با همکاری انجمن هیدرولیک ایران
دوره و شماره: دوره 1، شماره 2، شهریور 1393 (چوب جادو کجاست؟) 

سرمقاله و یادداشت ها

https://doi.org/10.22067/jwsd.v1i2.41733

کامران داوری، حمیدرضا جانباز، سید علیرضا طباطبائی، محمدحسین جعفری

چکیده چوب جادو کجاست؟ آیا را ه حل فوری برای مشکلات آب کشور وجود دارد؟ (سرمقاله)کامران داوری/عضو هیأت تحریریه مدیریت ریسک؛ راهی برای بهبود مدیریت آب (یادداشت کوتاه)حمیدرضا جانباز /رئیس هیأت مدیره و مدیر عامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور بحران آب (یادداشت کوتاه)سید علیرضا طباطبائی/رئیس هیأت مدیره و مدیر عامل شرکت آب و فاضلاب مشهد نقش راهکارهای مدیریتی (یادداشت کوتاه)محمدحسین جعفری/رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت آب منطقه ای خراسان رضوی

ارزیابی دیدگاه مراجعه کنندگان به پارک‌های شهری نسبت به توسعه طراحی خشک منظری

صفحه 1-5

https://doi.org/10.22067/jwsd.v1i2.39592

ریحانه مرید، افشین دانه کار

چکیده امروزه مفهوم شهرها بدون وجود فضای سبز موثر در شکل‌های گوناگون آن دیگر قابل تصور نیست. شهرها به عنوان کانون‌های تمرکز، فعالیت و زندگی انسان‌ها برای اینکه بتوانند پایداری خود را تضمین کنند، چاره‌ای جز پذیرش ساختار و کارکردی متأثر از سیستم‌های طبیعی ندارند. در این میان فضای سبز به عنوان جزء ضروری و لاینفک پیکره شهرها در دگرگونی آن‌ها نقش اساسی دارند که کمبود آنها می‌تواند اختلالات جدی در حیات شهرها به وجود آورد. در بسیاری از کشورها آب به میزان کافی بوده و مقدار استفاده از آن به صورت یک مشکل مطرح نیست، اما در کشورهایی همچون ایران اقلیم حاکم باعث ایجاد محدودیت‌هایی در مصرف آن شده است. بر این اساس مسئولان اقداماتی برای داشتن فضای سبز همراه با کاهش مصرف آب انجام داده‌اند که بیشتر پیرو روش‌های گذشتگان است و اکثر این اقدامات متوجه منابع آب مورد استفاده برای آبیاری می‌شود. در این بررسی سعی شده بعد از مطالعه ضرورت وجود فضای سبز در ساختار شهر و ارائه روش‌هایی برای کاهش مصرف آب، به معرفی رویکرد خشک‌منظری، به عنوان راه‌کاری برای مصرف بهینه آب در فضای سبز شهری پرداخته شود، که ایجاد تغییر در پوشش گیاهی موجود در فضاهای سبز را به عنوان یکی از راهکارهای قابل اجرا پیشنهاد می‌کند. در مطالعه صورت گرفته در خصوص این طرح هم از مردم و هم از کارشناسان فضای سبز نظرسنجی به عمل آمده و پیشنهاداتی بر اساس نتایج بدست آمده مطرح شده است.

ابزارهای اقتصادی مدیریت منابع طبیعی و محیط‌زیست؛ مطالعه موردی: پرداخت بهای خدمات اکوسیستمی(PES)

صفحه 7-14

https://doi.org/10.22067/jwsd.v1i2.35827

علیرضا دانشی، مهدی وفاخواه، مصطفی پناهی

چکیده اکوسیستم‌ها  منشأ تولید و عرضه خدمات وسیعی برای جوامع انسانی در سرتاسر دنیا بوده و یکی از عناصر مهم برای تأمین رفاه اقتصادی و بهزیستی به شمار می‎آیند. امروزه، تلاش برای مدیریت صحیح و اصولی اکوسیستم‌ها، پیش‌شرط جلوگیری از بروز پیامدهای ناشی از سوء مدیریت آن‌ها تلقی می‌شود. بررسی عملکرد بسیاری از نهادهای  دست اندرکار حفاظت از محیط‌زیست در جهان در طی دهه‌های اخیر و از جمله در ایران، از این واقعیت حکایت دارد که تمرکز جهت‌گیری‌ها و سیاست‌های حفاظت از محیط‌زیست، بیشتر متکی بر اعمال سیاست‌های دستوری و ارشادی بوده و کمتر از رویکردهای اقتصادی که در چارچوب ابزارهای اقتصادی بیان می‌شوند، سود برده شده است. بنابراین استفاده از ابزارهای اقتصادی در کنار قوانین و مقررات می‌تواند نقش اساسی و تعیین‌کننده‌ای برای حفاظت از محیط‌زیست ایفا کند. در حال حاضر ابزارهای مختلفی در این زمینه وجود دارد که باید در انتخاب این ابزارها دقت کافی داشت و امکان استفاده از یک ابزار در تمام اکوسیستم‌های دنیا وجود ندارد. در این میان، «پرداخت به ازای بهره‌مندی از خدمات اکوسیستمی» (PES) یکی از ابزارهای اقتصادی مدیریت منابع طبیعی و حفاظت از محیط‏زیست می‎باشد که در سال‎های اخیر در بسیاری از نقاط دنیا استفاده شده و نسبت به بسیاری از ابزارهای مدیریت منابع طبیعی نتایج مناسبی در پی داشته است. از مزایای این روش نسبت به سایر ابزارها، می‎توان به مشارکت دادن بهره‎برداران و جوامع محلی در آن اشاره کرد که استفاده از آن را راحت‎ و رسیدن به نتایج مورد نظر را دست یافتنی می‎کند.

ریسک و مدیریت آب

صفحه 15-21

https://doi.org/10.22067/jwsd.v1i2.39596

سیده سعیده شرافت، فریبا قنبری، سید احمد حسینی

چکیده شمار فزاینده‌ی رخدادهای کم‌آبی در اقصی نقاط جهان و احتمال بروز بحران‌های اقتصادی ـ اجتماعی، تنش‌های اجتماعی و حتی جنگ به‌عنوان پیامدهای کم‌آبی، بیانگر گستردگی و اهمیت بیش‌تر چالش‌های آبی در مقایسه با چالش‌های تأمین انرژی (کاهش ذخایر نفت و ...) در دهه‌های آتی می‌باشد. در طول زمان با افزایش جمعیت، افزایش تقاضای منابع و فشار بر روی آن‌ها، درجه و مقیاس مخاطرات آبی دچار تغییر شده است. چنین تغییرات کمّی و کیفی در بدنه‌ی آب، تأمین و توزیع آب را با چالشی فزاینده روبرو کرده است. علاوه‌‌بر عوامل فوق، پدیده‌هایی نظیر تغییر اقلیم، خشکسالی، سیل، زلزله و ... نیز این مسئله را تشدید نموده و ریسک‌های زیادی را به جوامع تحمیل می‌نماید. فائق آمدن بر چنین مسائلی در مقیاس‌های مختلف (محلی، منطقه‌ای و ملّی)، جز در سایه ایجاد تغییرات زیربنایی در تفکّر ما نسبت به منابع آب و تغییر رویکرد‌ها از مدیریت بحران به مدیریت ریسک امکان‌پذیر نخواهد بود. بدیهی است شناخت صحیح مفاهیم پایه مدیریت ریسک به درک بهتر موضوع و یافتن راهکار‌های مناسب کمک شایانی خواهد نمود. در این مقاله، با ارائه تصویری کلان از مدیریت منابع آب از منظر عدم‌قطعیت و ریسک، به تشریح مفاهیم پایه در این حوزه (هم‌چون مخاطره، ریسک، آسیب‌پذیری و ...) پرداخته شده و چارچوب مدیریت ریسک نیز ارائه گردیده است.

رویکرد جدید در کاهش طعم و بو از آب سدکارده با استفاده از سامانه‌ی ترکیبی فراصوت، سوپرهواده و جذب سطحی (مطالعه موردی: تصفیه‌خانه‌ی آب شماره‌ی 1 مشهد)

صفحه 23-28

https://doi.org/10.22067/jwsd.v1i2.39603

بابک مهرآوران، کاظم اسماعیلی

چکیده ژئوسمین و دومتیل ایزوبورتئول عوامل رایج ایجاد بو در آب هستند. در تصفیه‌خانه‌های آب اغلب از فرآیندهای متعارف هوادهی، انعقاد، لخته‌سازی، کلرزنی یا ازن‌زنی و جذب سطحی به عنوان عوامل پیشگیرانه در کاهش بو استفاده می‌شود. ولی هر یک از این فرآیندها به تنهایی قادر به حذف کامل بو نیستند. بوی‌ ماهی، علف و لجن به شدت تابع رشد زیاد جلبک­ها در ماه­های گرم است. در تصفیه‌خانه‌ی شماره‌ی 1 مشهد، ژئوسمین از عوامل عمده تولید بو می‌باشد که منبع آن عمدتاً در اثر ورود فاضلاب‌های شهری و روستایی، صنعتی، پساب‌های کشاورزی، حاصلخیزکننده‌ها، ورود مواد مغذی به آب سد کارده و به تبع آن رشد جلبک در فصل گرما است. این پژوهش به عنوان تنها سامانه ترکیبی علاوه بر توجیه فنی، نسبت به روش­های متداول توجیه اقتصادی نیز داشته و با توجه به شرایط عملیاتی تصفیه‌خانه‌ی آب شماره‌ی 1 مشهد، به عنوان تنها طرح قابل اجرا می­باشد. در این تصفیه‌خانه روش ترکیبی حذف جلبک از طریق امواج فراصوت توسط سیستم مافوق صوت به همراه هوادهی عمقی انجام شده است. در هوادهی عمقی توسط سوپرهواده، آلاینده‌ها با فرآیند دو فازیِ آب و هوا و با جریان صعودی هوا حذف می‌شوند. سپس زلال‌سازی و تصفیه نهایی با کمک روش جذب سطحی و با نصب فیلترهای مرکب از زغال و کربن فعال در محل سرریز و خروجی پولساتورها انجام می‌شود. این فرآیند که برای اولین بار پیشنهاد می‌شود، می‌تواند تا %95 آلودگی مربوط به ژئوسمین را در آب کاهش دهد.

حذف آمین های آروماتیک متداول از آب طی فرایند یک مرحله ای با استفاده از بنتونیت به روش اسپکتروفلورومتری

صفحه 29-36

https://doi.org/10.22067/jwsd.v1i2.39607

محسن نیکودل

چکیده بر مبنای حذف آلاینده­های آلی مثل آمین­های آروماتیک متداول (از قبیل 1- نفتیل آمین، دی فنیل آمین، آنیلین و 2 و 6- دی متیل پیریدین) از آب طی فرایند یک مرحله­ای، روشی برای تصفیه آب است که در آن آلاینده­های آلی توسط بنتونیت از آب جدا می­شود. در این پژوهش اثرات pH، مدت زمان همزدن، سرعت همزدن، جرم بنتونیت و اندازه (مش) بنتونیت جهت دست­یابی به پاسخ مناسب بررسی شده، داده­های ایزوترم تجربی با استفاده از معادلات تمکین، فرندلیچ، لانگمویر و دابینین- رادشکویچ بررسی شدند. جذب سطحی آمین­های آروماتیک بر روی بنتونیت با همبستگی بیشتری از ایزوترم تمکین پیروی کرد. ضمن اینکه 2 و 6- دی فنیل آمین، آنیلین، دی فنیل آمین و 1- نفتیل آمین به ترتیب به میزان  12/93%، 23/91%، 45/81% و 60/42% جداسازی شدند. بررسی داده­های سینتیکی جذب سطحی نشان داد که واکنش جذب سطحی این ترکیبات از محیط آبی بر روی بنتونیت از معادله مجازی مرتبه اول تبعیت نمود. نتایج نشان دادند که این تکنیک یک فرایند موثر و ساده برای جدا کردن آمین­های آروماتیک متداول از آب است. تکنولوژی پیشنهاد شده کاربرد بنتونیت را به عنوان یک جاذب برای تصفیه آب در مقیاس صنعتی امکان­پذیر می­سازد.

انتقال آب و سازه های آبی

نگرش توصیفی آماری بر اتفاقات شبکه ی آب شرب روستایی (مطالعه ی موردی: شهرستان قاین)

صفحه 37-45

https://doi.org/10.22067/jwsd.v1i2.39609

کاظم اسماعیلی، مهدی دری

چکیده حوادث و اتفاقات، از جمله مواردی هستند که در آنها آب از دست رفته، باعث افزایش نرخ آب بدون درآمد در شبکه­هاى توزیع آب شرب می­شود. حوادث در شبکه علاوه بر اتلاف آب می‌تواند باعث وقوع خرابی، بوجود آمدن ترافیک، کاهش فشار آب، احتمال ورود آلودگی به شبکه و نیز مصرف هزینه‌های هنگفت بازسازی شود. هدف از این تحقیق ارزیابی آماری حوادث و ارائه­ی روش و روابط تحلیلی برای پیش‌بینی توزیع وقوع حوادث در شبکه­های آبرسانی 5 بخش روستایی شهرستان قاینات (بخش­های زهان، زیرکوه، نیمبلوک، سده و مرکزی) است. آمار نشان می­دهد، بخش­های مرکزی و زیرکوه به ترتیب با 603 و 170 حادثه در سال به­طور متوسط طی 5 سال آماری (90- 85) بیشترین و کمترین اتفاقات انشعاب را داشته­اند. نتایج تحقیق نشانگر آن است که بیشترین حوادث شبکه مربوط به بخش مرکزی با رقمی معادل 1209 حادثه در سال به طور متوسط، و کمترین حوادث مربوط به بخش نیمبلوک با رقم 547 حادثه در سال به طور متوسط از سال 85 تا 90 بوده است. تحلیل پیش­بینی اتفاقات براساس مدل­هایی مانند مدل هموار ساده در نواحی پنج­گانه نشان می­دهد که بخش­های زیرکوه و مرکزی طی 5 سال آینده به ترتیب با رقم 2073 و 618 حادثه در سال بیشترین حوادث شبکه و انشعاب را خواهند داشت.

بررسی تأثیر پساب و روش های آبیاری بر شوری خاک در منطقه ی نیمه خشک دشت کربال

صفحه 47-54

https://doi.org/10.22067/jwsd.v1i2.35276

ایمان صالح، علی مراد حسن لی

چکیده پژوهش حاضر، با هدف بررسی تاثیر روش‌های ‌آبیاری تحت فشار و سطحی جویچه­ای بر چگونگی توزیع شوری در خاک انجام شد. آزمایش در قالب طرح کرت­های یک‌ بار خرد­شده با سه روش آبیاری (جویچه‌ای با هیدروفولوم، قطره‌ای سطحی و قطره‌ای زیرسطحی) و دو کیفیت آب (فاضلاب خانگی تصفیه­شده با شوری 509/0 دسی­زیمنس بر متر  و آب معمولی با شوری 52/1 دسی­زیمنس بر متر) در مزرعه­ی آزمایشی ذرت در منطقه­ی کربال فارس انجام شد. نمونه­برداری خاک در دو نوبت (پیش از شروع آبیاری و پس از برداشت محصول)، در سه عمق 20-0، 40-20 و 60-40 سانتیمتری و در 15 نقطه­ی اطراف محل نشت آب انجام شد. نتایج تجزیه­ی واریانس شوری­ها نشان داد که در هر دو نوبت اندازه­گیری بین روش­های آبیاری و بین تیمارهای کیفیت آب تفاوت معنی­داری از نظر تجمع شوری در هر سه عمق اندازه­گیری در سطح یک درصد وجود دارد. بیشترین مقدار شوری، 66/1 دسی­زیمنس بر متر در عمق 20-0 سانتیمتری در آبیاری قطره­ای زیرسطحی و کمترین آن، 92/0 دسی­زیمنس بر متر در عمق 40- 20 سانتیمتری در روش جویچه­ای به دست آمد. بررسی الگوی توزیع شوری در نیم­رخ خاک نشان داد در روش جویچه­ای بیشترین شوری در رأس پشته­ها وجود دارد و با حرکت به سمت کف جویچه­ها کاهش شوری مشاهده می­گردد. در روش­های تحت فشار، محل قرار­گرفتن قطره­چکان­ها از کمترین مقدار شوری برخوردار بودند و با دور­شدن از قطره­چکان­ها میزان شوری افزایش پیدا می­کرد.  انجام عملیات آبشویی، کنترل سطح آب زیرزمینی، کاشت گیاه در نزدیکی قطره­چکان­ها و در دامنه­ی پشته­ها و انجام تحقیقات بیشتر در زمینه­ی چگونگی و میزان تجمع عناصر مختلف در خاک به هنگام استفاده از پساب و همچنین اثرات زیست­محیطی آن توصیه­هایی است که در پایان این تحقیق به آنها اشاره شده است.

ارزیابی مدیریت آبیاری یکی از باغات پسته‎ی اردکان با کمک انعکاس‌‎‎سنجی بازه‎ی زمانی (TDR) و تکنیک سنجش از دور

صفحه 55-64

https://doi.org/10.22067/jwsd.v1i2.34760

محمدحسن رحیمیان، عماد نشاط، مصطفی میراب‌زاده اردکانی، مهدی شیران‌تفتی، علی‌محمد قائمی‌نیا، مهدی اسدیان

چکیده یکی از روش‌های شناخت و ارزیابی مدیریت آبیاری، اندازه‌گیری رطوبت خاک، تعیین شاخص‌های گیاهی و دمای تاج‌پوشش آن است. تحقیق حاضر به معرفی یکی از الگوهای سنّتی مدیریت آبیاری در باغات پسته (چرخش مداوم آب در درون یک محدوده‎‎ی تحت آبیاری) در شهرستان اردکان پرداخته و سپس اقدام به ارزیابی آن و بررسی نقاط قوّت و ضعف این الگو نموده است. به منظور بررسی تغییرات روزانه‎ی رطوبت خاک،از دستگاه انعکاس‌‎‎سنجی بازه‎ی ‎زمانی (TDR) استفاده شد و در یک دوره‎ی‎ یک ماهه، قرائت‌های روزانه‎ی‎ رطوبت از چهار عمق مختلف خاک در 25 نقطه از منطقه‎ی‎‎ مطالعاتی صورت گرفت. علاوه بر این، از تصاویر ماهواره‌ای لندست برای تعیین شاخص گیاهی NDVI و دمای پوشش گیاهی باغات پسته در منطقه‎ی‎ مطالعاتی استفاده و سپس منطقه‎ی‎‎ مطالعاتی با باغات پسته‎ی مجاور آن مقایسه شد. نتایج این تحقیق نشان داد که میانگین رطوبت خاک منطقه‎ی مطالعاتی در نقاط 25گانه، در تمامی روزها نسبتاً یکسان بوده و در محدوده‎ی 15 تا 20 درصد حجمی قرار دارد (میانگین، 6/17 درصد و انحراف معیار، 6/3 درصد). این مساله به ایجاد شرایط میکروکلیمائی مطلوب و کاهش نسبی اثرات تنش خشکی در باغات پسته منجر شده که در مجموع به نفع گیاه است. مقایسه‎ی‎ شاخص NDVI و دمای پوشش گیاهی منطقه‎ی مطالعاتی با باغات دیگر پسته نشان داد که باغات این منطقه در وضعیّت مناسبی قرار دارند که مویّد مطلوبیّت نسبی شرایط محیطی و مدیریتی حاکم بر درختان پسته‎ی منطقه‎ی مطالعاتی است. ترویج الگوی آبیاری مذکور (گردش مداوم آب در سطح منطقه‎ی مطالعاتی و آبیاری قطعات پراکنده و متمایز از هم‎) و اجرای آن در سایر باغات پسته- که آبیاری آنها از یک قطعه شروع شده و سپس قطعات مجاور آن به ترتیب و پشت سر هم آبیاری می‌شوند تا سرانجام کلّ منطقه، آبیاری گردد- از دستاوردهای این تحقیق به‎‎‎شمار می‌آید.

ارزیابی اثر تغییرات کاربری اراضی بر شبیه‌سازی رواناب خروجی با استفاده از مدل شبکه عصبی مصنوعی (MLP)، مطالعه موردی: حوضه آبخیز یلفان

صفحه 65-74

https://doi.org/10.22067/jwsd.v1i2.34499

مرضیه رسولی، علی حقی زاده، حسین زینی وند، علی رضا ایلدرمی

چکیده تغییر کاربری اراضی بر بسیاری از فرآیندهای طبیعی نظیرفرسایش خاک وتولید رسوب، سیلاب و تخریب خصوصیات فیزیکی شمیایی خاک اثر می‌گذارد. این تغییر اکوسیستم باعث تخریب کیفیت خاک شده، در نتیجه قدرت محصول‌دهی خاک برای تولید غذا به شدت کاهش می‌یابد. بنابراین نیاز است جنبه‌های مختلف تغییر کاربری اراضی در مطالعات و تصمیم‌گیری‌های کلان کشور مورد توجه قرار گیرد. در این تحقیق،از شبکه‌ی عصبی مصنوعی و آمایش سرزمین(مدل دکتر مخدوم) برای ارزیابی اثر تغییرات کاربری اراضی بر رواناب استفاده شده است.این مطالعه در حوضه‌ی یلفان واقع در استان همدان انجام شد. نتایج حاصل از بررسی‌ها نشان دادمدل شبکه‌ی عصبی مصنوعی در دوره‌ی آماری 1375 تا 1389، رواناب را با ضریب ناش- ساتکلیف 74/0 شبیه‌سازی نمود و دارای مجذور میانگین مربعات خطا 01/0می‌باشد که نشان‌دهنده دقت قابل قبول برای شبیه‌سازی رواناب روزانه‌ی حوضه‌ی یلفان است. هچنین بعد از درنظر گرفتن کاربری بهینه، دبی اوج هیدروگراف 45 درصد پایین‌تر آمد که نشان دهنده‌ی کاهش خسارات احتمالی سیلاب است. بنابراین مدل شبکه‌ی عصبی مصنوعی را می‌توان مدل مناسبی برای شبیه‌سازی جریان در حوضه‌ی یلفان و تعیین اثر سناریوی کاربری اراضی بر روی سیلاب معرفی کرد.

بالاآمدگی موضعی سطح آب زیرزمینی کلان‌شهرها؛ فرصت‌ها و چالش‌ها، (مطالعه‌ی موردی: شهر مشهد)

صفحه 75-82

https://doi.org/10.22067/jwsd.v1i2.39610

احمد قندهاری، امیر گرد نوشهری، رضا براتی، خلیل حسنی

چکیده طی سال‌های اخیر در شهر مشهد، یکی از اصلی‌ترین منابع تامین آب شرب، سد دوستی بوده که طبق آخرین آمار 500 میلیون‌متر‌مکعب آب از خارج حوضه آبریز به این شهر انتقال داده شده است. با ورود این آب، چاه‌های شرب واقع در محدوده‌ی شهر از مدار بهره‌برداری خارج شده­اند. از طرفی توسعه‌ی زیرساخت‌ها از جمله شبکه‌ی جمع‌آوری فاضلاب شهری همگام با توسعه‌ی شهری صورت نگرفته است. به این ترتیب در برخی نقاط شهر مشهد سطح آب زیرزمینی بالا آمده، که این امر مشکلاتی را در پی داشته است. در این مطالعه ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻣﻜﺎﻧﻲ و زﻣﺎﻧﻲﺳﻄﺢ آب زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، آمار 111 حلقه چاه مشاهده‌ای طی شش نوبت از آذر ماه 1392 تا مرداد ماه 1393 جمع‌آوری و سازماندهی شده، سپس نقشه‌های خطوط هم‌سطح آب زیرزمینی تهیه شده است. نتایج حاکی از افزایش موضعی سطح آب زیرزمینی در نقاط مختلف شهر مشهد می‌باشد. نتایج این بررسی‌ها طی جلساتی با حضور کارشناسان تمامی دستگاه‌های حاکمیتی مرتبط، اساتید دانشگاه و کارشناسان خبره و در قالب کارگاه مهندسی ارزش به نقد گذاشته شده، تصمیماتی در خصوص چگونگی برخورد با این پدیده اتخاذ شد. به منظور کاهش مخاطرات ناشی از بالاآمدگی، با بهره‌برداری از چاه‌های سطح شهر طی زمستان سال 1392 و بهار سال 1393، سطح آب به میزان چشم‌گیری پایین آمد. طی این مدت، هشدارهای فنی از طریق دستگاه‌های متولی حسب تصمیمات کارگروه جهت ساخت و سازها ابلاغ گردید و خوشبختانه گزارش خاصی در مورد هرگونه خرابی ساختمان و تاسیسات ناشی از بالاآمدگی گزارش نگردید. در ادامه نتایج حاصل از بررسی داده‌های میدانی و همچنین فرصت‌ها، چالش‌ها و مدیریت شرایط، مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

توسعه‌ منابع آب و تحولات مدیریتی نوین در آبیاری

صفحه 83-90

https://doi.org/10.22067/jwsd.v1i2.39616

محمد سالاریان

چکیده منابع آبی یکی از منابع حیاتی انسان و یکی از سه عنصر اصلی اکوسیستم می‌باشد. سهم تولید مواد غذایی از شبکه‌های آبیاری جهان تقریباً معادل نیمی از کل تولید محصولات کشاورزی است. در جهان امروز، جمعیت با شتاب روز افزونی افزایش پیدا می‌کند و به همین سبب، کمبود شدید مواد غذایی حدود دو سوم از جمعیت جهان را تهدید می‌کند و این در شرایطی است که منابع آبی بیش از سایر منابع حیاتی با بحران جدی و کمبود روبرو است. ازین رو چه در حال و چه در آینده این منابع باید تحت مدیریت و کنترل دقیق قرار گیرند. تحقق توسعه و ارتقای بهره‌وری از منابع آب و خاک و بهینه‌سازی مدیریت شمای‌ها/ شبکه‌های آبیاری و زهکشی، در گرو همکاری و تعامل سازنده بین همه دست‌اندرکاران توسعه، به ویژه عوامل اصلی آن (سازمان‌های وابسته به وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی و... ) است. از اقدامات جدید درباره آب، شناخت چگونگی توسعه منابع آبی و ایجاد تحولات نوین مدیریتی در آبیاری و تأکید ویژه بر روی نهادها، مشارکت مردمی و اهداف مناسب دولتی در رابطه با بهره‌وری و توسعه منابع آب است. کارآمدترین اقدامات مدیریتی بستگی به شرایط محلی (طبیعی و انسانی) دارد. مسلماً مستندسازی مشاهدات و تجربیات و نیز مدیریت دانش، نقش مهمی در درک شرایط محلی و شناختن بهترین راهکارها دارد. تحول مدیریت آبیاری یک فرآیند تدریجی همراه با آموزش کشاورزان، واگذاری مرحله به مرحله کار به ایشان از مشارکت در مدیریت، قیمت‌گذاری آب برای تأمین منابع مالی مورد نیاز بهره­برداری و نگهداری شبکه، و نهایتاً استقلال کامل اجرایی و مالی شبکه آبیاری می­باشد.

تأثیر افزایش جمعیت بر تقاضای آب شرب از سد مخزنی طالقان تحت سناریوهای تغییر اقلیم

صفحه 91-100

https://doi.org/10.22067/jwsd.v1i2.35271

بهنام آبابایی، فرهاد میرزایی، تیمور سهرابی

چکیده افزایش جمعیت می­تواند اثر قابل توجهی بر الگوی انتشار گازهای گلخانه­ای در آینده داشته باشد. با­توجه­به اهمیت نقش افزایش جمعیت در مطالعات تغییر اقلیم، در این تحقیق، افزایش جمعیت منطقه­ی خاورمیانه تا انتهای قرن بیست‌ویکم میلادی، براساس سناریوهای جمعیتی IIASA مورد بررسی قرار گرفت. تحت سناریوی A2-B1، جمعیت جهان تا سال 2055 به 7/8 میلیارد نفر، و تحت سناریوی A2 به 8/11 میلیارد نفر بالغ می‌گردد. بررسی­ها نشان داد که تحت سناریوهای A1-B1 و A2 (به­عنوان مبانی سناریوهای تغییر اقلیم مورد استفاده قرار گرفته‌اند)، جمعیت منطقة خاورمیانه از حدود 312 میلیون نفر در سال 1995، به ترتیب به بیش از 809 میلیون و 2 میلیارد نفر در سال 2100 میلادی خواهد رسید. براساس نرخ جمعیت مفروض در این سناریوها، نیاز آب شرب سد مخزنی طالقان برای دوره­های 2055 و 2100 میلادی برآورد گردید. نتایج نشان داد که تحت این دو سناریو، متوسط ماهانه­ی نیاز آب شرب سد طالقان تا سال 2055 میلادی (معرف دوره­ی 2069-2040) در مقایسه با سال 2010، به ترتیب 80 درصد و 161 درصد افزایش پیدا خواهد کرد. همچنین، با تحلیل آمار سال­های 1385 تا 1390 (2006 تا 2011 میلادی) مشخص گردید در تمام سال­ها و در ماه­های خشک سال (جولای تا نوامبر) مجموع متوسط دبی مصارف آب شرب و کشاورزی از متوسط دبی ورودی به مخزن بیشتر بوده و حجم ذخیره­ی مخزن در این دوره­ها کاهش می‌یابد. لذا با توجه به تشدید مشکل کم‌آبی به دلیل تغییرات اقلیمی، به ویژه در این ماه‌ها، نیاز به ارزیابی دوباره­ی شیوه‌های کنونی مدیریت مخزن و تدوین یک برنامه­ی سازگاری، ضروری به نظر می‌رسد.

پیاده سازیِ «مدیریت راهبردی منابع آب»؛ یک چارچوب پیشنهادی با استفاده از ابزار «نقشه راه»

صفحه 101-112

https://doi.org/10.22067/jwsd.v1i2.39602

حمید عمرانیان خراسانی، کامران داوری، علی باقری، الهام قیسانی

چکیده اقدام بدون وجود چارچوب، موجه نبوده و به احتمال زیاد با شکست یا مشکل رو­به­رو خواهد شد. به علت تعدد عوامل مؤثر، گستردگی و پیچیدگی «فضای مدیریت منابع آب» و نیز دراز­مدت بودن اثربخشی اقدامات در این فضا، ضرورت تبیین چارچوب قطعی به­نظر می­رسد. این مقاله یک چارچوب پیشنهادی، که بر­اساس فعالیت انجام گرفته تحت عنوان «طرح استقرار سیستم مدیریت راهبردی منابع آب استان خراسان جنوبی» تهیه شده، را گزارش نموده است. در این چارچوب برای تبدیل «آرمان و چشم­انداز» یا همان فهم کلان از راه­حل، به برنامه­های اجرایی از ابزار «نقشه­راه» استفاده شده است. مراحل این چارچوب عبارتند از: «بررسی وضع موجود»، «گفتگوی گروداران»، «تدوین چشم­انداز مشترک»، «تبیین سیاست­های کلان»، «ترسیم نقشه­راه»، «تبیین سیاست­های اجرایی»، و نهایتاً «تدوین برنامه­های عملیاتی». جزئیات هر مرحله ارئه شده است. قبل از تدوین برنامه­های عملیاتی، درجه پایداری سیاست­های اجرایی با چهار معیار اجماع، عدالت، برگشت­پذیری و قابلیت اعتماد نیز کنترل شده­ است.

گزارش برگزاری سمینار تخصصی ارائه دستاوردهای پژوهشی شرکت آب و فاضلاب مشهد و معرفی جلسات هم اندیشی تدبیر آب مشهد

صفحه 115-120

https://doi.org/10.22067/jwsd.v1i2.41734

دفتر تحقیقات و بهره وری شرکت آب و فاضلاب مشهد

چکیده گزارش برگزاری سمینار تخصصی ارائه دستاوردهای پژوهشی شرکت مشهد:سمینار ارائه دستاوردهای حاصل از طرح های پژوهشی پایان یافته سال 92 شرکت آب و فاضلاب مشهد در تاریخ 93/05/23 در محل سالن شریف واقفی شرکت آب و فاضلاب مشهد برگزار شد. مهندس سید علیرضا طباطبائی (مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مشهد) با بیان اینکه واحد تحقیقات، مسائل سازمانی را از زوایای گوناگون و با هدف حل مسائل بررسی می کند، تصریح کرد: شناسایی مسائل سازمان و ارائه راه حل های اجرایی از تکالیف واحدهای تحقیقات و پژوهش است و تلاش شرکت آبفا مشهد، رساندن این واحد به جایگاه حقیقی و واقعی آن است. معرفی جلسات هم اندیشی تدبیر آب مشهد:در حال حاضر «جلسات هم اندیشی نخبگان و خبرگان دانشگاهی، اجرایی و صنعت » تحت عنوان «تدبیر آب مشهد» با حمایت استانداری، آب و فاضلاب مشهد، آب منطقه ای خراسان رضوی در حال برگزاری است. این فعالیت، تلاشی برای ایجاد «همگرایی و اجماع » در امتداد «مدیریت یکپارچه منابع آب» است؛ که بر اساس تجربه ی «استقرار مدیریت راهبردی منابع آب در استان خراسان جنوبی » (طی سالهای 89 لغایت 91 ) صورت می پذیرد.