب، مسئله اصلی ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضای آن است. در ایجاد این تعادل، ارزش اقتصادی آب مانند قیمت هر نهاده‌ی دیگر نقش تعیین ‏کننده‌ای برعهده دارد. به ‏این ‏علت قیمت‌گذاری آب به‏ عنوان یک روش غیرمستقیم برای استفاده کارا و پایدار از آب در بخش کشاورزی توصیه شده است. هدف این پژوهش برآورد ارزش اقتصادی آب با استفاده از رهیافت اقتصادسنجی فضایی است. در این تحقیق با در نظر گرفتن این موضوع که چاه ‏های کشاورزی با سایر چاه‏ های مجاور از نظر منابع آب زیرزمینی ارتباط دارد، تلاش دارد به این سوال پاسخ دهد که عامل مجاورت تا چه حد تابع تقاضای آب را تحت تأثیر قرار می‌دهد. ضریب همبستگی حاصل از تخمین توابع نشان داد، که کاربرد رگرسیون فضایی نسبت به روش رگرسیون کلاسیک برتری دارد. اطلاعات مورد نیاز در این تحقیق به‏صورت میدانی و با تکمیل پرسشنامه از کشاورزان در سال 1395 جمع‏ آوری شده است. نتایج این تحقیق نشان می دهد که قیمت واقعی آب در تولید گندم 2500 ریال در هر متر مکعب است. بنابراین برای ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضای آب می ‏توان از شکاف قیمت واقعی آب و قیمتی پرداختی توسط کشاورزان جهت اعمال سیاست قیمت‌گذاری آب در منطقه استفاده کرد.

چکیده با رشد جمعیت و گسترش مصرف انواع داروها و لوازم آرایشی و بهداشتی و همچنین عدم توانایی سیستم‌های متداول تصفیه فاضلاب در حذف آلاینده‌های نوظهور مانند PCPs،اEDCs، ماده فعال سطحی، آفت‌کش‌ها، مواد افزودنی صنعتی، آلاینده‌های آلی دارویی، پساب‌های خروجی در تصفیه‌خانه‌های ایران ممکن است حاوی غلظت قابل ‌توجهی از آلاینده‌های نوظهور باشند. سازوکار حذف زیستی آلاینده‌های نوظهور از فاضلاب‌ عمدتاً شامل تجزیه زیستی توسط ریزجانداران مانند باکتری‌ها، جلبک‌ها و قارچ‌ها به مولکول‌های کوچک یا آب و دی‌اکسید کربن می‌باشد. فن‎آوری تصفیه زیستی شامل انواع روش‌های متداول و غیرمتداول مختلف مانند لجن فعال، MBR، بیوراکتورهای هوازی، بی‌هوازی، ریزجلبک و قارچی، راکتور زیستی گردان، صافی چکنده، نیترات‏سازی و نیترات‏زدایی، جذب زیستی و تالاب مصنوعی می‌باشد. ویژگی‌های فاضلاب نقش کلیدی در انتخاب نوع فرآیند تصفیه زیستی دارد. براساس پژوهش‌های پیشین، بیشترین راندمان حذف EDCs، مسدودکننده بتا و PCPs با MBR، مواد فعال سطحی، تنظیم‌کننده‌های چربی و ضد التهاب‌ها با لجن فعال، آنتی‌بیوتیک‌ها و آفت‌کش‌ها با کربن فعال زیستی، مسکن‌ها با فرآیندهای هوازی و مواد دارویی متفرقه با ریزجلبک‌ها می‌باشد. به‌دلیل استفاده از سیستم لجن فعال برای تصفیه زیستی در اکثر تصفیه‌خانه‌های فاضلاب ایران و عدم توانایی و یا کارایی کمتر این سیستم در حذف آلاینده‌های نوظهور به‎غیر از مواد فعال سطحی، تنظیم‌کننده‌های چربی و ضد التهاب‌ها، تحقیقات جامع ملی برای بررسی حذف آلاینده‌های مذکور با فرآیندهای زیستی در مطالعات آینده مورد نیاز می‌باشد.

چکیده آب شیرین کمتر از 1% منابع آبی جهان را تشکیل می‏دهد، برداشت بی ‏رویه از این منبع و نفوذ آب دریا در مناطق تحت تنش آب به‏ سرعت در حال تخلیه آن می‏ باشد. روند تخلیه‏ آب در خاورمیانه به سطح بحرانی رسیده است، زیرا سرانه‏ آب در این منطقه بسیار پایین‏ تر از میانگین سرانه‏ جهان می‏ باشد. نمک‏ زدایی آب با تولید آب شیرین از آب دریا، آب‏ های لب ‏شور زیرزمینی، آب زهکشی و پساب حاصل از تصفیه‎‏ی آب، رهیافتی برای کاهش تنش آب است. طی این فرآیندها، جریان زائدی با شوری بالا به ‏عنوان محصول فرعی تولید می‌شود که دفع آن هزینه ‏بر است. حجم عظیمی از آب تغلیظ‏ شده که حاوی ترکیبات باقی‌ مانده است به محیط تخلیه می‏شود و معضلی جدی محسوب می‏شود. به‏ دلیل عدم امکان دفع شورابه تولیدی، نمک‌زدایی درون ‌سرزمینی با نمک‌زدایی ساحلی متفاوت است. در شیرین‌سازی آب‌های زیرزمینی، املاح محلول در آب موجب گرفتگی می‌شودو رسوب‏گذاری منجر به کاهش تولید آب با انرژی مشخصی طی این فرآیندها می‌شود. از این‏ رو تکامل فرآیندهای نمک‌زدایی، این فناوری را ارزان‌تر، مطمئن‌تر و کم‌مصرف‌تر می‌سازد.

چکیده رهایش ترکیبات فنولی در محیط‏زیست، با مهار جوانه‏ زنی بذر و ممانعت از رویش گیاهان، همچنین جلوگیری از رشد میکروب‏ ها، زندگی آن‏ها را با تهدید مواجه می‏کند. از طرفی ویژگی‏ های آنتی‏ اکسیدانی فنول ‏ها سبب توجه هرچه بیشتر پژوهشگران به بازیابی این ترکیبات از پسماندهای صنعتی در سال ‏های اخیر شده است. پساب واحدهای استحصال روغن زیتون یکی از منابع غنی از ترکیبات فنولی است و پاک‏سازی آن از این ترکیبات امری گریزناپذیر است. درصورتی‏که تصفیه پساب‏ ها همراه با بازیابی و یا تولید مواد باارزش باشد، بخشی مهمی از هزینه ‏های تیمار پساب، قابل جبران است. امروزه بازیابی ترکیبات فنولی از فاضلاب واحدهای استحصال روغن زیتون به‎‏‏‏دلیل ارزش افزوده بالا، بسیار مورد توجه قرار گرفته است. تخریب ترکیبات فنولی نیز می‏ تواند با ارزش افزوده همراه باشد. زیست‏ گاز و کمپوست از جمله محصولات سودمند تولید شده طی فرایندهای تخریبی زیستی هستند. این مطالعه به مرور روش‏های فیزیکوشیمیایی، زیستی و همچنین روش ‏های ترکیبی مورد استفاده در تصفیه پساب واحدهای استحصال روغن زیتون از ترکیبات فنولی پرداخته است.

چکیده در این پژوهش به بررسی روش ‏های مختلف شبیه‌سازی آشفتگی جریان پرداخته شده است. پس از مشخص نمودن ویژگی‌های اصلی آشفتگی و نقش آن در هیدرولیک، بررسی مختصری از روش‌های اصلی در محاسبات آشفتگی جریان هیدرولیکی ارائه شده است. این روش ‏ها عبارت است از: 1- روابط تجربی، 2- روش‌های حل معادلات ناویر-استوکس (RANS)، 3- شبیه‌سازی‌ عددی مستقیم (DNS) و 4- شبیه‌سازی گردابه‏ های بزرگ (LES). نظرات مختصر در مورد توسعه تاریخی روش ‏های مختلف ارائه‏ شده است. برای روش‏ های RANS ،DNS و LES برخی از نمونه‌های کاربردی ارائه شد که بیانگر توسعه مدل‏ های عددی در طی زمان می‏ باشد و پیشرفت شگرفی داشته است.

چکیده بخش کشاورزی سهم عمده‌ای در مصرف منابع محدود آب دارد، بنابراین سیاست‏ گذاری در مدیریت بهینه مصرف آب امـری ضـروری می‌باشد. برای تحقق این امر بهبود طراحی و استفاده از فناوری‏ های مبتکرانه و شیوه‏ های پیشرفته‌ی مدیریت لازم است. آبیاری دقیق یک همـاهنگی بـین مـدیریت پیشرفته آبیاری، قرائـت و پـایش اطلاعات، مدل‏ سازی و کنترل ایجاد می‌کند. هدف چنین سامانه‌ای آن است که برای حداکثر نمودن کارایی آبیاری به طور خودکار و مداوم میزان کاربرد آب در مزرعه را حسب شرایط زمانی یا مکانی نیاز آبی گیاه، تنظیم و تعدیل نماید. در این مقاله آخرین فناوری‌های سخت ‏افزاری و نرم‌افزاری در آبیاری دقیق چه در مقیاس مزرعه‏ و چه در مقیاس‏ های بزرگتر از قبیل نگاشت رطوبتی خاک، شبکه حسگر بی‏سیم و مدیریت آبیاری دقیق توصیف می‌شود و روند‏های احتمالی فناورانه برای آبیاری را ارائه می‏ شود.

چکیده مدل ‏های ریاضی فراوانی در تحلیل حرکت آب و آلاینده ‏های محلول در ناحیه اشباع و غیراشباع زیر سطح خاک به ‏کار می ‏روند. کارایی و دقت این مدل‏ ها عمدتاً بستگی به توانایی آن‏ها در قابلیت مشخص کردن ویژگی‏ های هیدرولیکی ناحیه غیراشباع، مکش رطوبت و هدایت هیدرولیکی دارد. دقت اندازه‏ گیری این ویژگی‏ های هیدرولیکی غیراشباع، در بسیاری موارد مانند ارزیابی روش‏ های مختلف توزیع آلودگی در خاک سخت و طاقت ‏فرسا است. بانک خاک UNSODA شامل اطلاعات ویژگی‏ های هیدرولیکی خاک غیراشباع (منحنی مشخصه رطوبتی، هدایت هیدرولیکی و پخشیدگی آب خاک) و سایر اطلاعات خاک (مانند توزیع اندازه ذرات، چگالی، میزان مواد آلی) مورد استفاده در روش‏ های غیرمستقیم برآورد ویژگی ‏های هیدرولیکی غیراشباع خاک می‌باشد. در این تحقیق بانک خاک UNSODA معرفی و کاربردهای متداول و نحوه‌ی استفاده از آن ارائه شده است.

چکیده فرآیندهای هیدرولوژیکی یکی از مهم‏ترین و اساسی‏‌ترین فرآیندهای طبیعی هر حوضه آبریز است. باتوجه ‏به پیچیدگی حوضه آبریز و برای دست یافتن به اهداف مورد نظر ا‌قدام به مدل‏‌سازی می‌‏شود. یکی از اهداف انجام مطالعات هیدرولوژیکی اغلب ایجاد روابط بارش-رواناب است. چون در حوضه‌‏های آبریز امکان اندازه‏‏‏‌گیری تمام کمیت‌‏های مورد نیاز، جهت تحلیل رواناب وجود ندارد، انتخاب مدلی که بتواند در عین سادگی ساختار و با استفاده از حداقل عوامل، رواناب حاصل از بارندگی را به‏ طور دقیق پیش‌بینی کند، امری ضروری است. در این تحقیق، ابتدا انواع طبقه ‏بندی مدل‌های هیدرولوژیکی و نتایج حاصل از برخی مدل‏‌های به‏ کارگرفته شده در نقاط مختلف جهان مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه بخشی از اطلاعات در ارتباط با چند مدل بارش-رواناب ذکر شده و در گام بعد معیارهایی برای ارزیابی مدل‌ها و مقایسه مدل‌های منتخب بر اساس این معیارها ارائه و در نهایت امکان انتخاب مناسب ترین مدل فراهم شده است. باتوجه ‏به قابلیت‌ها و محدودیت‌های هر مدل و با توجه ‏به نیازها و اهداف مورد انتظار از مدل‏‌سازی بارش-رواناب در هر حوضه، در نهایت باید مدلی انتخاب شود که در راستای اهداف مسئله باشد. هر چند انتخاب مدل‏‌های توده‌ای به جهت سادگی ساختار و حداقل داده‏‌های مورد نیاز و نیز کاربری آسان آن‏ها به نوعی در اولویت قرار می‌گیرد اما در یک انتخاب مناسب‏‌تر، مدل‌های نیمه‏ توزیعی باید مورد توجه قرار گیرند، به ‏دلیل اینکه در موقعیتی بین سادگی بیش از حد مدل‌های توده‌ای و داده‌های گسترده مورد نیاز برای مدل‌های توزیعی می‌باشند.

چکیده مشکلات رواناب شهری از دو نوع مجزا ولی وابسته به هم هستند. کمیت و کیفیت، کنترل مقادیر حجم و دبی اوج رواناب نیازمند کاهش پتانسیل فرسایش کناری و سیل‏‌خیزی پایین‌‏دست است. این مشکلات تابع سیستم‌‏های سیلاب حوضه‏ آبخیز و روش‌های کنترل اجرا شده هستند. امروزه حفاظت آب‌های پذیرنده از دغدغه‌‏های مهندسین است که به سادگی بسته به پیچیدگی و تغییرپذیری سیلاب میسر نمی‌‏شود. این امر مستلزم برنامه‌‏ریزی جامع، طراحی و مدیریت این قبیل سیستم‌‏ها است که می‌‏تواند در قالب یک روش کارآمد و با استفاده از مدل‏‌های محاسبه و کنترل رواناب شهری تحقق یابد. در این تحقیق به‏ منظور شبیه‌سازی رواناب منطقه 9 شهرداری مشهد از مدل SWMM استفاده شد و به‏ منظور کالیبراسیون و ارزیابی مدل SWMM به ‏ترتیب 4 و 2 واقع بارندگی در خروجی حوضه اندازه‏‌گیری شد. نتایج حاصل از کالیبراسیون مدل نشان داد که شبیه‌سازی چهار واقعه بررسی شده انطباق خوبی دارد و مقدار NS برای وقایع بیشتر از 0/5 می‌باشد. نتایج ارزیابی مدل SWMM کارایی و دقت مدل را با مقدار NS بالاتر از 0/5 تأیید می‏ کند. همچنین مقادیر ضریب کلینگ گوپتا برای وقایع شبیه‌سازی حاصل از واسنجی و ارزیابی مدل SWMM، بیشتر از 0/5 شد که نشان‌دهنده نتایج قابل قبول مدل است. در نتیجه انطباق خوبی بین رواناب شبیه‌سازی شده و مشاهده‌ای وجود دارد و مدل SWMM دقت مورد نیاز برای شبیه‌سازی رواناب شهری را دارد. بنابراین این مدل می‏‌تواند برای طرح‌های مدیریت رواناب شهری و طراحی شبکه زهکشی رواناب شهری در منطقه مورد مطالعه استفاده شود.

چکیده آب‏ های سطحی و زیرزمینی در سیستم هیدرولوژی اجزای جدا از هم نیستند و در مقیاس ‏های مختلف محلی یا منطقه‏ ای دارای برهمکنشی پویا می‏ باشند. در بخش اول این تحقیق به مرور مفاهیم و مطالب کلی در زمینه برهمکنش آب سطحی و زیرزمینی پرداخته شده است و در بخش دوم ضمن مروری بر اهداف اصلی و همچنین مطالعات علمی انجام شده در زمینه GW-SW در مقیاس ‏های مختلف مکانی از مقیاس نقطه‏ ای تا مقیاس منطقه ‏ای بررسی شد. در هر یک از این مقیاس‏ ها تفاوت‏ های مکانیسم برهمکنش با سایر مقیاس ‏ها بررسی و سپس مدل‏سازی جامع منطقه ‏ای در مقیاس منطقه ‏ای به‏ صورت خاص مطالعه شد. بررسی مطالعات انجام شده در رابطه با GW-SW در مقیاس منطقه‏ ای نشان می ‏دهد که مطالعات اندکی مستقیما در این مقیاس انجام شده‏ اند. بهترین منبع اطلاعات درباره GW-SW در مقیاس منطقه‏ ای، مدل‏سازی جامع است. انواع زیادی از روش‏های مدل‏سازی وجود دارند که برخی از این روش‏ ها قابلیت کاربرد در مقیاس منطقه‏ ای را دارند اما هنوز کاربردهای واقعی مقیاس منطقه‏ ای آن‏ها نادر و دانش در دسترس در این رابطه پراکنده و برای استفاده مشکل می‏ باشد. از آنجایی‏که در مقیاس منطقه ‏ای باید برهمکنش به‏ عنوان مجموعه ‏ای از فرآیندهای هیدرولوژیکی در یک منطقه در نظر گرفته شود، مدل‏ های جامع فیزیک-محور روش مناسبی برای بررسی این موضوع می‏ باشند. بیشتر محققان معتقدند مدل‏سازی جامع منطقه ‏ای محدود به دسترسی به داده ‏ها است و علی‏رغم جذابیت مدل‏ های فیزیکی، بهره‏ گیری از مدل‏های نسبتاً ساده پیچیدگی ‏های سیستم‏های منطقه‏ ای را ساده‏ سازی می ‏نماید.

چکیده کمبود آب یکی از بزرگترین چالش‌‏های بشر در سده حاضر است که می‏‌تواند سبب بسیاری از محدودیت‏‌ها در جهان شود. همچنین تقاضا برای آب شیرین به‌‏دلیل رشد اقتصادی و جمعیت رو به افزایش است. بنابراین برنامه‏‌ریزی مناسب برای منابع آب محدود از نظر ذخیره‏‌سازی، تخصیص، جریان برگشتی و خدمات محیط‏‌زیستی برای بهینه‏‌سازی منابع، امری حیاتی است. امروزه لازم است که یک سامانه حسابداری آب کارآمد بر اساس اندازه‏‌گیری، گزارش، برنامه‌‏ریزی و پایش منابع آب در دنیا به‌‏کار گرفته شود. این سامانه، به‏‌منظور فراهم نمودن مدیریتی جامع و یکپارچه برای منابع آبی با سازماندهی داده‏‌های مختلف از بخش‏‌های گوناگون هیدرولوژیکی، زیست‏‌محیطی و اقتصادی امکان پردازش و تفسیر آن‏ها را در کنار یکدیگر فراهم می‌کند. سامانه حسابداری آب، رویکردی در جهت استاندارد کردن نحوه‏‌ی سازماندهی داده‌‏ها و اطلاعات می‌‏باشد. هدف از این مطالعه، معرفی چارچوب حسابداری آب (+WA) به‌‏عنوان روشی آسان و استاندارد است که وضعیت مدیریت آب و زمین را در حوضه‌‏های آبریز پیچیده توصیف می‏‌کند. این روش برپایه بیلان منابع آب نهاده شده است. ویژگی آن استفاده از تصاویر ماهواره‌‏ای برای دسترسی به داده‌‏های پایه هیدرولوژیکی و فرایندهای سطح زمین است. به‏‌طورکلی داده‏‌های ورودی مورد نیاز این چارچوب می‌‏تواند از اندازه‏‌گیری‌‏های ماهواره‌‏ای، مدل‏‌های هیدرولوژیکی و داده‌‏های زمینی فراهم شود. در حال حاضر +WA وضعیت مدیریت آب را در 8 کاربرگ خلاصه می‏‌کند و نتایج به‏‌صورت جدول و نقشه نیز ارائه می‏‌شود. +WA این امکان را فراهم می‏‌کند که از نتایج به دست آمده در هر کاربرگ، نشانگرهای کارایی محاسبه شود که در ارزیابی و تحلیل وضعیت منابع و مصارف حوضه آبریز مورد استفاده قرار می‏‌گیرد. +WA دارای محدودیت‏‌هایی نیز است که لازم است در آینده این ضعف‌‏ها برطرف شود و برای کاربرد وسیع‏‌تر آن ویرایش شود.

چکیده آب‌های زیرزمینی نقش مهمی در تأمین مصارف خانگی صنعتی و کشاورزی دارد. در بسیاری از کشورها استفاده بدون برنامه و بیش‌ازحد آب زیرزمینی سبب مشکلات جدی و تخریب آبخوان شده است. در بعضی مناطق درنتیجه آلودگی، منبع آب زیرزمینی به‌تدریج غیرقابل استفاده‌ شده است. تغییرات اقلیم با تغییر الگوی بارش‌ها و کاهش دبی رودخانه‌ها سبب کاهش تغذیه آب‌های زیرزمینی و افزایش فشار بر منابع آب زیرزمینی شده است. ناکارآمدی و اثربخش نبودن شیوه‌های ناپایدار فعلی، بزرگ ‌ترین چالش در مدیریت آب در مناطق خشک و نیمه‌خشک است. حکمرانی مؤثر آب‌های زیرزمینی برای پاسخ به چالش‌های مشخص‌شده ضروری است. حکمرانی برای کنترل افزایش ناگهانی در خصوص برداشت از آب‌های زیرزمینی اقتباس ‌شده است. حکمرانی آب به معنای قوانین و شیوه‌های تصمیم‌گیری در مورد سیاست آب و اجرای آن است، یعنی طیف وسیعی از اقدامات سیاسی، نهادی و اداری که از طریق آن ذی‏‌نفعان منافع خود را بیان می‌کنند. بنابراین نگرانی‌های آن‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد تصمیم‌گیری‌ها توسط تصمیم‌‏گیران که مسئول توسعه و مدیریت منابع آب و تحویل خدمات آب هستند، اتخاذ می‌شود. حکمرانی باید به‌عنوان بستری دیده شود که مدیریت یکپارچه منابع آب می‌تواند در آن اجرا شود.

چکیده این مطالعه تحقیقات مختلفی را با تأکید بر اثرات زیستی-فیزیکی، اقتصادی-اجتماعی و جغرافیایی–سیاسی با استفاده از روش مرور نظام‌مند ادبیات، طی سال‏‌های 2000 تا 2016 تحلیل نمود. با بررسی پایگاه‏‌های تحقیقاتی، 110 مقاله انتخاب شد که از این تعداد 24 مقاله با ملاحظه موضوع و زمان اجرا مورد بررسی قرار گرفت. در این رابطه اثرات سدها در سه بعد اجتماعی-اقتصادی، زیستی-فیزیکی، و جغرافیایی-سیاسی تبیین شد. نتایج این بررسی نشان داد که احداث سدها سبب آثار مثبت و منفی در هر یک از سه بعد شده است. نتایج در مورد اثرات مثبت دلالت بر اثر سدها بر بهبود معیشت، امید به زندگی، انسجام اجتماعی، توسعه زیرساخت‏‌ها، پایداری مناطق، جلوگیری از تخریب ناشی از سیلاب‏‌ها، ایجاد چشم‌اندازهای جدید و ایجاد نهادهای محلی دارد. همچنین در مورد اثرات منفی نتایج بر اثراتی نظیر جابجایی جمعیت‏‌های انسانی، تخریب برخی چشم‌اندازها، نزاع‏‏های جمعی، تخریب آثار فرهنگی و مهاجرت دلالت دارد. در پایان بر اساس نتایج اجرای دو استراتژی ارزیابی اثرات پایداری سدها قبل از اجرا و استقرار نظام مسئولیت‌پذیری اجتماعی شرکت‌‏ها برای مدیریت و کاهش ریسک‏ها و مشکلات بعد از اجرا پیشنهاد شد.

چکیده کمبود اطلاعات بارش همواره یکی از محدودیت‏ های اصلی تحقیقات و مطالعه در زمینه‏ مهندسی آب و هواشناسی بوده است. به ‏این‏ دلیل محققین و مهندسین همواره به دنبال یک جایگزین و یا مکمل برای به ‏دست ‏آوردن اطلاعات حاصل از ایستگاه‏ه ای باران‏سنجی زمینی بوده ‏اند. امروزه پایگاه‏ های بارش شبکه ‏بندی شده جهانی یکی از گزینه‏ های اصلی و معتبر این کمبود است. پایگاه‏ های بارش جهانی اطلاعات از منابع مختلف شامل ایستگاه ‏های زمینی، اطلاعات سنجش از دور و مدل‏ه ای عددی بارش را به‏ صورت شبکه‏ بندی منطقه ‏ای و یا جهانی را در اختیار قرار می‏ دهند. گام اول برای استفاده از اطلاعات این پایگاه‏ ها آشنایی با انواع پایگاه‏ های بارش شبکه‏ بندی شده و گام دوم انتخاب مناسب‏ ترین پایگاه برای منطقه مورد مطالعه است. این انتخاب بر اساس مقایسه‏ اطلاعات بارش پایگاه‎‏‏های مختلف با اطلاعات ایستگاهی موجود انجام می‏ شود. با توجه ‏به ضرورت استفاده از پایگاه‏ های بارش جهانی، در این مقاله تجمیع مشخصات و تشریح ویژگی‏ های هر پایگاه که شامل قدرت تفکیک مکانی-زمانی و دوره‏های زمانی و اطلاعات در دسترس می ‏باشد انجام شد.

چکیده ارزیابی پیامدهای ناشی از افزایش بی‌رویه جمعیت و نیاز روزافزون به منابع‌طبیعی به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک با حساسیت و شکنندگی بالا، از ضروریات بنیادین مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز است. اگرچه مفاهیم سلامت و پایداری حوزه آبخیز به ‏هم ‏نزدیک هستند اما تفاوت‌های بین این دو مفهوم هنوز برای بسیاری از افراد واضح نمی ‏باشد. لذا نوشتار حاضر به معرفی، روشن‌سازی و مقایسه دو مفهوم سلامت و پایداری حوزه آبخیز پرداخته است. بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد که سلامت حوزه آبخیز توانایی بوم‌سازگان‌‌های آن برای حفظ ساختار، خودتنظیمی و بازیابی توانایی‌ها بعد از بروز تنش‌ها می‌باشد. این مفهوم یک فرآیند مقطعی است و با خدمات حوزه آبخیز ارتباط نزدیکی دارد، به‌طوری‏که برای ارزیابی سلامت حوزه آبخیز از معیارهای زیستی-‌فیزیکی استفاده شده و نتایج حاصل از ارزیابی آن علاوه‏ بر ارائه سامانه هشدار اولیه تخریب محیط‌زیست، علت تنش و مشکل موجود در سامانه آبخیز را تشخیص خواهد داد. اما پایداری حوزه آبخیز در واقع به توانایی آن برای تداوم ارائه خدمات در آینده نامحدود مربوط می‌شود. به‌عبارت‏ دیگر پایداری حوزه‌ آبخیز یک فرآیند طولانی‌مدت است که در ارزیابی آن از ابعاد اجتماعی، اقتصادی و محیط‌ زیستی به‌عنوان ابعاد اصلی ارزیابی استفاده می‌شود. بنابراین اطلاعات حاصل در مورد هر یک از مفاهیم سلامت و پایداری می‌تواند به‌عنوان مبنایی مناسب برای برنامه‌ریزی‌های جامع مدیریتی در مقیاس حوزه ‏آبخیز تلقی شود که درک صحیح این مفاهیم به مدیران و سیاست‌گزاران برای اتخاذ تصمیم‌های مناسب کمک خواهد کرد.

چکیده امروزه با توجه ‏به بحران کمبود شدید منابع آب برای تولیدات کشاورزی موضوع صرفه‏‌جویی واقعی آب در کشاورزی مطرح شده است. بسیاری از کارشناسان و محققین علوم آب دریافتند راهکارهایی که در حال حاضر برای استفاده بهینه و صرفه‌جویی آب استفاده می‌شوند (افزایش راندمان آبیاری و حتی افزایش بهره‏وری آب) بر توسعه سامانه‌‏های نوین آبیاری به اصطلاح صرفه‌‏جو نظیر آبیاری‏ تحت فشار تکیه دارند. این سامانه‌‏ها در صورت عدم وجود شرایط و تمهیدات لازم به صرفه‌‏جویی واقعی آب منجر نشده است و در مواردی ممکن است به افزایش مصرف آب منجر شوند. نمونه‏ای از این نظریات و شواهد ارائه شده در منابع علمی کتابی است که توسط فائو در زمینه این موضوع منتشر شده است. در این مقاله تحلیلی ضمن تشریح مفاهیم، اصطلاحات و رویکردهای مرتبط با بحث مصرف مفید و غیرمفید آب نظریات و مباحث مختلف در بحث صرفه‌‏جویی واقعی آب، میزان کارآمدی و اثر بخشی سامانه‌‏های نوین آبیاری و در مجموع کلیه فعالیت‌‏های افزایش بهره‌‏وری آب با هدف صرفه‏‌جویی واقعی آب در این زمینه بررسی و نقد تحلیلی شده و نتیجه‏‌گیری‏‌های لازم به عمل آمده است. در نتیجه‏‌گیری مقاله می‌‏توان اظهار نمود که برای شناخت و انتخاب راهکارهای فنی و اقتصادی موثر بر روی مدیریت تقاضا و مصرف آب باید یک سیستم و چارچوب منظم حسابداری آب در هر حوضه آبریز برقرار شود. همچنین به موازات توجه زیاد به توسعه آبیاری تحت فشار در کشور باید به سایر روش‏‌های به‌‏زراعی کاهش دهنده مصرف آب (ET) در کشاورزی (نظیر کاربرد انواع مالچ‏‌ها و کشاورزی حفاظتی، رعایت تناوب زراعی مناسب و غیره) توجه شود. به‏‌منظور صرفه‏‌جویی واقعی آب باید شاخص بهره‏‌وری آب مبتنی بر ET (و نه مقدار آب به‏‌کاربرده شده در مزرعه) معیار انتخاب سیستم‌‏ها و بررسی اثر بخشی راهکارهای فنی و اقتصادی برای صرفه‌‏جویی واقعی آب قرار گیرد.

چکیده خلاصه ‏ای از اقدامات، برای گذر از بحران آب گزارشی از دومین جشنواره ملی فناوری‏ های آب بخش‌های جشنواره نشست‌های تخصصی بیانیه‌های نشست‌های تخصصی برگزیدگان جشنواره جمع‏ بندی

چکیده شرکت آب و فاضلاب مشهد در‌راستای مرتفع ساختن چالش‌ها و مسائل مرتبط با حوزه صنعت آب و فاضلاب و انجام طرح‌های پژوهشی کاربردی، مطابق روال همه ساله اقدام به احصاء نیاز‌های پژوهشی از طریق برگزاری جلسات طوفان فکری با حضور مدیران و کارشناسان حوزه‌های مختلف می‌نماید. در این راستا، اولویت‌های پژوهشی سال 1398 به‌شرح جدول ذیل اعلام می‌گردد. لذا، از کلیه اساتید دانشگاهی، دانشجویان دوره‌های تحصیلات تکمیلی و کلیه پژوهشگران حوزه آب و فاضلاب به‌منظورانجام طرح‌های پژوهشی مورد نیاز این شرکت و پیاده‌سازی نتایج آن‌ها در حوزه اجرایی دعوت به همکاری می‌گردد. علاقمندان می‌توانند ضمن مراجعه به "پورتال تحقیقات شرکت آب و فاضلاب مشهد" به نشانی http://rd.abfamashhad.ir و آگاهی از نیاز‌ها و اولویت‌های پژوهشی این شرکت در "سامانه جامع نرم‌افزاری تحقیقات (محقق)" به نشانی http://research.abfamashhad.net ثبت نام نموده و نسبت به ارائه پروپوزال ذیل این موضوعات اقدام نمایند.