با همکاری انجمن هیدرولیک ایران

مرور منظم انتقادیِ مطالعات تعارضات آبی حوزه کشف رود مشهد

نوع مقاله : مروری

نویسندگان

1 گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

2 گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

10.22067/jwsd.v13i1.2511-1472
چکیده
این پژوهش یک مرور منظم انتقادی از مطالعات مرتبط با تعارضات آبی در حوضه کشف‌رود مشهد است و می‌کوشد کاستی‌های تحلیلی و سیاستی این بدنه پژوهشی را بر پایه یک سنتز چارچوب‌محور روشن کند. چارچوب تحلیلی پژوهش با اتکا به نظریه‌های حکمرانی منابع، نهادگرایی تاریخی و جامعه‌شناختی، نظریه بازی و نظریه نمایندگی تدوین و به شاخص‌های عملیاتی برای کدگذاری تبدیل شد. از میان ۴۸ مطالعه شناسایی‌شده، پس از حذف موارد تکراری و غربالگری مفهومی، ۱۴ مطالعه وارد ارزیابی کیفی شد. نتایج نشان داد در بُعد «مسیرمندی تاریخی» این بعد در ۱۱ مطالعه غایب بوده و تنها ۲ مطالعه امتیاز قوی داشته‌اند. در بُعد «قواعد و ترتیبات حکمرانی» هیچ مطالعه‌ای امتیاز قوی نگرفته، ۱۱ مطالعه امتیاز محدود و ۳ مطالعه امتیاز غایب داشته‌اند. در بُعد «نوع و سطح تعارض» تنها ۱ مطالعه امتیاز قوی داشته و ۳ مطالعه فاقد پرداخت بوده‌اند. در بُعد «بازیگران و توزیع قدرت» ۲ مطالعه امتیاز قوی و ۱۲ مطالعه امتیاز محدود داشته‌اند. همچنین در «نمایندگی و مشارکت ذی‌نفعان» نیمی از مطالعات غایب بوده و در «فرهنگی و هنجاری» اغلب مطالعات در سطح محدود یا غایب قرار گرفته‌اند. جمع‌بندی انتقادی نشان می‌دهد ضعف اصلی ادبیات کشف‌رود نه کمبود توصیف مسئله، بلکه کم‌توجهی به مسیر نهادی تصمیم‌ها، نبود نوع‌شناسی تعارض، سنجه‌گذاری ناکافی قدرت و نمایندگی ذی‌نفعان و فقدان پیوند منسجم میان قواعد حکمرانی با ابزارهای حل اختلاف، تنفیذ و پاسخ‌گویی است. بر این اساس، مقاله سه گام سیاستی پیشنهاد می‌کند: تدوین نوع‌شناسی تعارض و بسته حل اختلاف متناظر، تکمیل جدول مسئولیت و پاسخ‌گوییِ قابل پایش، و بازسازی خط زمان تصمیم‌ها همراه با شناسایی گره‌های نهادی.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

آقاصفری، حنانه، و قربانی، محمد. (1394). آیا کشاورزان حاضرند برای کاهش اثرات سوء زیست محیطی آب آلوده مشارکت مالی داشته باشند؟ (مطالعه موردی حوضه آبخیز رودخانه کشف رود). بوم شناسی کشاورزی, 7(2)، 202-214. https://doi.org/10.22067/jag.v7i2.33105
برات‌زاده پوستچی، فریده، طباطبائی یزدی، فاطمه، حیدری، آوا، و موسوی، زهرا. (1399). صنعت چرم در حاشیه کشف‌رود و تأثیرات آن بر جوندگان، راهکارهای کنترل و دستیابی به توسعه پایدار. نهمین کنفرانس و دومین کنفرانس برنامه‌ریزی و مدیریت شهری. مشهد، ایران.
خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا). (۱۴۰۳). موضوع کشف‌رود با جان و سلامت مردم گره خورده است، https://www.isna.ir/news/1403051409287/. تاریخ بازدید: ۱۵/۰۶/۱۴۰۴.
خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). (۱۴۰۲). معاون دادستان مشهد: پرونده کیفری کشف‌رود در مرحله رسیدگی است، https://www.irna.ir/news/85409673/ . تاریخ بازدید: ۱۵/۰۶/۱۴۰۴.
حسینی فاطمی، سید مصطفی، دهقان، حامد، علیزاده، امیرجعفر، و شیخ‌ویسی، منا. (۱۳۹۳). بررسی وضعیت آلودگی رودخانه کشف‌رود با رویکرد انگل‌های تک‌یاخته. دومین همایش ملی پژوهش‌های کاربردی در علوم شیمی، زیست‌شناسی و زمین‌شناسی، تهران، ایران
حلمی، مهتاب، شهیدی، علی، و شریف‌نیا، حمیدرضا. (۱۴۰۲). استفاده از شاخص‌های SPI و SPEI در ارزیابی تأثیر خشکسالی بر کیفیت منابع آب سطحی (مطالعهٔ موردی: رودخانه کشف‌رود). پژوهش‌های خشکسالی و تغییراقلیم، ۱(۱)، ۸۳–۹۶. https://doi.org/10.22077/jdcr.2023.6023.1008
رضایی، مهری، دوستی، فاطمه، و امینی، فرخ‌لقا. (۱۳۹۳). بررسی آلودگی فلزات سنگین در پساب واحدهای آبکاری حاشیهٔ رودخانه کشف‌رود مشهد. دومین همایش ملی برنامه‌ریزی، حفاظت، حمایت از محیط زیست و توسعه پایدار. تهران، ایران.
سالاری، سعید، و هاشمی، سیدحسین. (1399). آسیب‌شناسی زیست‌محیطی، فرهنگی و حقوقی-مدیریتی منطقه کشف‌رود مشهد. تحقیقات حقوق شهروندی، 5(1)، 52-23. https://doi.org/10.30497/hcr.2022.242679.1050
سالاریان، محمد، داوری، کامران، علیزاده، امین، و فاضلی، محمد. (1398الف). چارچوب دست‌یابی به چشم‌انداز مشترک در مدیریت مشارکتی-راهبردی آب (مطالعۀ موردی: حوضۀ آبخیز کشف‌رود). اکوهیدرولوژی، 6(4)، 886-865. https://doi.org/10.22059/ije.2019.279111.1088
سالاریان، محمد. داوری, کامران, علیزاده, امین, مهرآیین محمد فاضلی. (1398ب). چارچوب دستیابی به سیاست‌های مدیریت مطلوب مشارکتی-راهبردی آب (مطالعه موردی: حوضه آبریز کشف‌رود)، آبیاری و زهکشی ایران، 13(6)، 1760-1743. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20087942.1398.13.6.18.4
سلاجقه، رضوان، خداشناس، سعیدرضا، هاشمی منفرد، سید آرمان، اسماعیلی، کاظم، و مدرسی، فرشته. (1403). نقد و بررسی پژوهش‌های انجام شده در زمینه چالش‌های کشف‌رود و ارائه راه‌حل جامع. آب و توسعه پایدار، 11(1)، 34-25. https://doi.org/10.22067/jwsd.v11i1.2308-1266
سیدنژاد گل خطمی، نفیسه، سلیمی گل شیخی، محمد، و براتی، رضا. (1401). یادداشت تحلیلی: گفتگو برای تعیین شبکه مسائل رودخانه کشف‌رود. آب و توسعه پایدار، 9(2)، 137-135.
روزنامه صمت. (۱۴۰۱). بازی موش و گربه صمت با محیط‌زیست،https://smtnews.ir/fa/tiny/news-20507 . تاریخ بازدید: ۱۵/۰۶/۱۴۰۴.
عابدینی، موسی، پورفراش‌زاده، فهیمه، و قراچورلو، مرتضی. (۱۴۰۰). تحلیل و مدل‌سازی روابط بین دبی ماهانه و خصوصیات ژئومورفومتری حوضه‌ها؛ نمونهٔ پژوهش: حوضه آبریز کشف‌رود. جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، ۳۲(۴)، ۲۹–۴۴. https://doi.org/10.22108/gep.2021.128899.1426
عارف‌خوانی، رضا، عطاری، جلالی، رشیدمهرآبادی، عبدالله، و بلادر، علی. (۱۳۹۰). بررسی وضعیت فاضلاب شهری مناطق حاشیه‌ای مشهد ورودی به رودخانه کشف‌رود. پنجمین همایش ملی مهندسی محیط زیست. تهران، ایران.
عنایتی، حمید، قزلسوفلو، عباسعلی، و خامچین‌مقدم، فرهاد. (۱۳۹۸). بررسی روش‌های هیدرولوژیکی تعیین جریان محیط زیستی رودخانهٔ حفاظت‌شدهٔ کشف‌رود در محدودهٔ شهر مشهد. نشریه آبیاری و زهکشی ایران، ۱۳(۶)، ۱۶۹۸–۱۷۰۸. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20087942.1398.13.6.14.0 
قلی‌زاده سرابی، شیوا، داوری، کامران، قهرمان، بیژن، و شفیعی، مجتبی. (1401). توسعه چارچوبی مفهومی برای مدل‌سازی هیدرولوژیکی اجتماعی با رویکرد پویایی سیستم کیفی، محدوده مورد مطالعه: حوضه آبریز مشهد. نشریه آبیاری و زهکشی ایران، 16(3)، 536-512. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20087942.1401.16.3.5.6
گل محمدی تولانی، سیدمهدی. (1387). بررسی مشکلات و تنگناهای زیست‌محیطی کشف‌رود مشهد. نشریه علوم جغرافیایی، 3(9)، 163.
Amini, A., Jafari, H., Malekmohammadi, B., & Nasrabadi, T. (2021). Transboundary Water Resources Conflict Analysis Using Graph Model for Conflict Resolution: A Case Study—Harirud River. Discrete Dynamics in Nature and Society, 2021, Article ID 1720517, 12 pages. https://doi.org/10.1155/2021/1720517
Braithwaite, J., Hojabrosadati, H., & Forsyth, M. (2021). Restorative nodes of governance in the Anthropocene: Iran's Kashaf River. Law & Policy, 43(3), 205-228. https://doi.org/10.1111/lapo.12173
Coser, L.A. (1956). The Functions of Social Conflict. Free Press, Glencoe, USA.
Deutsch, M. (1973). The Resolution of Conflict: Constructive and Destructive Processes. Yale University Press, New Haven, USA.
DiMaggio, P.J., & Powell, W.W. (1983). The Iron Cage Revisited: Institutional Isomorphism and Collective Rationality in Organizational Fields. American Sociological Review, 48(2), 147-160. https://doi.org/10.2307/2095101
Eisenhardt, K.M. (1989). Agency Theory: An Assessment and Review. Academy of Management Review, 14(1), 57-74. https://doi.org/10.5465/amr.1989.4279003
Javidi Sabbaghian, R. (2019). Analyzing a Robust Risk-Based Decision Support System Model for Effective Watershed Governance; Study Area of Kashafrud River Basin. Proceedings of the 38th IAHR World Congress. Panama City, Panama. https://doi.org/10.3850/38WC092019-0565
Javidi Sabbaghian, R., Zarghami, M., Sharifi, M.B., & Mianabadi, H. (2015). Developing a Distance-Based Group Consensus Model under Risk Assessment for Effective Watershed Management. 23rd International Conference on Multiple Criteria Decision Making (MCDM 2015). Helmut-Schmidt-University, Hamburg, Germany. https://doi.org/10.13140/RG.2.1.3469.7684
Jensen, M.C., & Meckling, W.H. (1976). Theory of the Firm: Managerial Behavior, Agency Costs and Ownership Structure. Journal of Financial Economics, 3(4), 305-360. https://doi.org/10.1016/0304-405X(76)90026-X
Lumineau, F., Eckerd, S., & Handley, S. (2015). Inter-organizational conflicts: Research overview, challenges, and opportunities. Journal of Strategic Contracting and Negotiation, 1(1), 42-64. https://doi.org/10.1177/2055563614568493
Meyer, J.W., & Rowan, B. (1977). Institutionalized Organizations: Formal Structure as Myth and Ceremony. American Journal of Sociology, 83(2), 340-363. https://doi.org/10.1086/226550
North, D.C. (1990). Institutions, Institutional Change and Economic Performance. Cambridge University Press, Cambridge, UK.
Ostrom, E. (1990). Governing the Commons: The Evolution of Institutions for Collective Action. Cambridge University Press, Cambridge, UK.
Page, M.J., McKenzie, J.E., Bossuyt, P.M., Boutron, I., Hoffmann, T.C., Mulrow, C.D., Shamseer, L., Tetzlaff, J.M., Akl, E.A., Brennan, S.E., Chou, R., Glanville, J., Grimshaw, J.M., Hróbjartsson, A., Lalu, M.M., Li, T., Loder, E.W., Mayo-Wilson, E., McDonald, S., McGuinness, L.A., Stewart, L.A., Thomas, J., Tricco, A.C., Welch, V.A., Whiting, P., & Moher, D. (2021). The PRISMA 2020 Statement: An Updated Guideline for Reporting Systematic Reviews. BMJ, 372, n71. https://doi.org/10.1136/bmj.n71
PRISMA. (2021). PRISMA 2020 Flow Diagram, https://www.prisma-statement.org/prisma-2020-flow-diagram. Accessed: 15/06/1404.
Scott, W.R. (1995). Institutions and Organizations. SAGE Publications, Thousand Oaks, USA.
Thomas, K.W., & Kilmann, R.H. (1974). Thomas-Kilmann Conflict Mode Instrument. XICOM, Tuxedo, USA.
Williamson, O.E. (1985). The Economic Institutions of Capitalism: Firms, Markets, Relational Contracting. Free Press, New York, USA.
Ziaee, S., Sakhdari, H., Ahmadpour, M., & Mohammadi, H. (2023). The Effects of Adaptation Strategies on Water Resources Management in Mashhad Plain: The Application of Hydro-economic-behavioural Modeling. Journal of Agricultural Economics and Development, 36(4), 431-445. https://doi.org/10.22067/jead.2022.78289.1151
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 13، شماره 1 - شماره پیاپی 39
آب و تعارض منافع
بهار 1405
صفحه 73-92

  • تاریخ دریافت 04 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 22 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 17 فروردین 1405