فصلنامه آب و توسعه پایدار

چکیده بهره‌‏مندی از مدل‏‌های منابع آب، امکان برنامه‌‏ریزی صحیح و پایدار در مدیریت منابع آب را فراهم می‌‏کند. هدف از انجام پژوهش حاضر، بهینه‌‏سازی بهره‌‏برداری از منابع آبی حوضه آبریز دشت ورامین طی 10 سال تحت سناریوهای مختلف مدیریتی است. برای رسیدن به شرایط بهینه در مقدار حجم منابع آب، حداقل سازی عدم تأمین نیازها و میزان نیاز کاربری‏های مختلف در دشت ورامین بررسی شد. براین اساس وضعیت منابع آب دشت ورامین در سه بخش کشاورزی، صنعت و شرب با استفاده از مدل WEAP تحت دو سناریوی الف- مرجع با اولویت‏‌بندی وزارت نیرو و ب- سناریو کاهش حجم ورودی با تغییر اولویت‌‏بندی در دوره 1395-1405 شمسی ارزیابی شد. اقلیم منطقه براساس مدل سال آبی (دبی، بارش، تبخیر و تعرق، دما) بررسی و وارد مدل شد. نتایج نشان‏ داد براساس سناریوی الف در تأمین آب شرب 30% کمبود آب در منطقه خواهیم داشت و این مورد برای سناریوی کاهش حجم ورودی 37% می‏‌باشد. براساس نتایج، سناریوی مرجع که از نظر تأمین نیازهای مختلف و شاخص اطمینان‏‌پذیری تأمین نیازهای آبی و حداکثر حجم آب تأمین نشده در طول دوره آماری نسبت به سناریوی کاهش حجم ورودی، عملکرد بهتری را برای محدوده دشت ورامین به همراه داشته است، به‏ عنوان سناریوی برگزیده در نظر گرفته شد.

چکیده در سال‌های اخیر، آب چالش اساسی کشور شده است و این چالش به محرومیت ذی‌نفعان مختلف از حقِّ آبی که در گذشته در اختیار داشته‌اند گره خورده است. گاهی این حق مربوط به محیط‌زیست و نسل‌های آینده است، گاهی مربوط به کشاورزان به ویژه در پایین‌دست حوضه‌ها است و در مواردی نیز حتی چالش به تأمین آب با کیفیت برای شرب یا کسب‌وکارها در بسیاری از روستاها و شهرها رسیده است. این مسأله تحت عنوان بازتخصیص آب در ادبیات نظری مدیریت آب مطرح شده است. بازتخصیص مربوط به زمانی است که با توسعه مصارف در یک حوضه برای تقاضاهای جدید آبی وجود ندارد و در نتیجه با برداشت‌های جدید، بخشی از حقوق بهره‌برداران قدیمی جابه‌جا می‌شود. 

چکیده محدودیت عرضه منابع آب همراه با افزایش تقاضا در سال‌های اخیر، کمبود آب را به یک مسأله جدی در کشور ایران تبدیل کرده است. امروزه محققان تأکید دارند راهکار حل مساله کمبود آب، تنها تمرکز بر افزایش عرضه نیست بلکه باید به مدیریت تقاضا نیز توجه کرد. ازآنجایی‏که آب نقش اساسی در توسعه پایدار دارد و برنامه‏‌ریزی‏‌های منطقه‏ای که پتانسیل‏‌ها و مزیت‏‌های منطقه‏‌ای را مرکز توجه قرار می‏‌دهد، مدیریت منابع آب یک استراتژی مناسب در راستای راسیدن به توسعه پایدار است. بر این‌ اساس هدف از پژوهش حاضر تحلیل و ارزیابی مصرف آب در بخش‌‏های اقتصادی استان اصفهان با استفاده‏ از شاخص ردپای آب و جدول داده–ستانده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان‌داد، براساس شاخص ردپای آب اگرچه بخش «کشاورزی» همچنان در رتبه نخست مصرف آب قرار دارد اما سهم آن از کل مصرف، از حدود 91/73 درصد به 67/81 درصد کاهش یافته و سهم بخش «صنایع محصولات غذایی، آشامیدنی و دخانیات» از 0/40 درصد به 14/74 درصد افزایش پیدا کرده است. این نتیجه نشان‏‌دهنده تفاوت در میزان مصرف آب با رویکرد ردپای آب نسبت به رویکرد سنتی است. همچنین نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد، سرانه ردپای آب هر شهروند در استان اصفهان در سال 1390 برابر با 2767 مترمکعب بود.

چکیده خشکسالی و کم‏ آبی در ایران یک واقعیت اقلیمی است و باتوجه ‏به روند روزافزون نیاز بخش‌های مختلف به آب به‏‏‌ویژه بخش کشاورزی، مشکل خشکسالی در سال‏‏‌های آینده حادتر خواهد شد. این در حالی است که رویکرد حفظ امنیت آبی در سیاست‌‏های توسعه کشور به‏‏‌ویژه در بخش کشاورزی کمتر دیده می‌‏‏شود و سیاست‏گذاری توسعه در ایران منجر به تهدید منابع آب کشور شده و برقراری امنیت آبی را در کشور با چالش جدی مواجه نموده است. از این رو مدیریت منابع آبی و چگونگی به‌‏‏کارگیری آن در ایران نیازمند بازنگری جدی است و ضروری است منابع آب مناطق مختلف از لحاظ فاکتورهای فیزیکی، اجتماعی و اقتصادی مورد سنجش مستمر قرار گرفته و براساس آن سیاست‏‏‌های توسعه‏‏‌‏ای صورت پذیرد. از این رو هدف مطالعه حاضر بررسی وضعیت امنیت آبی استان‏‌های کشور در سال‌‏های 1390 و 1395 براساس شاخص‏‏‌های امنیت آبی و شناسایی مهمترین متغیرهای موثر برآن است. به ‏این‏ منظور ابتدا با استفاده ‏از روش تحلیل سلسله مراتبی و نظرات کارشناسان و پژوهشگران اهمیت نسبی شاخص‌‏های امنیت آبی تعیین شد و با استفاده از روش‏‌های تحلیل چند معیاره شاخص ترکیبی امنیت آبی استان‏‌های ایران در سال‏‌های 1390 و 1395 ساخته شد. براساس نتایج استان‏‌های خوزستان، تهران، آذربایجان شرقی، کردستان و مازندران در وضعیت بهتر و استان‏‌های قم، یزد، کرمان و سیستان و بلوچستان در وضعیت بدتری از نظر امنیت آبی نسبت به سایر استان‏‌های کشور دارند.

چکیده حکمرانی آب به طیفی از سیستم‌های اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و اداری گفته می‏شود که منابع آب و سیستم‏‌های انتقال آب را در سطوح مختلف جامعه مدیریت و توسعه می‌‏دهد. ازاین‏رو حکمرانی آب بیشتر در مورد روش‏ه‌ای تصمیم‏‌‌گیری است مانند اینکه چگونه، توسط چه کسی و تحت چه شرایطی این تصمیمات گرفته می‏‌شود. یکی از دلایل ناکامی در مسیر توسعه، نداشتن الگوی ملی و بومی برای حکمرانی متناسب با ارزش‌های اجتماعی و سازگار با شرایط فرهنگی و تاریخی ایران می‌‏باشد. در این پژوهش به فراتحلیل نظریه‌‏های حوزه حکمرانی و مدیریت منابع آب در ایران پرداخته شده و صورت‌بندی منظمی از آن‌ها ارائه شده است. همچنین بااستفاده ‏از نرم‏‌افزار تحلیل داده‏‌های کیفی MAXQDA به تحلیل کیفی حکمرانی آب در ایران پرداخته شد. مقاله‌ها براساس اینکه به چه موضوع یا سوالی درباره حکمرانی آب پرداخته‌اند در سه دسته چیستی، چرایی و چگونگی قرار گرفته‌اند. در میان پژوهش‌ها، فزونی و غلبه پژوهش‌هایی که به سوال‌های چیستی و چرایی حکمرانی آب پرداخته‏اند، به چشم می‌خورد این نوع پژوهش‏‌ها بیشتر در حوزه نظریه آزمایی قرار می‎‏گیرند و به نظریه‌سازی و ارائه نظریه منجر نمی‏شوند. درحالی‏که ارائه الگوی جدیدی برای حکمرانی آب کشور به‏صورت کمرنگ‏تری در پژوهش‌‏ها ارائه شده است. بنابراین ضرورت دارد مردم هر کشوری با‏توجه‏به شرایط خودشان به تدوین روش توسعه و پیشرفت کشور اقدام نمایند و به ‏طور مسلم تا زمانی‏که الگوی مناسبی با شرایط ایران ایجاد نشود، این مفاهیم گره‌‏ا‌ی از کار باز نمی‌کند.

چکیده تولید برق و مصرف آب درهم تنیده است. با افزایش جمعیت و افزایش توسعه اقتصادی، نیاز به انرژی افزایش می‏‌یابد و در نتیجه مسائل آب مصرفی در سامانه‏‌های انرژی بسیار پیچیده‌‏تر خواهد شد. اکثر فناوری‌‏های تولید برق برای خنک‏‌کننده، توربین‏‌های بخار و بهره‏‌برداری از نیروگاه‌‏ها به آب احتیاج دارند. میزان آب مورد نیاز انواع مختلف فناوری‏‌های تولید برق متفاوت است. این پژوهش میزان آب مصرفی توسط نیروگاه‌‏های چرخه ترکیبی ایران را بررسی کرده و رابطه تنگاتنگ میزان تولید برق و میزان آب مصرفی جهت تولید برق را شناسایی کرده و با مدیریت مصرف آب و انرژی به بهبود شرایط در راستای حفظ محیط‌‏زیست کمک می‏‌نماید. در این پژوهش ابتدا به مطالعات کتابخانه‏‌ای و بررسی مطالعات مشابه در ایران و جهان پرداخته شد و ضرایب و روش‏‌های محاسبه میزان آب مصرفی از آن‌ها استخراج شد. میزان آب مصرفی هر نیروگاه از حاصل ضرب میزان تولید برق و WCF مربوط به سیستم خنک‏‌کننده خشک و نوع نیروگاه با سوخت گاز طبیعی به‌‏دست آمد. در نهایت داده‏‌های به‌‏دست آمده از محاسبات با داده‏های واقعی آب مصرفی در فرآیند تولید برق (آب دمین) مقایسه شد. بررسی‏ها نشان داد استفاده از ضرایب مصرف آب بین‌‏المللی نتایج بسیار متفاوتی را در مقایسه با داده‏‌های واقعی برآورد می‏کنند. لذا استفاده از ضرایب مصرف آب برای کشور ایران قابل استفاده نمی‌‏باشد.

چکیده لازمه حکم‌‏روایی خوب و مدیریت مشارکتی-تطبیقی در هر موضوعی، شناخت افراد و نهادهای مرتبط است. در این بین، واژگان مختلفی برای نام‌گذاری و تفکیک آنها از یکدیگر به‏ کار گرفته می‏‌شوند. هدف اصلی این مقاله، روشن‏گری در مورد واژه گروداران و انواع آنها در حکم‌‏روایی خوب منابع طبیعی (آب، زیستگاه‏‌های طبیعی و مسائل محیط‌‏زیستی) است. این پژوهش با به‏کارگیری روش تحلیلی-توصیفی، تفاوت معنایی واژه گروداران با عناوینی همچون ذی‌‏نفعان و دست‌‏اندرکاران را مشخص می‏‌سازد. سپس گروداران را در دو دسته و 11 گروه تقسیم‌‏بندی می‏‌نماید. یافته‏‌های پژوهش بیانگر آن است که درک نادرست یا محدود از واژه گروداران منابع طبیعی، به‏‏ همراه عدم به ‏کارگیری صحیح نقش‏‏‌‏ها، می‌‏تواند به شکست طرح‌‏ها و نابودی منابع طبیعی بیانجامد. همچنین‏ بیان می‏‌کند، بحث تحلیل گروداران و مشارکت گروداران از این جهت مهم است که امروزه ایجاد موازنه بین نیازها، خواسته‌‏ها و انتظارات متفاوت گروداران مختلف، بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته و البته پیچیدگی‌‏های زیادی نیز دارد. در نتیجه، شناسایی، تحلیل و مشارکت گروداران، اساس مدیریت مشارکتی-تطبیقی و حفاظت پایدار است. در پایان، ضرورت اتخاذ سیاست‌‏‏های باز برای جلب همکاری گروداران تببین می‏‏شود.

چکیده شتاب روز افزون در شکل‏گیری محیط‌های پیچیده و پویا و اهمیت آن در راهبری سازمان‌های عصر حاضر باعث شده است برنامه‌ریزی استرات‍ژیک در صدر اهداف شرکت‏‌ها قرار گیرد. مدیریت استراتژیک به ‏عنوان هنر و علم تدوین، اجرا و کنترل استراتژی‌هایی است که سازمان را قادر می‏سازد به هدف‌های بلندمدت خود دست یابد. هدف از این پژوهش مطالعه و بررسی عوامل تأثیرگذار بر اهداف سازمانی برای برنامه‌ریزی استراتژیک سازمان‌ها می‌باشد. پژوهش حاضر از نظر نحوه گردآوری داده‌ها توصیفی-پیمایشی و نوع پژوهش بر مبنای هدف، کاربردی است. در جامعه آماری 181 نفر از خبرگان شاغل در شرکت آبفای قم و با روش نمونه‏گیری تصادفی تعداد 108 نفر محاسبه شد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد شش عامل "روشن بودن عملیات"، "همراستایی"، "ویژگی‌های محیطی"، "همسویی با ساختار سازمان"، "عدم تکرار"و"تشخیص حوادث پیرامونی" از مولفه‌های اصلی و تعیین کننده هدف‌گذاری در برنامه‌ریزی استراتژیک می‌باشند. با توجه ‏به ضرایب رگرسیونی به‏‌دست آمده، بیشترین اثرگذاری مربوط به متغیر "همراستایی" با ضریب رگرسیون 321/0می‌باشد. به عبارتی دیگر اهداف سازمان باید در عین تنوع و فراوانی، وحدت و یگانگی داشته باشند. استفاده از نتایج به‌‏دست آمده در شرکت‌های آب و فاضلاب کشور می‌‏تواند در تدوین و جاری‏‌سازی استراتژی‌ها به‏ عنوان راهنما و تسهیل‌گر عمل نماید.

چکیده هدف از این تحقیق، واکاوی موانع مدیریت پایدار منابع آب کشاورزی از دیدگاه گندمکاران روستاهای شهرستان مراغه، برای ارائه راهکارهای مناسب جهت بهبود مدیریت پایدار منابع آب کشاورزی و کاهش مشکلات بود. جامعه آماری پژوهش گندمکاران آبی روستاهای شهرستان مراغه بودند (240=N) که با استفاده از جدول مورگان، حجم نمونه آماری 149 نفر محاسبه شد. به ‏منظور دستیابی به نمونه‌‏ها در این پژوهش، از روش نمونه‏‌‏گیری طبقه‌ای با انتساب متناسب استفاده شد. پرسشنامه ابزار اصلی پژوهش بود که با استفاده از مرور منابع و مصاحبه با صاحب‏نظران طراحی و روایی محتوایی آن مورد تأیید قرار گرفت. برای بررسی پایایی آن 30 پرسشنامه تکمیل و مقدار آلفای‏کرونباخ آن 0/85 به‏ دست آمد که نشان‏‌دهنده پایایی قابل قبول پرسشنامه بود. با استفاده از تکنیک تحلیل عاملی اکتشافی موانع مدیریت پایدار منابع آب کشاورزی به هفت دسته موانع اقتصادی، چاه‌‏های غیرمجاز و بهره‏‌برداری بی‏رویه، مدیریت نامناسب، ویژگی‏‌های کانال، نگرش و کمبود دانش فنی، اقلیم و ترویج و ارتباطات طبقه‌‏بندی شدند که در مجموع 67/15 درصد تغییرات واریانس کل را تبیین می‏‌کردند. نتایج تحقیق نشان داد آموزش و افزایش آگاهی، مشارکت‏‌دادن کشاورزان در امر مدیریت منابع، حمایت‏‌های مالی از کشاورزان جهت بهینه‏‌سازی روش‌‏های آبیاری و تصویت قوانین مفید و موثر از سوی دولت جهت جلوگیری از حفر چاه‌‏های غیرمجاز در کشور و همچنین منطقه مورد مطالعه موجب تحقق بهتر و سریع‏تر مدیریت پایدار منابع آب خواهد شد.

چکیده با گسترش صنایع و کشاورزی، موضوع تأمین آب و به دنبال آن چالش فاضلاب اهمیت خود را بیش از پیش نمایان می‌سازد. مطلوب‌ترین گزینه جهت تأمین نیاز آبی، بازچرخانی آب و استفاده از فاضلاب تصفیه شده است. با توجه به هزینه‌های بهره‌برداری تصفیه‌خانه‌های فاضلاب مدرن باید جنبه اقتصادی موضوع مدنظر قرار گیرد تا ضمن رغبت مصرف‌کنندگان پساب، هزینه‌های تصفیه نیز تأمین شود. در شهر مشهد تا قبل از سال 1395 تصفیه‌خانه‌های فاضلاب موجود همگی به روش برکه تثبیت بود و هزینه‌های تصفیه آنها چشم‌گیر نبود. بنابراین بیشتر درآمد دریافتی فاضلاب صرف توسعه شبکه جمع‌آوری فاضلاب میشد. اما در سال 1395 با افتتاح دو تصفیه‌خانه مدرن در شهر مشهد با ظرفیت‏‏های 60 هزار و 65 هزار متر مکعب در شبانه روز که هر یک می‌توانند کیفیت پساب خروجی را به استانداردهای تخلیه به آب‏های سطحی برسانند، بحث فاضلاب بها و قیمت تمام شده تصفیه هر مترمکعب از فاضلاب اهمیت پیدا کرد. همچنین می‌توان با اعمال جریمه‏هایی مبتنی بر پارامترهای کیفی، مشترکین خاص مانند رستوران‌ها و هتل‌داران را به سمت انجام پیش تصفیه قبل از تخلیه به شبکه سوق داد. در این مقاله سعی شده است براساس نتایج استخراج شده در طول یک‏ سال بهره‌برداری از این دو تصفیه‌خانه مقایسه‌هایی در زمینه‌ هزینه‌های ساخت، بهره‌برداری، مواد مصرفی، نیروی پرسنلی و در نهایت خروجی هر دو تصفیه‌خانه انجام شود، تا مزایا و معایب هر دو روش از لحاظ سهولت بهره‌برداری و صرفه اقتصادی معرفی شود و در احداث تصفیه‌خانه‌ها با آگاهی بیشتری نوع روش تصفیه انتخاب شود.

چکیده پیگیری و ساخت ابرسازه‏ها توسط حاکمان، جایگاه ویژه‎ای در فرایند ملت‌سازی بسیاری از کشورها داشته است. در کشورهای پساشوروی، حاکمان برای نمایاندن مشروعیت خود، طی دو دهه گذشته از راه ایجاد زیرساخت‌های کلان آب‏پایه، در پی مدیریت سیاسی فضا و حفظ نفوذ و کنترل اجتماعی بوده‌اند. سد راغون در تاجیکستان ابرسازه‏ای روی رودخانه وخش است، در صورت انجام با بلندای 335 متر، افزون بر اینکه بلندترین سد جهان است، زمینه خودکفایی انرژی این کشور را فراهم می‎کند. شناسه‏های یاد شده با ارائه تصوری ژئوپلیتیک از پیشرفت و سرافرازی ملی، ‌توانسته در پیدایش و تواناسازی گفتمان ملی‌گرایانه در این کشور نقش بیافریند. مقاله حاضر بر این فرضیه استوار است که معنای نمادین سد راغون در فرایند ملت‎سازی کدی ژئوپلیتیک برای توضیح پافشاری دولت تاجیکستان طی دو دهه گذشته برای به فرجام‏رسانی این طرح پرهزینه و تنش‌زا با کشورهای همسایه است. اطلاعات مورد نیاز پژوهش به روش کتابخانه‎‌ای گرداوری و روش‏شناسی حاکم بر متن ماهیتی توصیفی-تحلیلی دارد. نتیجه پژوهش نشان داد ایده ساخت سد راغون، نخبگان سیاسی تاجیک را قادر می‏سازد با انحراف توجه مردم از چالش‏های درونی، آینده بهتری را برای آنها نوید داده و با برانگیختن حس غرور ملی و افزودن بر مشروعیت خود، بقای کشور و حکومت را تضمین نمایند. همچنین مخالفت ازبکستان با ساخت سد راغون می‌تواند به‏ عنوان نوعی هماوردی هیدروپلیتیک در راستای تقویت همبستگی ملی در برابر دشمن ازبک مورد بهره‏برداری قرار گیرد. زیرا کسانی که ساخت آن را به چالش می‌کشند، دشمن ملت هستند.

چکیده کارکرد سیستماتیک بازاریابی همراه با تکنیک‌ها و مفاهیم دیگر به‌منظور دستیابی به اهداف رفتاری خاص در راستای کسب نتایج اجتماعی، بازاریابی اجتماعی می‌باشد. هدف پژوهش حاضر، طراحی مدل بازاریابی اجتماعی در حوزه صنعت آب و فاضلاب کشور است. روش پژوهش کیفی و با راهبرد نظری داده بنیاد انجام شد. به این منظور با 16 نفر از خبرگان و متخصصان به‏صورت هدفمند و با روش گلوله برفی مصاحبه‌های عمیق نیمه ساختاریافته انجام شد.داده‌ها به‏صورت منظم با استفاده از رویکرد استراوسی که با استفاده از گام‌های تحلیل داده‌ها مشتمل بر کدگذاری باز، محوری و انتخابی و تدوین یک الگوی منطقی با یک توصیف بصری از نظریه تولید شده تأکید دارد.پس از تمامی مراحل کدگذاری، مدل نهایی به‏دست آمد. یافته‌ها نشان داد، مقوله‌های اصلی راهبردی مدل شامل آموزش، گسترش ارتباطات و یادآوری‌کننده‌ها می‌باشد.مولفه‌های مقوله‌ها به‏ترتیب شامل موارد ذیل هستند: بالابردن سطح آگاهی و آموزش همگانی، آموزش زنان خانه‌دار، آموزش‌های غیرحضوری، تدوین مطالب آموزشی و برگزاری کلاس‌ها و دوره‌های توجیهی و آموزش در مدارس برای مقوله آموزش. برگزاری نمایشگاه‌ها، میزگردهای مطبوعاتی، نصب پوستر و عکس و پخش فیلم، چاپ شعارهای صرفه‌جویی و تبلیغات از رسانه‌ها برای مقوله گسترش ارتباطات و نصب تراکت‌ها و اعزام افراد یادآوری‌کننده جهت صرفه‌جویی به منازل برای مقوله یادآوری‌کننده‌ها بود و در نهایت، حفاظت و ذخیره منابع آب، کاهش هزینه‌های دولت و خانوارها، برقراری عدالت در توزیع آب، جلوگیری از جیره‌بندی آب، جلوگیری از خروج ارز از کشور و ایجاد بستر رشد و توسعه اقتصادی کشور به عنوان پیامدهای مدل نهایی پژوهش شناسایی شدند.

چکیده سرمقاله:
بیلان آب و اهمیت آن
انوش نوری اسفندیاری/ مشاور هیئت تحریریه
 
یادداشت کوتاه:
بیلان آب: شاه کلید برنامه‌ریزی منابع آب
بنفشه زهرایی/ مدیر کل دفتر مدیریت مصرف و ارتقای بهره‌وری آب و آبفا

چکیده < p>< p>زنجیره عرضه یک محصول به یک کاربر، یک فرایند زمانی و مکانی است. این زنجیره گستره‌ای محلی تا جهانی دارد و در آن، آب مصرف و در نهایت آلوده می‏‌شود. ردپای آب یک شاخص چند بعدی است. ردپای آب مصرف مستقیم و غیرمستقیم آب توسط یک مصرف‏‌کننده یا یک فرایند تولید را بیان و آب آلوده‌شده در زنجیره تولید را توصیف می‌کند. ارزیابی کامل ردپای آب در چهار مرحله تعیین اهداف، مرحله محاسبات، ارزیابی پایداری ردپای آب و تدوین قواعد سیاست‌گذاری، انجام می‌شود. در چارچوب «ارزیابی ردپای آب» ابتدا باید اهداف جامع و نهایی مطالعه (ایجاد آگاهی، اصلاح الگوی مصرف، تحقق پایداری یا تصمیم‏‌گیری‏‌های سیاستی) مشخص شود. همچنین باید مقیاس مکانی/زمانی و جامعه هدف مورد مطالعه (فرد، محصول یا محدوده جغرافیایی) تعیین شود. در گام بعد رویکرد مطالعه (محاسبه مصرف مستقیم یا غیرمستقیم، ردپای آبی، سبز یا خاکستری) مشخص می‌شود. این مقاله اصول اساسی این چارچوب و امکان پیاده‏‌سازی آن را در ایران بیان می‏‌کند. ازآنجایی‏که بدون رعایت این ساختارها در مطالعات ردپای آب و محاسبات آب مجازی، نتایج به‏‌دست آمده برای تصمیم‌‏گیری‌‏های سیاستی قابل اتکا نمی‏باشد، در نتیجه امکان برآورد دقیق ردپای آب یک منطقه به‏‌منظور برنامه‌‏ریزی برای کاهش مصرف آب، وجود نخواهد داشت. بنابراین ضرورت آشنایی با چنین چارچوبی، اهمیت پیدا می‌‏کند.

چکیده یکی از مهمترین نهاده‌‏ها در تمام بخش‌های اقتصادی ایران آب است. راه‏‌حل کمبود منابع آب در ایران عرضه بیشتر آب نیست، بلکه اتخاذ تدابیری است که ساختار اقتصادی و الگوی مصرف آب را تغییر دهد. در این پژوهش کشش درآمدی و کشش قیمتی تقاضای آب شهری کرمانشاه و مصرف روزانه هر فرد طی دوره 1397-1392 برآورد شده است. بنابراین ابتدا فرم کلی تابع تقاضای آب از حداکثرسازی یک تابع مطلوبیت استون‏گری محاسبه و با استفاده از مدل VAR، براساس روش یوهانسن تابع تقاضای آب شهری کرمانشاه برآورد شد. باتوجه ‏به نتایج حاصل شده، تقاضای آب شهری با قیمت آب رابطه معکوس و با درآمد رابطه مستقیم دارد. کشش قیمتی بیانگر رابطه منفی بین تغییرات قیمت و تقاضای آب است. در صورت افزایش 10 درصدی قیمت آب، تقاضا برای آن 4.3 درصد کاهش می‏یابد. از طرفی قدر مطلق کشش قیمتی و کشش درآمدی آب کمتر از یک برآورد شده است. همچنین در این پژوهش از مدل ARDL به‌‏عنوان روشی مکمل و مقایسه‌‏ای با مدل VAR استفاده شده است. در هر دو مدل کشش قیمتی کوچکتر از یک می‌باشد، یعنی با افزایش 10 درصدی قیمت، مصرف کمتر از 10 درصد کاهش می‌یابد. صفر نبودن کشش قیمتی آب نشان می‌دهد، افزایش تعرفه‌ها به‏‌عنوان راهکاری در کاهش مصرف آب حداقل در کوتاه مدت می‌‏تواند به ‏کار گرفته شود. نتایج نشان داد، براساس معیار تابع مطلوبیت استون‏گری میزان حداقل مصرف آب برای هر مشترک در کرمانشاه حدود 8.21 مترمکعب (8210 لیتر) در ماه است. این مقدار براساس برآورد مدل در حدود 273 لیتر در روز می‌باشد.

چکیده در این پژوهش، تأثیر آموزش رفتار مصرف آب بر رفتار شهروند محیط‏زیستی و ارتباط با طبیعت سوادآموزان بزرگسال بررسی شده است. همچنین به روش شبه آزمایشی و به‏ صورت پیش آزمون و پس آزمون با دو گروه آزمایش و گواه انجام شد. جامعه مورد مطالعه کلیه سوادآموزان نهضت سوادآموزی شهرستان بجنورد به تعداد 1978 نفر بود و از کسانی که نمره پیش آزمون آنها کمتر از حد میانگین در پرسشنامه‏ها بود، 30 نفر در گروه آزمایش و 30 نفر در گروه به شیوه گمارش تصادفی جایگزین شدند و دوره آموزش با گروه آزمایش در 15جلسه 1 ساعته انجام شد. از هر دو گروه کنترل و آزمایش، قبل و بعد آموزش، پیش و پس‌آزمون گرفته شد. روایی صوری و محتوایی پرسشنامه‏ها توسط اساتید و خبرگان تأیید شد و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ به‏ترتیب 0.83، 0.87 و 0.72 برآورد شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون کالموگروف، لون (همگنی واریانس ها)، کوواریانس و تحلیل عاملی به کمک نرم‌افزار spss نسخه 24 انجام ‌شد. یافته‌‏ها نشان داد آموزش رفتار مصرف آب بر رفتار شهروند محیط‏زیستی و ارتباط با طبیعت سوادآموزان تأثیر مستقیم و معنادار داشت. یافته‌های فرعی نیز نشان داد که آموزش رفتار مصرف آب بر رفتار شهروند محیط‏زیستی و ارتباط با طبیعت سوادآموزان تأثیر مستقیم و معنادار دارد.

چکیده طی دو دهه گذشته چالش‌‏های متعددی در زمینه تأمین آب شهری استان یزد، مانند کمبود منابع عرضه از یک طرف و افزایش سرانه مصرف و نرخ مهاجرپذیری بسیار بالا از طرف دیگر بروز نموده که تحلیل وضع موجود و آینده را در خصوص عرضه و تقاضای آب ضروری می‌‏نماید. ازاین‎‏رو در این تحقیق ابتدا با استفاده از مدل مخارج خطی و منظور نمودن عواملی همچون درآمد خانوارها، شرایط آب‏وهوا، جمعیت و کنترل‏‌های غیرقیمتی مانند نوع مصالح ساختمانی و تغییرات فصلی با استفاده از روش حداقل مربعات تعمیم یافته و داده‏‌های تلفیقی 3081 خانوار شهری استان یزد، سرانه مصرف آب خانوار برآورد شد. سپس در قالب سه سناریوی آرمانی، مطلوب و موجود در دو حالت با مهاجرت و بدون مهاجرت، میزان تقاضای آب شهری استان یزد برای افق 25 ساله (1425-1400) پیش‏‌بینی و میزان کمبود عرضه نسبت به وضع موجود محاسبه شد. نتایج تحقیق نشان داد، عرضه آب در 5 سناریوی تقاضا با کسری مواجه خواهد شد و این میزان کسری در 4 سناریو شدید و بحرانی می‏‌باشد. این کسری طبق سه الگو در افق 25 ساله در حالت بدون مهاجرت بین 3- تا 72 میلیون‌مترمکعب و با مهاجرت بین 14 تا 112 میلیون مترمکعب خواهد رسید و نشا‌ن‌‏دهنده وضعیت بحرانی کمبود عرضه آب شهری استان یزد می‌‏باشد. باتوجه‌‏به نتایج به‏‌دست‏‌آمده جهت برون‏‌رفت از چالش اساسی کسری عرضه، باید سیاست‏‌های سمت تقاضا همچون کنترل مهاجرت، اصلاح الگوی مصرف و سهمیه‌‏بندی و سیاست‏‌های سمت عرضه همچون انتقال آب اتخاذ شود.