فصلنامه آب و توسعه پایدار

چکیده سـرمقاله: توسعه پایدار در گرو مدیریت انطباقی عباسعلی قزل سوفلو/ عضو هیأت تحریریه نشریه یادداشت کوتاه: ارزش اقتصادی آب، ضرورتی انکارناپذیر سید مجتبی رضوی نبوی/ مدیر کل دفتر بهبود بهره‌وری و اقتصادی آب و آبفا

چکیده سرمقاله: جایگاه فناوری در تأمین ایمن آب برای آیندگان عباسعلی قزل‌سوفلو/ عضو هیئت تحریریه یادداشت کوتاه: آب و فناوری محمد سهرابی/ سرپرست شرکت آب و فاضلاب روستایی خراسان رضوی

چکیده سرمقاله:   مدیریت سیلاب به زبان ساده کاظم اسماعیلی/ عضو هیئت تحریریه   یادداشت کوتاه: رویکرد نوین در دانش آبخیزداری کمال‌الدین ناصری/ دانشیار دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد   آبخیزداری و مدیریت سیلاب علیرضا صحرایی/ مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان رضوی

چکیده سرمقاله:قنات بستری برای ایجاد اشتغال پایدار روستاییناصر شاهنوشی فروشانی/ مدیر مسئول نشریهیادداشت کوتاه:آب، یک کالای اقتصادیسیدمحمدحسین شریعتمدار/ رئیس دومین کنفرانس ملی دوسالانه اقتصاد آب و سرپرست مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران

چکیده یکی از زیرساخت­های اساسی هر جامعه­ای، تأسیسات تأمین آب شرب و بهداشت می­باشد. توسعه جوامع بدون اتکا به منابع آبی پایدار و مناسب امکان­پذیر نبوده و با چالش­های فراوانی روبرو خواهد بود. کشور ایران با توجه به روند رو به رشد توسعه در تمامی ابعاد، نیازمند اجرای طرح های تامین آب مورد نیاز بخش­های شرب، بهداشت و صنایع بوده و از سوی دیگر با توجه به موقعیت جغرافیایی و اقلیمی کشور، با کمبود شدید منابع آبی نیز مواجه می باشد. به این ترتیب مدیریت صحیح منابع آبی در اختیار و همچنین تامین آب از روش­های غیرمتعارف آب نظیر احداث تأسیسات نمک­زدایی آب­های شور و لب­شور و همچنین بازچرخانی و استفاده مجدد آب، از رویکردهای اساسی و گزینه­های گریزناپذیر برای آینده کشور می­باشد. استفاده از رویکرد گسترش تأسیسات نمک­زدایی برای تأمین آب شرب و بهداشت و ماهیت این تأسیسات، زمینه حضور بخش خصوصی را به منظور سرمایه­گذاری در احداث این تأسیسات فراهم آورده است. از این رو جذب و سرمایه­گذاری بخش خصوصی در احداث تأسیسات نمک­زدایی در قالب ترتیبات قراردادی، به عنوان یک راهکار از طریق شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور پی­گیری و با پیش­بینی قوانین و بسترهای مناسب جهت تحقق این هدف، طی سالیان اخیر، تجربه بسیار موفــــقی در این زمینه صورت پذیرفته است.

چکیده آلودگی منابع آب یکی از معضلات رو به فزونی است که کمبود آب آنرا تحت الشعاع قرار داده است. در بسیاری از نقاط جهان بدلیل کمبود آب سالم جان انسانها در خطر می باشد. کمیت آب یک معضل آنی است اما مشکل آلودگی در طولانی مدت نمایان می گردد. توجه به مسئله آلودگی منابع آبی هرچند که بسیار پراهمیت است، اما مشاهدات، گسترش و نابودی منابع آب تجدیدپذیر و غیره را نشان می دهد. در بسیار از مناطق جهان تلاش ها برای افزایش کیفی منابع آب محدود که در اختیار مردم قرار دارد، چندان پررنگ نیست. براساس آمار سازمان بهداشت جهانی طبق تحلیلی که بر اساس ۶۲۵ مطالعه جمع‌آوری‌شده از ۶۳ کشور نشان می دهد، کیفیت آب جهان به دلیل رشد مناطق شهری رو به وخامت گذاشته است. آمار رو به افزایش بروز بیماری های مختلف در اقصی نقاط جهان بهترین دلیل افزایش آلودگی منابع آبی است و خود دلیل روشنی به موارد یاد شده می باشد.

چکیده بی‌شک بحران آب در ایرانِ معاصر، تنها یک چالش زیست‌محیطی یا فنی نیست، بلکه نمادی از بحران حکمرانی و اعتماد به‌شمار می‌رود. بررسی سیر تحولات حکمرانی آب در ایران پس از انقلاب نشان می‌دهد که چگونه سیاست‌های مختلف دولتی، در تعامل با شرایط اجتماعی و اقتصادی، به تدریج به تشدید کم‌آبی و بروز نارضایتی‌های گسترده انجامیده است. این نوشتار با مروری بر تحولات حوزه حکمرانی آب در ایرانِ پس از انقلاب، به تحلیل پویایی قدرت میان دولت و جامعه پرداخته و بر ضرورت بازتعریف مفاهیم تعارض و مشارکت واقعی ذی‌نفعان در مدیریت منابع آب، تأکید می‌کند.

چکیده میان امنیت ملّی و امنیت غذایی رابطه‌ای دوطرفه برقرار است. این‌که در تعریف امنیت ملّی تا چه اندازه توان اکولوژیکی کشور لحاظ شود و متقابلاً امنیت غذایی- به‌ویژه با تأکید بر خودکفایی در محصولات اساسی، تا چه حد می‌تواند امنیت ملّی را پشتیبانی کند، قسمتی از این فرایند دوسویه محسوب می‌شود. با توجه به شرایط کنونی کشور، بخش دوم این رابطه بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته و در نتیجه، فشار قابل‌توجهی بر منابع آب وارد کرده است. با وجود این، پرسش کلیدی همچنان پابرجاست: کشورها چگونه می‌توانند غذای بیشتری را برای تقویت امنیت ملّی تأمین کنند؟ یکی از مهم‌ترین پاسخ‌ها، افزایش بهره‌وری و «جبران خلأ عملکرد» است؛ موضوعی که در سطح جهان به شیوه‌های مختلف مورد توجه قرار گرفته است.

چکیده راه حلهای سراسری و عرضه محور در حکمرانی آب ایران ناکارآمد بوده و عصر نسخه های واحد به پایان رسیده است. مسئله آب ذاتاً محلی است، بنابراین سیاستگذاری باید بر پایلوت‌های محلی به مثابه آزمایشگاه‌های زنده یادگیری نهادی استوار شود. موفقیت‌های کوچک و تدریجی می توانند اعتماد را بازسازی کرده و حمایت اجتماعی جلب کنند. توانمندسازی همزمان جامعه و حکومت، همراه با بازتوزیع قدرت به نفع خرده‌مالکان، زنان روستایی و جوامع حاشیه‌نشین، ضرورتی انکارناپذیر است. پاسخ‌های فناورانه و توسعه‌ای که در ظاهر موفق به نظر می رسند، می توانند از طریق «مارپیچ ریسک بازتابی» به تشدید بحران یا خلق ریسک‌های نوظهور بینجامند. از این رو گذار به «توسعه ریسک آگاه بازتابی توأم با تابآوری» لازم است. داده ها هرگز خنثی نیستند و ذاتاً سیاسی اند؛ فرآیند انتخاب، اندازه‌گیری، توزیع و تفسیر داده در میدان قدرت تعریف می شود. بدون نهادهای مستقل و پاسخگو و دسترسی عمومی به داده های خام، هیچ نوآوری فنی نمی تواند شفافیت ایجاد کند و فناوری‌های پیشرفته نیز به بازتولید نابرابریهای موجود خواهند انجامید.

چکیده اکثر خوانندگان محترم حتماً با عبارت «آب، تنها میراث گذشتگان برای ما نیست؛ بلکه امانت آیندگان نزد ما است» آشنا هستند. این عبارت که سال‌ها است در ادبیات آب ایران تکرار می‌شود، بیش از یک توصیه اخلاقی است؛ و بیانگر اصلی بنیادین در حکمرانی منابع آب است: «هر نسل، امین این سرمایه مشترک است و موظف است آن را به گونه‌ای بهره‌برداری نماید که حقوق نسل حاضر، نسل‌های آینده و محیط‌زیست، همزمان رعایت شود». در واقع، آب صرفاً یک نهاده تولید، یک کالای اقتصادی یا حتی فقط یک منبع طبیعی معمولی نیست؛ بلکه: زیربنای حیات اکوسیستم، منشاء امنیت غذایی، مایه سلامت عمومی، و در ایران « بنیان پایایی و گلوگاه توسعه کشور» است. بنابراین، مدیریت منابع آب پیش از آنکه مسئله‌ای صرفاً فنی و مدیریتی باشد، موضوعی مرتبط با اخلاق، حقوق عمومی و حکمرانی است. اگرچه زبان اخلاق، حقوق و حکمرانی با یکدیگر متفاوت است، اما هر سه بر یک حقیقت بنیادین تأکید دارند: «منابع آب، دارایی عمومی و امانت میان‌نسلی هستند؛ و اداره آنها باید در خدمت منفعت عموم، عدالت و پایایی سرزمین باشد». در حوزه حکمرانی، «تعارض منافع نهادی» از مهم‌ترین چالش‌ها در مسیر پیاده‌سازی «حکمرانی خوب» به شمار می‌رود. تعارض منافع نهادی زمانی پدید می‌آید که سازوکارها و ساختارهای نهادی، امکان ترجیح منافع بخش و سازمان را بر انجام مأموریت ذاتی یک نهاد فراهم کنند. در چنین شرایطی، حتی مدیران شایسته نیز ممکن است ناخواسته در معرض اتخاذ تصمیماتی قرار بگیرند که با مأموریت ذاتی سازمان همسو نباشد. می‌توان گفت هرگاه میان «حفاظت از منابع آب» و «سایر منافع سازمان» تعارض ایجاد شود، کیفیت حکمرانی آب کاهش می‌یابد و اعتماد عمومی نیز آسیب می‌بیند. از این رو، اصلاح حکمرانی آب، بیش از آنکه به تغییر اشخاص وابسته باشد، نیازمند اصلاح سازوکارها و ساختارهای نهادی است.

چکیده چوب جادو کجاست؟ آیا را ه حل فوری برای مشکلات آب کشور وجود دارد؟ (سرمقاله)کامران داوری/عضو هیأت تحریریه مدیریت ریسک؛ راهی برای بهبود مدیریت آب (یادداشت کوتاه)حمیدرضا جانباز /رئیس هیأت مدیره و مدیر عامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور بحران آب (یادداشت کوتاه)سید علیرضا طباطبائی/رئیس هیأت مدیره و مدیر عامل شرکت آب و فاضلاب مشهد نقش راهکارهای مدیریتی (یادداشت کوتاه)محمدحسین جعفری/رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت آب منطقه ای خراسان رضوی

چکیده نیم نگاهی به "بستر" شکل‌گیری رخدادهای آبی (سرمقاله)
علی باقری/ عضو هیأت تحریریه نشریه

صرفه‌جویی در مصرف آب (یادداشت کوتاه)
شهناز نیشابوری/ معاون برنامه ریزی و بهبود مدیریت شرکت آب و فاضلاب مشهد

نقش سازمان‌های مردم نهاد(NGO) در حوزه آب و توسعه پایدار (یادداشت کوتاه)
مهدی جمشیدی/ مدیرعامل جمعیت ناجیان آب

دشت‌های ممنوعه بحرانی مرده (یادداشت کوتاه)
محمد حسن شریعتی/ کارشناس ارشد آبخیزداری و مدیر سابق آب و خاک و امور فنی مهندسی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی

چکیده سرمقاله:
آب، اقتصاد و مدیریت
انوش نوری اسفندیاری/عضو شورای راهبردی اندیشکده تدبیر آب ایران

یادداشت کوتاه:
ارزش اقتصادی آب در کشاورزی
سعید نی‌ریزی/ رئیس کمیسیون بین المللی آبیاری و زهکشی

چکیده سرمقاله:
اقتصاد آب، حقیقتی دست نایافتنی
دکتر ناصر شاهنوشی فروشانی/ مدیر مسئول نشریه

یادداشت کوتاه:
کنفرانس اقتصاد آب، اهداف و ضرورت‌ها
مهندس شاهین پاکروح/ معاون پشتیبانی و هماهنگی شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور و دبیر کمیته اجرایی کنفرانس اقتصاد آب

چکیده سرمقاله:
قنات و قناعت
کاظم اسماعیلی، عضو هیات تحریریه نشریه

یادداشت کوتاه:
استفاده از پساب، فرصت‌ها و چالش‌ها
مهندس جواد میبدی، مدیر کل دفتر نظام‏ های بهره‏ برداری و حفاظت آب و آبفای وزارت نیرو

چکیده سرمقاله:
راندمان آبیاری (بایدها و نبایدها)
محمد جلینی/ عضو هیات تحریریه نشریه

یادداشت‌های کوتاه:
افزایش بهره‌وری آب، ضرورتی اجتناب‏ ناپذیر
مهندس مجتبی مزروعی/ رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی

راندمان آبیاری، کارایی مصرف و بهره‏ وری آب
دکتر امین علیزاده/استاد گروه مهندسی آب دانشگاه فردوسی و عضو وابسته گروه علوم کشاورزی فرهنگستان علوم

چکیده سرمقاله:
«عنب» یا «ازوم» یا «انگور»
کامران داوری/ عضو هیات تحریریه نشریه

یادداشت کوتاه:
سیاست‌گذاری در حوزه آب و فاضلاب
سید علیرضا طباطبایی/مدیرعامل آبفای مشهد

چکیده سرمقاله:
علم جدید هیدرولوژی اجتماعی: مردم و آب
بیژن قهرمان/ سردبیر نشریه


یادداشت کوتاه:
آب، جامعه و علوم اجتماعی
محمد فاضلی/رئیس مرکز امور اجتماعی منابع آب و انرژی وزارت نیرو

چکیده سرمقاله:
پیوند آب، انرژی و غذا
انوش نوری اسفندیاری/ مشاور هیئت تحریریه
 
یادداشت کوتاه:
لزوم تعادل در خوداتکایی محصولات کشاورزی و پایداری منابع آب
مهدی ضرغامی/ استاد گروه آب، دانشکده مهندسی، دانشگاه تبریز

چکیده < p>سرمقاله:بستر حکمرانی آب زمینه‌ساز پیاده‌­سازی فرایندهای مدیریتی
علی باقری/ عضو هیئت تحریریه
یادداشت کوتاه:مدیریت یکپارچه آب شهری، در بستر حکمرانیِ خوبحسین اسماعیلیان/ رئیس هیأت مدیره و مدیر عامل شرکت آب و فاضلاب مشهد

چکیده سرمقاله:پایش و مدیریت  کامران داوری/ عضو هیئت تحریریه
یادداشت کوتاه:
نقش محوری داده‌ها ومطالعات پایه  محمد حاج رسولیها/ مشاور وزیر نیرو و قائم مقام شرکت مدیریت منابع آب ایران
از داده تا تصمیم  محمد علایی/ مدیرعامل و ریس هیات مدیره شرکت آب منطقه ای خراسان رضوی

چکیده سرمقاله:
بیلان آب و اهمیت آن
انوش نوری اسفندیاری/ مشاور هیئت تحریریه
 
یادداشت کوتاه:
بیلان آب: شاه کلید برنامه‌ریزی منابع آب
بنفشه زهرایی/ مدیر کل دفتر مدیریت مصرف و ارتقای بهره‌وری آب و آبفا

چکیده سرمقاله:
ناسازنمای امنیت غذایی-آبی در ایران
حسین انصاری / عضو هیئت تحریریه
 
یادداشت کوتاه:
امنیت زیستی، امنیت غذایی اولویت با کدام است؟
ناصر شاهنوشی/ مدیرمسئول نشریه

چکیده سرمقاله:
سازگاری: کم‌آبی یا زیادی مصرف؟
علی باقری / عضو هیئت تحریریه
 
یادداشت کوتاه:
موانع موجود پیش‌روی تدوین فازهای بعدی برنامه ملی سازگاری با کم‌آبی
بنفشه زهرایی/ مدیر کل دفتر مدیریت مصرف و ارتقای بهره وری آب و آبفا
یادداشت کوتاه:
امتداد خشکسالی‌ها در دهه‌های آینده و لزوم توجه به برنامه مدیریت خشکسالی
آذر زرین/ عضو هیئت علمی گروه جغرافیا و عضو وابسته گروه علوم و مهندسی آب دانشگاه فردوسی و ریاست پژوهشکده اقلیم‌شناسی و تغییر‌اقلیم

چکیده سرمقاله:
بایدها و نبایدهای قانون آب
علی باقری / عضو هیئت تحریریه
 
یادداشت کوتاه:
آب، قانون و اخلاق 
اعظم امینی/ استادیار حقوق بین الملل دانشگاه فردوسی مشهد 

یادداشت کوتاه:
نقش اخلاق در اصول کلی حاکم بر آب در مقررات بین‌المللی و داخلی
محمد عابدی/ استادیار گروه حقوق خصوصی دانشگاه فردوسی مشهد 
یادداشت کوتاه:
اخلاق‌مداری در حوزه آب 
کمال‌الدین ناصری/ دانشیار دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست دانشگاه فردوسی مشهد