مدیریت آب و اقتصاد
احسان فتحی؛ محمدرضا اختصاصی؛ علی طالبی؛ جمال مصفایی
چکیده
این مطالعه وضعیت حکمرانی منابع آب در حوزه آبخیز سد ایلام را بررسی میکند. حکمرانی منابع آب یک مفهوم چندبعدی است که شامل تعاملات بین عوامل نهادی، حمایت مردمی و سازگاری با تغییرات آینده میباشد. برای ارزیابی این عوامل، پرسشنامههایی طراحی و بین سه گروه اصلی شامل مدیران، کارشناسان و ساکنین حوزه آبخیز توزیع شد. نتایج بهدستآمده ...
بیشتر
این مطالعه وضعیت حکمرانی منابع آب در حوزه آبخیز سد ایلام را بررسی میکند. حکمرانی منابع آب یک مفهوم چندبعدی است که شامل تعاملات بین عوامل نهادی، حمایت مردمی و سازگاری با تغییرات آینده میباشد. برای ارزیابی این عوامل، پرسشنامههایی طراحی و بین سه گروه اصلی شامل مدیران، کارشناسان و ساکنین حوزه آبخیز توزیع شد. نتایج بهدستآمده از تحلیل دادهها نشان میدهد که در زمینه حمایت مردمی، میانگین امتیازات داده شده توسط مدیران، کارشناسان و ساکنین حوزه به ترتیب 3/92، 3/84 و 3/78 بوده که نشاندهنده وضعیت خوب اما با نیاز به افزایش آگاهی و مشارکت فعالتر مردم است. عامل نهادی نیز با میانگین امتیازات 3/62 برای مدیران و کارشناسان و 3/50 برای ساکنین، در وضعیت خوب قرار دارد. این نتایج بیانگر کارآمدی نسبی نهادهای موجود است، اما نیاز به تقویت بیشتر، افزایش شفافیت و پاسخگویی وجود دارد. عامل سازگاری، با میانگین امتیازات 3/98 برای مدیران، 3/86 برای کارشناسان و 3/65 برای ساکنین حوزه، نشاندهنده توانایی نسبتا خوب در مواجهه با تغییرات و چالشهای آینده است. بااینحال، امتیازات پایینتر ساکنین حوزه، نیاز به توجه بیشتر به توانمندسازی جامعه محلی و بهبود سیستمهای هشدار اولیه را برجسته میکند. براساس نتایج، وضعیت نهایی حکمرانی آب از دیدگاه هر سه گروه مدیران، کارشناسان و ساکنین حوزه آبخیز به ترتیب با امتیاز 3/84، 3/77 و 3/64 خوب ارزیابی شده است. افزایش تعامل مردمی، تقویت نهادهای مدیریتی و بهبود ظرفیتهای انطباقی جامعه محلی میتواند به بهبود حکمرانی منابع آب و توسعه پایدار کمک میکند.
مدیریت آب و اقتصاد
مریم محمودی؛ حسین میرزایی؛ علی یوسفی؛ محمد فاضلی
چکیده
بحران آب از مهمترین بحرانهای ایران است و حل آن مستلزم بررسی علتها است. مرور ادبیات تجربی نشان میدهد که علت اصلی بحران آب در ایران، در ابتدا ورود دولت به مدیریت نهاد آب و سپس ناکارآمدی آن در مدیریت آب است. بااینحال، این ادبیات به این پرسش که دولت چرا و طی چه فرایندی وارد نهاد آب شده و مدیریت متمرکز و انحصاری آن را به دست گرفته است، ...
بیشتر
بحران آب از مهمترین بحرانهای ایران است و حل آن مستلزم بررسی علتها است. مرور ادبیات تجربی نشان میدهد که علت اصلی بحران آب در ایران، در ابتدا ورود دولت به مدیریت نهاد آب و سپس ناکارآمدی آن در مدیریت آب است. بااینحال، این ادبیات به این پرسش که دولت چرا و طی چه فرایندی وارد نهاد آب شده و مدیریت متمرکز و انحصاری آن را به دست گرفته است، پاسخی نمیدهد. این پژوهش با الهام از رویکردهای حکشدگی مولینگا و نهادگرایی تاریخی و با بهرهگیری از مفهوم زمینه و بزنگاه، به واکاوی تاریخ و شناسایی بزنگاههای ورود دولت به نهاد آب پرداخته و به این پرسش پاسخ میدهد. نتایج پژوهش نشان میدهد زمینه نهاد آب شامل توانمند کردن کشاورزان برای پرداخت مالیات، خشکسالی و نیاز به تأمین غذا، رویکردهای توسعهای در هنگام شکلگیری دولت مدرن و پایگاه طبقاتی نمایندگان مجلس و مقامات دولتی منجر به شکلگیری نخستین بزنگاه شده است. این بزنگاه همان تشکیل بنگاه مستقل آبیاری در سال 1322 بود که ورود مشارکتی دولت به مدیریت منابع آب را امکانپذیر کرد. در طول 20 سال بعد، تغییرات زمینهای مانند افزایش منابع مالی دولت، تغییر ساختار طبقاتی مقامات، حذف مخالفان و افزایش قدرت محمدرضا شاه، استفاده از پروژههای آبی برای دولت-ملتسازی، منجر به هژمونی مأموریت هیدرولیک در میان نخبگان فنی و سیاسی ایران شد. برای اجرای این مأموریت، دولت نیازمند بوروکراسی قدرتمندی بود که نهایتاً با تشکیل وزارت آب و برق به انجام رسید. به این ترتیب، دولت مدیریت نهاد آب را بهصورت متمرکز و انحصاری به دست گرفت.
مدیریت آب و اقتصاد
سیده محدثه طاهری؛ مسعود عبداله پور؛ کامران داوری
چکیده
در این مقاله مفهومی-تحلیلی، مفهوم حسابداری آب و ضرورت نقش حسابداری آب در حکمرانی آب تبیین گردیده و همچنین به اصلاح باورها و فرضیات پیشین رایج و تشریح گام به گام چرخهی حسابداری آب، پرداخته شده است. برای این امر در آغاز، مفاهیم پایه مرتبط با این مباحث مانند امنیت غذایی، امنیت آبی، حسابداری آب و حسابرسی آب مطرح شده است. سپس ویژگیهای ...
بیشتر
در این مقاله مفهومی-تحلیلی، مفهوم حسابداری آب و ضرورت نقش حسابداری آب در حکمرانی آب تبیین گردیده و همچنین به اصلاح باورها و فرضیات پیشین رایج و تشریح گام به گام چرخهی حسابداری آب، پرداخته شده است. برای این امر در آغاز، مفاهیم پایه مرتبط با این مباحث مانند امنیت غذایی، امنیت آبی، حسابداری آب و حسابرسی آب مطرح شده است. سپس ویژگیهای کلیدی رویکرد حسابداری آب و همچنین اهمیت حسابداری و حسابرسی آب به عنوان ابزاری برای ارزیابی حکمرانی خوب به صورت مشروح مورد توجه قرار گرفته است. در انتها مباحث کاربرد حسابداری و حسابرسی آب در مدیریت و حکمرانی آب بیان گردیده و نتیجهگیری نهایی صورت گرفته است. حسابداری آب اطلاعاتی را در مورد روند عرضه و تقاضای آب در مکان و زمان ارائه میدهد و علل زمینهای عدم تعادل در عرضه و تقاضای آب توسط کاربران مختلف آب، پایداری سطح فعلی آب مصرفی و کارایی یا بهرهوری کاربرد آب توسط ذینفعان مختلف را بررسی مینماید. بنابراین حسابداری آب بهطور فزایندهای برای سیاستگذاری مبتنی بر شواهد مرتبط با منابع آب، حیاتی محسوب میشود. در عمل، اطلاعات اولیه شامل دادههای بیوفیزیکی و فنی لزوماً به انتخابهای سیاسی مرتبط و اجرای موفقیتآمیز آنها در محل، تبدیل نمیشود. بسیاری از نظریهها، چالشهای فزاینده در منابع آب را به «بحران حکومتداری» نسبت دادهاند. درک محدودیتهای فیزیکی و فنی در رویکردهای مدیریت منابع آب و همچنین اهمیت عوامل نهادی و سیاسی در شکلدهی سیاستهای مرتبط با آب و تعیین شیوههای اجرای این سیاستها، ضروری به نظر میرسد.
مدیریت آب و اقتصاد
زکیه آفتابی؛ مراد کاویانی راد؛ حمید کاردان مقدم
چکیده
منازعات اجتماعی بر سر منابع آب یکی از چالشهای مهم و رو به افزایش در جوامع امروزی است که ریشه در کمبود منابع آب دارد. با افزایش جمعیت، تغییر اقلیم و مجموعه عوامل دیگر؛ منابع آب محدود شده و به مناقشه و نزاعهای اجتماعی منجر شده است. پژوهش کاربردی پیشرو به تبیین سناریوهای ناشی از منازعات اجتماعی آب محور عراق بر مناسبات هیدروپلیتیک ...
بیشتر
منازعات اجتماعی بر سر منابع آب یکی از چالشهای مهم و رو به افزایش در جوامع امروزی است که ریشه در کمبود منابع آب دارد. با افزایش جمعیت، تغییر اقلیم و مجموعه عوامل دیگر؛ منابع آب محدود شده و به مناقشه و نزاعهای اجتماعی منجر شده است. پژوهش کاربردی پیشرو به تبیین سناریوهای ناشی از منازعات اجتماعی آب محور عراق بر مناسبات هیدروپلیتیک ایران و عراق با روش توصیفی- تحلیلی و با بهرهگیری از نرمافزارهای Mic Mac ،Scenario Wizard و Vensim پرداخته است. براساس نتایج پژوهش تنشهای قومی دو سوی مرز، سدسازیهای کشور ترکیه روی سرشاخههای رودهای دجله و فرات، تغییر اقلیم، میزان توجه به فناوریهای پیشرفته در مدیریت منابع آب، وابستگی معیشت غرب ایران و شرق عراق به منابع آب، میزان توجه به توسعه پایدار و گروههای مسلح شبه نظامی، به عنوان متغیرهای کلیدی تأثیرگذار بر مناسبات هیدروپلیتیک ایران و عراق ناشی از منازعات اجتماعی آب محور در عراق، انتخاب شدند. تصور حالتهای مختلف از بحرانی تا مطلوب برای متغیرهای کلیدی، سناریوی فراروی مناسبات هیدروپلیتیک ایران و عراق، ناشی از منازعات اجتماعی در عراق را بحرانی نشان داد. در این راستا؛ تقویت هیدرودیپلماسی و همکاریهای منطقهای، همکاری ایران و عراق برای مذاکره با ترکیه در رعایت حقابه کشورهای پاییندست، سرمایهگذاری در فناوریهای نوین مدیریت منابع آب، ایجاد صنایع کم آببر در مناطق غرب ایران و شرق عراق و توجه به پیوند آب، غذا و انرژی در مدیریت یکپاچه منابع آب به عنوان مهمترین راهکارها برای جلوگیری از ایجاد وضعیت بحرانی پیشنهاد شدند.
مدیریت آب و اقتصاد
احسان تمسکی؛ ساجد بهرامی جاف؛ جواد مومنی دمنه؛ سید محمد تاجبخش فخرآبادی
چکیده
آب، عنصری حیاتی برای پایداری اجتماعی - فضایی، به دلیل عواملی نظیر تغییر اقلیم، رشد جمعیت و توسعه اقتصادی، در دهههای اخیر به یک موضوع کانونی در ژئوپلیتیک تبدیل شده است. پژوهش حاضر، با ماهیت کاربردی و رویکرد توصیفی-تحلیلی، به شناسایی پیشرانهای اصلی در فرایند تحولات نظام حکمرانی آبخیز در بستر هیدروپلیتیک رودخانه فرامرزی هریرود میپردازد. ...
بیشتر
آب، عنصری حیاتی برای پایداری اجتماعی - فضایی، به دلیل عواملی نظیر تغییر اقلیم، رشد جمعیت و توسعه اقتصادی، در دهههای اخیر به یک موضوع کانونی در ژئوپلیتیک تبدیل شده است. پژوهش حاضر، با ماهیت کاربردی و رویکرد توصیفی-تحلیلی، به شناسایی پیشرانهای اصلی در فرایند تحولات نظام حکمرانی آبخیز در بستر هیدروپلیتیک رودخانه فرامرزی هریرود میپردازد. هدف اصلی این مطالعه، شناسایی و تحلیل پیشرانهای کلیدی تأثیرگذار بر آینده مناسبات هیدروپلیتیک در این حوزۀ آبخیز است. نتایج تحقیق نشان داد که چهار پیشران اصلی شامل: تمرکز بر مسائل اقتصادی- اجتماعی بر پایه اهداف هیدروپلیتیک منابع آب، تمرکز بر حکمرانی محلی آب، مدیریت هماهنگ حوزههای آبخیز بینالمللی و بهرهگیری از دانش بومی، استحصال آب باران و مدیریت سیلاب، از مهمترین عوامل کلیدی تأثیرگذار بر مناسبات هیدروپلیتیک در حوزه هریرود هستند که توسط نخبگان شناسایی شدهاند. این پیشرانها بر ضرورت رویکردی جامع و یکپارچه در حکمرانی آبخیز تأکید دارند که ابعاد اجتماعی، نهادی، بینالمللی و فنی را در برگیرد. یافتهها نشاندهندۀ اهمیت حیاتی این پیشرانها در تضمین پایداری و امنیت آبی منطقه، کاهش تنشهای بالقوه و تسهیل همکاریهای فرامرزی برای مدیریت بهینه و پایدار منابع آب مشترک در حوزۀ آبخیز هریرود است. این پیشرانها بر ضرورت رویکردی جامع و یکپارچه تأکید دارند که ابعاد اجتماعی، نهادی، بینالمللی و فنی را در برگیرد.
مدیریت آب و اقتصاد
حسین دانش مهر؛ عثمان هدایت
چکیده
بحران آب در ایران، بهمثابه تراژدی طبیعی نگریسته شده و راهکارهای حل آن نیز در مباحث هیدرولوژیکی عمدتاً متمرکز، فنسالاری و فاقد سازوکارهای مشارکتی فهم گردیده است. پژوهش حاضر با رد این نگاه و با رویکردی از پایین به بالا و اتخاذ نظریهی حکمرانی منابع مشترک اوستروم و نظریهی هیدرولوژی اجتماعی در پی تحلیل روایت کشاورزان روستاهای ...
بیشتر
بحران آب در ایران، بهمثابه تراژدی طبیعی نگریسته شده و راهکارهای حل آن نیز در مباحث هیدرولوژیکی عمدتاً متمرکز، فنسالاری و فاقد سازوکارهای مشارکتی فهم گردیده است. پژوهش حاضر با رد این نگاه و با رویکردی از پایین به بالا و اتخاذ نظریهی حکمرانی منابع مشترک اوستروم و نظریهی هیدرولوژی اجتماعی در پی تحلیل روایت کشاورزان روستاهای دهگلان در مواجهه با بحران آب و ارتباط آن با زیستجهان آنها بوده است. پیشفرض اساسی چنین بوده است که کشاورزان به عنوان نخستین و مهمترین ذینفعان منابع آبی، فهم و مواجههی متفاوتی دارند که دادههای حاصل نیز بهمثابه متون غنی اجتماعی-سیاسی و با هدف افشای چگونگی درهمتنیدگی بحران اکولوژیک آب با بحران حکمرانی، عدالت اجتماعی، و به حاشیهرانی نهادی مورد تفسیر و تبیین قرار گرفتهاند. روششناسی تحلیل روایت اتخاذ شده و بدین منظور با ۲۳ نفر از کشاورزان ۱۱ روستای شهرستان دهگلان، مصاحبههای نیمهساختاریافته انجام شد. یافتهها در قالب ۵ مقولهی ثانویه و ۱ مقولهی هسته تفسیر و تبیین شدند. نتایج نشان داد که زیستجهان کشاورزان در این وضعیتِ بحرانی و حکمرانی آب، دچار شکنندگی شده است. شکنندگی زیستجهان کشاورزان دهگلان، ریشه در تعامل سهگانهی حکمرانی نهادیِ ضعیف، سلطهی قواعد بازار و آگاهی غیرعملیِ زیستمحیطی دارد. این موارد منجر به رفتارهای واکنشیِ کشاورزان در این بستر شده و دگردیسی اجتماعی-فرهنگی و انکار عاملیتِ جمعیِ آنها از سوی نهادها و همدیگر را به همراه داشته است. بنابراین، ضرورت تغییر پارادایم حکمرانی (گذار از رویکردهای متمرکز به مشارکتجویانه) و بازتعریف رابطهی بازار، محیطزیست و جامعه ضروری به نظر میرسد، که بر اساس آن، نقش و جایگاه کشاورزان، محورِ مشارکت و مدیریت منابع آبی قرار گیرد.
مدیریت آب و اقتصاد
مجتبی سلیمانی دامنه؛ حمیدرضا رخشانی نسب؛ حمید نظری پور
چکیده
آب از منابع محدود جهان به شمار میآید که کمبود آن باعث بروز چالشهایی برای جمعیت شهرنشین میشود. چالشهای آبی در قاره آسیا نسبت به سایر مناطق جهان حادتر بوده و کشورهای درحالتوسعه از جمله ایران، آینده بحرانیتری پیشرو دارند. در این راستا، در این پژوهش چالشهای آب شرب شهر کرمان در وضعیت موجود و آینده بررسی شده است. ...
بیشتر
آب از منابع محدود جهان به شمار میآید که کمبود آن باعث بروز چالشهایی برای جمعیت شهرنشین میشود. چالشهای آبی در قاره آسیا نسبت به سایر مناطق جهان حادتر بوده و کشورهای درحالتوسعه از جمله ایران، آینده بحرانیتری پیشرو دارند. در این راستا، در این پژوهش چالشهای آب شرب شهر کرمان در وضعیت موجود و آینده بررسی شده است. این پژوهش از منظر ماهیت و روش، توصیفی- تحلیلی و از نظر هدف، کاربردی میباشد. اطلاعات از طریق مطالعات کتابخانهای و اسنادی و همچنین میدانی (پرسشنامه و بازدید) گردآوری شده است. جامعه آماری را متخصصین و کارشناسان حوزه آب تشکیل میدهند که به روش دلفی دو مرحلهای، 35 نفر بهعنوان حجم نمونه انتخاب شدهاند. اطلاعات از طریق تحلیل، استنباط و تکنیکهای تصمیمگیری BWM و PIPRECIA تجزیه و تحلیل شدند. نتایج حاصل از تحلیل نشان میدهد که چالشهای موجود آب شرب شهر کرمان شامل: پایینرفتن سطح منابع تأمینکننده آب شرب، رشد شهرنشینی و افزایش جمعیت، افزایش مساحت شهر، مصرف زیاد آب در کارواشها، فضای سبز و صنایع، انشعابات غیرمجاز و شرایط سخت اقلیمی میباشد. نتایج تکنیک BWM حاکی از آن است که بعد اجتماعی با ارزش 0/259 در رتبه اول و بهعنوان مهمترین چالش و بعد محیطزیستی با ارزش نهایی 0/243 در رتبه آخر چالشهای بحران آب شیرین شهر کرمان شناخته شدند. نتایج تکنیک PIPRECIA نشان میدهد که چالش درگیری و اختلاف بین شهر کرمان و سایر شهرهای استان با وزن 0/0442 بهعنوان مهمترین چالش و در رتبه اول و واگرایی و تلاش برای استقلالطلبی مردم با وزن 0/042745 در رتبه آخر قرار گرفتهاند. بنابراین میتوان نتیجه گرفت، در صورتی که از مهاجرتهای بیرویه جلوگیری نشود و شهروندان در الگوی مصرف آب صرفهجویی نکنند، بحران آب شرب در شهر کرمان شدیدتر شده و چالشهای بعدی را به دنبال دارد. در این زمینه تلاش همه جانبه مدیریت شهری لازم است.
مدیریت آب و اقتصاد
ابوذر حاتمی یزد؛ فاطمه روانخواه
دوره 12، شماره 2 ، شهریور 1404، ، صفحه 234-239
چکیده
تعارضات آبی به عنوان چالشهای اجتنابناپذیر در جوامع، نیازمند اتخاذ رویکردهای مدیریتی هوشمندانهای هستند که بر مشارکت فعال جامعه و توسعه درونزا استوار باشند. این مقاله با بررسی سیر تحول مدیریت آب از الگوهای سنتی به دولتی، آسیبها و پیامدهای منفی رویکرد تصدیگرایانه دولت را تحلیل نموده و بر ضرورت گذار به نقش تسهیلگری و نظارتی ...
بیشتر
تعارضات آبی به عنوان چالشهای اجتنابناپذیر در جوامع، نیازمند اتخاذ رویکردهای مدیریتی هوشمندانهای هستند که بر مشارکت فعال جامعه و توسعه درونزا استوار باشند. این مقاله با بررسی سیر تحول مدیریت آب از الگوهای سنتی به دولتی، آسیبها و پیامدهای منفی رویکرد تصدیگرایانه دولت را تحلیل نموده و بر ضرورت گذار به نقش تسهیلگری و نظارتی دولت تأکید میکند. با استناد به مبانی نظری و تجربیات موفق در مناطقی مانند تازهآباد گلستان، تجن مازندران، کنیا، اوگاندا و پرو، چارچوبی گامبهگام برای واگذاری تدریجی مدیریت منابع آب به جوامع محلی ارائه میدهد. این چارچوب بر توانمندسازی نهادهای محلی و بهرهگیری از دانش بومی تمرکز دارد. یافتهها نشان میدهند که چنین رویکردی نه تنها قادر است تعارضات اجتماعی را کاهش دهد، بلکه موجب افزایش پایداری منابع و کاهش هزینههای مدیریتی میشود. مقاله حاضر در نهایت، با ارائه پیشنهاداتی عینی، راهکارهایی را برای سیاستگذاری در بستر ایران ارائه میکند.
مدیریت آب و اقتصاد
ابوذر حاتمی یزد؛ علی رضا آزاد
دوره 12، شماره 2 ، شهریور 1404، ، صفحه 249-259
چکیده
این مقاله با هدف بررسی مبانی فقهی و حقوقی مالکیت آب در نظام حقوقی ایران و فقه اسلامی تدوین شده است. نویسندگان با استناد به آیات، روایات و قواعد فقهی، ماهیت فقهی آب را در سه قالب «انفال»، «مشترکات عامه» و «مباحات عامه» تحلیل میکنند و تفاوت آنها را در امکان تصرف و مالکیت بررسی مینمایند. در ادامه، مفهوم حقابه و قواعد ...
بیشتر
این مقاله با هدف بررسی مبانی فقهی و حقوقی مالکیت آب در نظام حقوقی ایران و فقه اسلامی تدوین شده است. نویسندگان با استناد به آیات، روایات و قواعد فقهی، ماهیت فقهی آب را در سه قالب «انفال»، «مشترکات عامه» و «مباحات عامه» تحلیل میکنند و تفاوت آنها را در امکان تصرف و مالکیت بررسی مینمایند. در ادامه، مفهوم حقابه و قواعد فقهی حاکم بر آن همچون قاعده لاضرر، تسلیط، احیاء و اسبقیّت مورد بررسی قرار گرفته است. مقاله نشان میدهد که از منظر بیشتر فقها، آب از مشترکات عامه است و همگان در بهرهبرداری از آن حق مساوی دارند، مگر آنکه به حیازت یا احیاء درآید. در بخش حقوقی نیز سیر تحول قوانین آب از قانون مدنی ۱۳۰۷ تا قانون توزیع عادلانه آب ۱۳۶۱ و نقش دولت اسلامی در تنظیم بهرهبرداری از منابع آبی تبیین میشود. در پایان، نویسندگان با پیشنهاد انفال دانستن همه آبهای عمومی، راهکاری فقهی برای مدیریت بهتر منابع آبی و رفع تعارض میان قوانین فقهی و قانونی ارائه مینمایند.
مدیریت آب و اقتصاد
محمد بخشی محبی
دوره 12، شماره 1 ، خرداد 1404، ، صفحه 2-4
چکیده
بحرانهای فزاینده در حوزه منابع آب کشور، ابعاد فرابخشی و تهدیداتی عمیق برای سلامت عمومی، محیطزیست و توسعه پایدار رقم زدهاند. در شرایطی که ظرفیتهای اجرایی دستگاههای متولی کفایت پاسخگویی به این بحرانها را ندارد، ورود نهادهای نظارتی و قضایی، بهویژه مدعیالعموم، در چهارچوب قوانین موضوعه از جمله مواد ۴۶ قانون توزیع عادلانه ...
بیشتر
بحرانهای فزاینده در حوزه منابع آب کشور، ابعاد فرابخشی و تهدیداتی عمیق برای سلامت عمومی، محیطزیست و توسعه پایدار رقم زدهاند. در شرایطی که ظرفیتهای اجرایی دستگاههای متولی کفایت پاسخگویی به این بحرانها را ندارد، ورود نهادهای نظارتی و قضایی، بهویژه مدعیالعموم، در چهارچوب قوانین موضوعه از جمله مواد ۴۶ قانون توزیع عادلانه آب و ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی، میتواند نقش مؤثری در کنترل و اصلاح فرآیندهای مخرب ایفا کند. یادداشت حاضر با رویکرد تحلیلی و بررسی چند تجربه میدانی، به نقش این نهاد در مواجهه با تخلفات و بحرانهای آبی پرداخته و ظرفیتهای قانونی موجود را تبیین میکند.
مدیریت آب و اقتصاد
رخشید خانعلیپور؛ محمد طلعتی؛ ثمانه توکلی امینیان؛ سیده سعیده شرافت؛ فریبا قنبری
چکیده
افزایش وقوع تنشهای آبی گسترده در قلمرو بینالمللی، تغییرات اقلیمی و محدودیت منابع آب شیرین در دسترس، منجر به ناکارآمدی رویکردهای قدیمی مهندسیمحور در مدیریت سامانههای آب شهری گشته است. بنابراین محرکهای سیاسی و اجتماعی و مطالبهگریهای محیطزیستی، باعث شده است تا سامانههای آب شهری به عنوان یک سامانه «اجتماعی-اکولوژیکی» ...
بیشتر
افزایش وقوع تنشهای آبی گسترده در قلمرو بینالمللی، تغییرات اقلیمی و محدودیت منابع آب شیرین در دسترس، منجر به ناکارآمدی رویکردهای قدیمی مهندسیمحور در مدیریت سامانههای آب شهری گشته است. بنابراین محرکهای سیاسی و اجتماعی و مطالبهگریهای محیطزیستی، باعث شده است تا سامانههای آب شهری به عنوان یک سامانه «اجتماعی-اکولوژیکی» تلقی گردیده و برای مدیریت آن برنامهریزی استراتژیک صورت پذیرد. این الگوی جایگزین، «شهر حساس به آب» نام دارد. دستیابی به رویکرد جدید، نیازمند تغییرات قابل توجهی در ساختارها، فرهنگ، شیوههای برنامهریزی، روشهای مدیریتی و مشارکت گروداران میباشد. گذار به شهر حساس به آب شامل شش مرحله میباشد. دو عامل مهم و موثر بر فرآیند گذار شامل روایات غالب و عوامل توانمندساز میشوند. در نهایت چک لیستی از عوامل موثر بر فرآیند گذار از وضع موجود به شهر حساس به آب تشکیل میشود که به مثابه نقشهراه عمل میکند. به کمک این نقشهراه میتوان ماتریسی ایجاد کرد که پیشرفت گذار را قابل ارزیابی و پایش مینماید.
مدیریت آب و اقتصاد
علیرضا جهانفکر؛ علیرضا رجبی پور میبدی
چکیده
امروزه باتوجهبه کاهش منابع آبهای زیرزمینی و یخچالهای طبیعی، افزایش دما و عدم کنترل مصارف آب شرب نیاز به اصلاح مصرف و بهبود و صرفهجویی در مصرف آب، بسیار بیشتر از گذشته احساس میشود. در این پژوهش به بررسی تأثیر عوامل موثر بر صرفهجویی در مصرف آب که شامل تبلیغات، نگرش، کنترل رفتاری درک شده، قصد صرفهجویی، تعهد ...
بیشتر
امروزه باتوجهبه کاهش منابع آبهای زیرزمینی و یخچالهای طبیعی، افزایش دما و عدم کنترل مصارف آب شرب نیاز به اصلاح مصرف و بهبود و صرفهجویی در مصرف آب، بسیار بیشتر از گذشته احساس میشود. در این پژوهش به بررسی تأثیر عوامل موثر بر صرفهجویی در مصرف آب که شامل تبلیغات، نگرش، کنترل رفتاری درک شده، قصد صرفهجویی، تعهد اخلاقی و فشار اجتماعی بر رفتار صرفهجویی است، پرداخته شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی - پیمایشی است و همچنین از لحاظ بازه زمانی پیمایشی - مقطعی است. دادههای این پژوهش از نوع کمی و از طریق پرسشنامه ساختاریافته جمعآوری شد. جامعه آماری این پژوهش کلیه سرپرستان خانوارهای شهر یاسوج بود. دادهها از طریق مدلسازی معادلات ساختاری بهوسیله نرمافزارهای SPSS و AMOS بررسی و تحلیلهای آماری شد. نتایج نشان داد عوامل نگرش، کنترل رفتاری درک شده، قصد صرفهجویی و فشار اجتماعی بر رفتار صرفهجویی تأثیر مثبت و معناداری دارند و همچنین عوامل نگرش و کنترل رفتاری درک شده به طور غیرمستقیم از طریق میانجیگری قصد صرفهجویی بر رفتار صرفهجویی تأثیرگذار است.
مدیریت آب و اقتصاد
احسان بهمنی؛ علی اصغر میرک زاده؛ شهپر گراوندی؛ فرانک کرمیان
چکیده
مدیریت کشاورزی و سیاستهای سازگار با تغییرات اقلیم نیاز به دیدگاه یکپارچه بین سه منبع آب-انرژی- غذا دارند تا بتوانند از ناهنجاریها و منافع تک بعدی جلوگیری نمایند و توسعه پایدار را به همراه داشته باشند. پژوهش حاضر با هدف بررسی همبست آب-انرژی-غذا در تولید چهار محصول کشاورزی تابستانه شهرستان دهلران (ذرت دانهای، کنجد، ماش و هندوانه) ...
بیشتر
مدیریت کشاورزی و سیاستهای سازگار با تغییرات اقلیم نیاز به دیدگاه یکپارچه بین سه منبع آب-انرژی- غذا دارند تا بتوانند از ناهنجاریها و منافع تک بعدی جلوگیری نمایند و توسعه پایدار را به همراه داشته باشند. پژوهش حاضر با هدف بررسی همبست آب-انرژی-غذا در تولید چهار محصول کشاورزی تابستانه شهرستان دهلران (ذرت دانهای، کنجد، ماش و هندوانه) انجام شد. دادههای مورد نیاز از طریق پرسشنامه از کشاورزان جمعآوری و با استفاده از معیارهای میزان مصرف آب و انرژی، بهرهوری فیزیکی آب و انرژی، بهرهوری اقتصادی آب و انرژی و در نهایت شاخص همبست آب-انرژی-غذا (WEFNI) برای هر محصول به دست آمد. نتایج نشان داد تولید محصولات تابستانه در شهرستان دهلران m3.ha-1 116714 آب مصرف میکنند، بیشترین و کمترین میزان مصرف آب به ترتیب مربوط به هندوانه (m3.ha-1 7641) و کنجد (m3.ha-1 994) بود. کل مصرف انرژی در کشت محصولات MJ.ha-1 205093 بود که بیشترین و کمترین مصرف انرژی ورودی مربوط به ذرت دانهای (MJ.ha-1 85/103558) و کنجد (MJ.ha-1 73/17306) بود. همچنین الکتریسیته و کودهای شیمیایی بیشترین میزان انرژی را در بخش کشاورزی مصرف کردند. بر اساس نتایج، بیشترین بهرهوری فیزیکی آب (Kg.m-3 67/6) و انرژی (Kg.MJ-1 90/0) مربوط به هندوانه و بیشترین بهرهوری اقتصادی آب (Rls.m-3 297000) و انرژی (Rls.MJ-1 17050) مربوط به کنجد بود. براساس مقادیر شاخصهای همبست، هندوانه (71/0= WEFNI) پایدارترین و ماش (035/0= WEFNI) ناپایدارترین محصول از لحاظ مصرف منابع بودند. نتایج این پژوهش میتواند با اعمال مدیریت صحیح در استفاده از منابع و الگوی مناسب کشت به توسعه پایدار کشاورزی در منطقه کمک نماید.
مدیریت آب و اقتصاد
فاطمه قاسم زاده؛ رضا موحدی؛ محسن توکلی
چکیده
در چند سال اخیر بهتناوب مخاطرات طبیعی از جمله سیلاب، زلزله و خشکسالیهای شدید در اکثر نقاط کشور وقوع یافته است. در شهرستان ایلام در بعضی از سالها بروز سیلابهای شدید باعث از بین رفتن اراضی کشاورزی و شسته شدن خاکهای حاصلخیز شده است. این پژوهش با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر مدیریت سیل در زمینهای کشاورزی شهرستان ایلام و با استفاده ...
بیشتر
در چند سال اخیر بهتناوب مخاطرات طبیعی از جمله سیلاب، زلزله و خشکسالیهای شدید در اکثر نقاط کشور وقوع یافته است. در شهرستان ایلام در بعضی از سالها بروز سیلابهای شدید باعث از بین رفتن اراضی کشاورزی و شسته شدن خاکهای حاصلخیز شده است. این پژوهش با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر مدیریت سیل در زمینهای کشاورزی شهرستان ایلام و با استفاده از ابزار پرسشنامه تهیه شده توسط پژوهشگر انجام گرفته است. جامعه آماری این پژوهش شامل کارشناسان استان و شهرستان ایلام (۱۵۲ نفر) و کشاورزان شهرستان ایلام (۱۴۰ نفر) که در جریان و در معرض خسارت سیل بودهاند میباشد. نمونه آماری از طریق فرمول کوکران شامل ۱۰۳ کشاورز و ۱۰۸ کارشناس شد. دادههای جمعآوریشده با استفاده از دو نرمافزار SPSS و PLS تجزیه و تحلیل شد. طبق نتایج بهدستآمده گابیونبندی، احداث سد جهت کنترل سیل، اصلاح ظرفیتهای بناهای ساخته شده (سدها، بندها و غیره)، اطلاعرسانی درباره مدیریت سیل، تهیه و تدوین برنامههای مدیریت سیل توسط مسئولین، آموزش کشاورزان درباره اقدامات لازم پس از وقوع سیل، تعیین محدوده اراضی مورد نیاز اجرای طرحهای مهار سیل و بررسی آسیبپذیری اراضی کشاورزی ناشی از سیل از اولویتهای مدیریت سیل در بین کشاورزان میباشند. بین عوامل فنی-سازهای، آموزشی - ترویجی، اقتصادی - اجتماعی با مدیریت سیل رابطه معناداری وجود دارد؛ بنابراین، مدیریت سیل بستگی به عوامل فنی –سازهای، عوامل اجتماعی–اقتصادی، عوامل آموزشی–ترویجی دارد و برای کنترل سیل میبایست در هر سه زمینه اقدامات لازم صورت بگیرد که البته برحسب ضرایب بتا، سهم عوامل فنی - سازهای بیشتر از سایر عوامل میباشد.
مدیریت آب و اقتصاد
سید عباس ابراهیمی
چکیده
اجرای طرح بازار آب در استان سمنان بهعنوان یک تجربه نوین در مدیریت منابع آب، فرصتهای بینظیری را برای بهبود بهرهوری و ایجاد تعادل در استفاده از منابع آبی فراهم کرده است. بااینحال، با وجود گذشت زمان اندک از راهاندازی این بازار، استقبال چندانی از این طرح صورت نگرفته است. این پژوهش با رویکرد پدیدارشناسی، به بررسی عمیق تجربیات ...
بیشتر
اجرای طرح بازار آب در استان سمنان بهعنوان یک تجربه نوین در مدیریت منابع آب، فرصتهای بینظیری را برای بهبود بهرهوری و ایجاد تعادل در استفاده از منابع آبی فراهم کرده است. بااینحال، با وجود گذشت زمان اندک از راهاندازی این بازار، استقبال چندانی از این طرح صورت نگرفته است. این پژوهش با رویکرد پدیدارشناسی، به بررسی عمیق تجربیات زیسته ذینفعان کلیدی در استان سمنان پرداخته است تا درک جامعتری از چالشها و فرصتهای بازار آب در این استان حاصل شود. تحلیل پدیدارشناسانه دادههای حاصل از مصاحبههای عمیق با 24 نفر از ذینفعان کلیدی منجر به شناسایی 764 کد اولیه و واحد معنایی شد که پس از طبقهبندی، به 126 مضمون اولیه تبدیل شدند. این مضامین اولیه در نهایت به پنج مضمون محوری دستهبندی شدند: انگیزهها و عوامل موثر بر شکلگیری و توسعه بازار آب، آسیبپذیریها و موانع پیشروی توسعه پایدار بازار آب، الزامات حکمرانی فراگیر آب در عصر بازار، سازوکارها و راهکارهای نوآورانه برای بهبود عملکرد بازار آب، و پیامدها و رهاوردهای بازار آب. یافتهها شامل 29 انگیزاننده و محرک راهاندازی بازار آب در قالب 5 دسته ؛ حدود 23 چالش، مانع و نقاط آسیبپذیر بازار آب سمنان و 25 مورد مربوط به اصلاح نظام حکمرانی در سطح استانی در قالب ابعادی همچون، مشارکت ذینفعان، ظرفیت، تامین مالی و حدود 15 سازوکار برای غلبه بر چالشها و موانع موجود و در نهایت 19 پیامد مثبت راهاندازی بازار آب و 15 پیامد منفی شناسایی شده است که در مدل ارائه شده و قسمت یافتهها تحلیل شده است.
مدیریت آب و اقتصاد
ترانه صرامی فروشانی؛ رضا موحدی
چکیده
مدیریت منابع آب زیرزمینی یک شرط لازم و حیاتی برای دستیابی به حکمرانی منابع آب میباشد. اگرچه اصول حکمرانی در زمینههای مختلف توسعه یافته است، اما دسترسی به آنها برای حکمرانی منابع آب تاکنون مورد کوتاهی و بی توجهی قرار گرفته است. مدیریت آبهای زیرزمینی چالشی است که تحت تاثیر ابعاد مختلف فردی، اجتماعی، محیطزیستی و... قرار میگیرد. ...
بیشتر
مدیریت منابع آب زیرزمینی یک شرط لازم و حیاتی برای دستیابی به حکمرانی منابع آب میباشد. اگرچه اصول حکمرانی در زمینههای مختلف توسعه یافته است، اما دسترسی به آنها برای حکمرانی منابع آب تاکنون مورد کوتاهی و بی توجهی قرار گرفته است. مدیریت آبهای زیرزمینی چالشی است که تحت تاثیر ابعاد مختلف فردی، اجتماعی، محیطزیستی و... قرار میگیرد. این مطالعه به بررسی ابعاد فردی و اجتماعی بر مدیریت و حکمرانی منابع آب زیرزمینی در دشت همدان-بهار میپردازد. برای این منظور از شاخصهای دانش و آگاهی، نگرش، سرمایه اجتماعی و مدیریت منابع آب بر حکمرانی منابع آب سازمان توسعه و همکاریهای اقتصادی (OECD) استفاده شد. جامعه آماری پژوهش شامل 254 نفر از کشاورزان دشت همدان- بهار بودند. روش جمعآوری دادهها با استفاده از روش میدانی و ابزار پرسشنامه انجام پذیرفت و دادهها با استفاده از نرمافزار SPSS و Smart PLS.3 تجزیه و تحلیل شدند. نتیجه برازش مدل کلی براساس معیار GOF عدد 65/0 بهدست آمد که نشان از برازش بسیارعالی و قابل قبول مدل میباشد. همچنین نتایج حاصل از آماره آزمون t و ضرایب مسیر (β) نشان داد سازههای سرمایه اجتماعی، دانش و آگاهی و نگرش از طریق میانجیگری مدیریت منابع آب، به ترتیب با مقادیر 64/0، 16/0و 12/0 بیشترین و قویترین تأثیر را بر حکمرانی منابع آب زیرزمینی دشت همدان – بهار دارند. بنابراین، با توجه و تقویت سرمایه اجتماعی افراد و جوامع محلی از طریق ارتقاء مهارتهای اجتماعی، توانمندیهای سازمانی، توانمندسازی مشارکتی و افزایش آگاهی جامعه درباره مسائل آب و روشهای مدیریت، میتوان به ایجاد یک چرخه حکمرانی مناسب و موثر دست یافت.
مدیریت آب و اقتصاد
افشین متقی دستنایی؛ محمد یوسفی شاتوری؛ آرش قربانی سپهر
چکیده
استان اصفهان در منطقه خشک و نیمهخشک ایران واقع است و در زمینه تولید و صادرات محصولات کشاورزی و صنعتی از پیشتازان کشور محسوب میشود. این ویژگیها چالشهایی را برای حکمرانی محلی در این استان ایجاد کرده است. در پژوهش حاضر سناریوهای پیشرو در زمینه کاربرد آب مجازی در حکمرانی محلی استان اصفهان با رویکرد آیندهپژوهی را بررسی شده است. ...
بیشتر
استان اصفهان در منطقه خشک و نیمهخشک ایران واقع است و در زمینه تولید و صادرات محصولات کشاورزی و صنعتی از پیشتازان کشور محسوب میشود. این ویژگیها چالشهایی را برای حکمرانی محلی در این استان ایجاد کرده است. در پژوهش حاضر سناریوهای پیشرو در زمینه کاربرد آب مجازی در حکمرانی محلی استان اصفهان با رویکرد آیندهپژوهی را بررسی شده است. این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و دادهها از طریق روشهای کتابخانهای و میدانی جمعآوری شدهاند. سپس، تحلیل دادهها با استفاده از نرمافزارهای میکمک، سناریوویزارد و وِنسیم انجام شد. نتایج تحقیق نشان داد هماهنگی میان نهادها و ذینفعان مختلف، مدیریت منابع آب در بخش کشاورزی بهطور همراستا با سایر بخشها، رویکرد منافع جمعی، توسعه صنایع آببر، تغییرات اقلیمی، الگوی بارش و میزان جمعیت، از جمله متغیرهای کلیدی مؤثر در کاربرد آب مجازی در حکمرانی محلی استان اصفهان هستند. در تحلیل پیشرانهای کلیدی و سناریوهای محتمل، خروجی نرمافزار سناریوویزارد نشان داد از 18 وضعیت موجود در صفحه سناریو، بیشترین تعداد وضعیتها به سناریوهایی مربوط میشوند که حکمرانی محلی استان اصفهان را در مسیر بحران قرار میدهند. این وضعیتها 38/88 درصد از کل وضعیتهای صفحه سناریو را شامل میشوند. بنابراین، وضعیت آینده کاربرد آب مجازی در استان اصفهان بحرانی ارزیابی شد.
مدیریت آب و اقتصاد
سید حامد موسوی راد؛ امیررضا ترابی؛ سید مرتضی موسوی راد
چکیده
استان کرمان در دسته مناطق خشک قرار دارد و حجم سفرههای آب زیرزمینی آن در سالهای گذشته، روند نزولی داشته و ادامه این وضعیت، پیامدهای ناگواری به دنبال خواهد داشت. هدف از پژوهش حاضر، مدلسازی مصرف آب شهری در استان کرمان با روش پویایی سیستم در نرمافزار Vensim PLE+ و بررسی تأثیر مدیریت عرضه و تقاضا در حفظ منابع آبی است. برای مدلسازی با ...
بیشتر
استان کرمان در دسته مناطق خشک قرار دارد و حجم سفرههای آب زیرزمینی آن در سالهای گذشته، روند نزولی داشته و ادامه این وضعیت، پیامدهای ناگواری به دنبال خواهد داشت. هدف از پژوهش حاضر، مدلسازی مصرف آب شهری در استان کرمان با روش پویایی سیستم در نرمافزار Vensim PLE+ و بررسی تأثیر مدیریت عرضه و تقاضا در حفظ منابع آبی است. برای مدلسازی با روش پویایی سیستم، ابتدا متغیرهای مدل، نوع آنها و روابط بین آنها مشخص شد و رابطه ریاضی هر یک بهدست آمد. نتایج مدلسازی نشان داد اختلاف عرضه و تقاضای آب شهری، در سالهای 1390 تا 1400، حداکثر 61 میلیون مترمکعب بوده است. در ادامه، سیاستهای مدیریت مصرف آب بررسی و شبیهسازی شد. سیاستها شامل «تغذیه مصنوعی آبخوانها»، «جداسازی آب شرب از آب غیرشرب»، «مدیریت تلفات شبکه آبرسانی»، «کنترل قیمت یارانهای آب» و «کنترل الگوی مصارف خانگی» بود. نتایج شبیهسازی نشان داد «تغذیه مصنوعی آبخوانها بهعنوان موثرترین راهکار، میتواند وضعیت منابع آبی استان را به بیش از 100 میلیون مترمکعب در سال برساند. همچنین در این پژوهش نشان داده شد با مدلسازی یک سیستم پیچیده مانند مصرف آب شهری؛ درک مدل، شناسایی متغیرهای بحرانی و آزمایش راهکارها سادهتر میشود و پویایی سیستم به عنوان یک ابزار مدیریتی مفید برای تصمیمگیران عمل میکند.
مدیریت آب و اقتصاد
فاطمه مومنی مهموئی؛ علی اکبر ناجی میدانی؛ نرگس صالح نیا؛ قاسم اسلامی
چکیده
یکی از بزرگترین چالشهایی که امروزه جوامع با آن مواجه هستند، افزایش تقاضا برای آب، غذا و انرژی در درازمدت با توجه به کمبود منابع میباشد. از آنجایی که ایران کشوری خشک و نیمهخشک است و عرضه منابع طبیعی آن به دلیل مدیریت ناپایدار و تغییر اقلیم و خشکسالیهای پیوسته، دچار تعادل شکنندهای شده، هدف این مطالعه طراحی مدلی یکپارچه برای ...
بیشتر
یکی از بزرگترین چالشهایی که امروزه جوامع با آن مواجه هستند، افزایش تقاضا برای آب، غذا و انرژی در درازمدت با توجه به کمبود منابع میباشد. از آنجایی که ایران کشوری خشک و نیمهخشک است و عرضه منابع طبیعی آن به دلیل مدیریت ناپایدار و تغییر اقلیم و خشکسالیهای پیوسته، دچار تعادل شکنندهای شده، هدف این مطالعه طراحی مدلی یکپارچه برای توسعه اقتصادی پایدار آب، انرژی و غذا برای ایران است. در این مقاله از روش دادهبنیاد استفاده شد. بهمنظور جمعآوری دادهها با 37 نفر از خبرگان حوزههای مرتبط با تحقیق، مصاحبههای نیمهساختاریافته تا رسیدن به اشباع نظری صورت پذیرفت و پس از طی فرایند مقایسه مستمر دادهها و کدگذاریهای باز، محوری و انتخابی، مفاهیم در قالب 264 کد اولیه، 66 کد ثانویه و 17 طبقه سازماندهی شدند. حاصل نهایی مطالعه در قالب مدل یکپارچه زیستمحیطی توسعه اقتصادی پایدار آب، انرژی و غذا ارائه شده است. براساس الگوی بهدستآمده در این مطالعه میتوان اظهار داشت که آسیبپذیری منابع آب، انرژی و غذا در ایران با رشد جمعیت، رشد اقتصادی، بهرهبرداریهای بیرویه، عوامل مدیریتی، تغییرات اقلیمی، حکمرانی، تحریم و مسائل سیاسی تشدید میگردد. بنابراین برای ایجاد نوعی مدیریت همبست در مدیریت آب، غذا و انرژی در کشور نیاز به تغییر و اصلاح رویکرد و روش در چند سطح است. در بالاترین سطح یعنی سطح سیاسی و نهادی باید نوعی همگرایی و یکپارچگی بین نهادهای دخیل اعم از عمومی، خصوصی و مدنی در این سه حوزه برای برنامهریزی مناسب ایجاد کرد. در گام بعدی مدیریت بهینه منابع، استفاده از شیوهها و فناوریهای مناسب، آموزش و استفاده از ظرفیت سرمایه اجتماعی، تعاملات بین ذینفعان و سیاستهای جمعیتی باید مورد بررسی و بهسازی قرار گیرد. برایناساس به ضرورت توجه به رویکرد پیوندی بهعنوان یک استراتژی سیاستی مناسب برای توسعه پایدار پرداخته شده است.
مدیریت آب و اقتصاد
رامین فضل اولی؛ شادی صراف؛ جواد وجاهت؛ علیرضا عمادی
چکیده
امروزه استفاده بهینه از آب در بخشهای مختلف با هدف افزایش بهرهوری و کاهش تلفات یکی از پیشفرضهای اساسی در مدیریت مصرف میباشد. ازاینرو در پژوهش حاضر مفهوم بهرهوری در بخشهای مختلف مصرف آب شامل آبهای زیرزمینی، آب شرب و توجه ویژه به خصوصیات شیمیایی در تصفیهخانه فاضلاب در محدوده شهر ساری بررسی شده است. در هر بخش، با استفاده ...
بیشتر
امروزه استفاده بهینه از آب در بخشهای مختلف با هدف افزایش بهرهوری و کاهش تلفات یکی از پیشفرضهای اساسی در مدیریت مصرف میباشد. ازاینرو در پژوهش حاضر مفهوم بهرهوری در بخشهای مختلف مصرف آب شامل آبهای زیرزمینی، آب شرب و توجه ویژه به خصوصیات شیمیایی در تصفیهخانه فاضلاب در محدوده شهر ساری بررسی شده است. در هر بخش، با استفاده از الگوریتم مناسب، دادههای موجود بهمنظور سنجش بهرهوری ارزیابی شده است. در بخش تصفیه فاضلاب تحلیل پارامترهای موثر در تصفیهخانه فاضلاب شهر ساری با دو روش شبکههای عصبی مصنوعی و موجک انجام شد. نتایج خروجی این مدلها نشـان داد بـا توجه به بالا بودن مقدار آماره R2، رابطه قابل قبول و مستقیمی بین مشخصههای اندازهگیـری شده و برآورد شده برقرار است. در بخش آبهای زیرزمینی، مطابق با نتایج به دست آمده، شبکه موجک در برآورد متغیرهای مورد نظر نسبت به روش ANN عملکرد بهتری را نشان داد. در بخش شبکه توزیع آب نتایج تحلیل موجک و خروجیهای نرمافزار WaterGems مشخص نمود که شد فرسوده بودن شبکه توزیع آب مورد مطالعه نقش بسزایی در تلفات و کاهش بهرهوری آن دارد، به نحوی که حدود 47 درصد آب ورودی به شبکه به طرق مختلف از دسترس خارج شده و تلف میشود.
مدیریت آب و اقتصاد
انوش نوری اسفندیاری
دوره 11، شماره 2 ، شهریور 1403
چکیده
از دیدگاه تکوینی، طراحی بازاررسمی و حکمرانی همزمان با بروز مسایل و رشد بازار، نیاز به تطبیق و کاملتر شدن دارند. در ازای این زحمات، در زمانهای که مدیریت کمیابی آب دشوارتر شده، توسعه بازار رسمی کماکان به عنوان مهمترین سیاست به اشتراکگذاری و بازتخصیص آب و تطبیق مدیریت مزرعه با تغییرات اقلیمی، جایگاه خود را بر روی میز سیاستگذاران، ...
بیشتر
از دیدگاه تکوینی، طراحی بازاررسمی و حکمرانی همزمان با بروز مسایل و رشد بازار، نیاز به تطبیق و کاملتر شدن دارند. در ازای این زحمات، در زمانهای که مدیریت کمیابی آب دشوارتر شده، توسعه بازار رسمی کماکان به عنوان مهمترین سیاست به اشتراکگذاری و بازتخصیص آب و تطبیق مدیریت مزرعه با تغییرات اقلیمی، جایگاه خود را بر روی میز سیاستگذاران، حفظ خواهد کرد.
مدیریت آب و اقتصاد
پروین مرادی اندرزی؛ فریبا قنبری
دوره 11، شماره 2 ، شهریور 1403، ، صفحه 106-115
چکیده
ایران با مشکلات گستردهای در حوزه مدیریت منابع آب مواجه است که ناشی از کاهش منابع آب تجدیدپذیر، افزایش تقاضا و مدیریت غیر اصولی میباشد. به علاوه، عواملی همچون تغییرات اقلیمی، خشکسالیهای مکرر، بهرهبرداری بیش از حد از منابع زیرزمینی و عدم توازن در توزیع آب میان بخشهای کشاورزی، صنعتی و شهری، نیز منجر به تشدید بحران در تأمین پایدار ...
بیشتر
ایران با مشکلات گستردهای در حوزه مدیریت منابع آب مواجه است که ناشی از کاهش منابع آب تجدیدپذیر، افزایش تقاضا و مدیریت غیر اصولی میباشد. به علاوه، عواملی همچون تغییرات اقلیمی، خشکسالیهای مکرر، بهرهبرداری بیش از حد از منابع زیرزمینی و عدم توازن در توزیع آب میان بخشهای کشاورزی، صنعتی و شهری، نیز منجر به تشدید بحران در تأمین پایدار آب گردیده است. رویکرد مدیریت تقاضای آب (WDM) که دربرگیرنده روشهای تنظیم و کاهش مصرف آب از طریق ترکیبی از اصول اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی میباشد، به عنوان یک راهکار کلیدی، در دهههای اخیر اهمیت بیشتری یافته است. هدف از این مطالعه، بررسی اصول و فرآیندهای اجرایی و پیادهسازی مدیریت تقاضا میباشد. بدین منظور، ابتدا مفهوم مدیریت تقاضا و نقش آن در کاهش مصرف آب و بهبود بهرهوری منابع تشریح میشود. سپس، ابزارهای اجرایی مختلف، شامل اقدامات تعرفهای مانند قیمتگذاری پلکانی، و اقدامات غیرتعرفهای همچون برنامههای آگاهیبخشی عمومی و مقررات اجباری مصرف، معرفی و تحلیل خواهند شد. در نهایت، برای دستیابی به اجرای هرچه مؤثرتر مدیریت تقاضای آب، نیاز به استفاده توأمانِ ترکیبی از سازوکارهای سیاستی و هماهنگی و همافزایی بین نهادهای دولتی، خصوصی و جوامع محلی میباشد.
مدیریت آب و اقتصاد
محمد ارشدی
دوره 11، شماره 2 ، شهریور 1403، ، صفحه 116-117
چکیده
در شرایطی که تقاضای آب بر عرضه آب -در شرایط رهاشدگی مدیریت آب- زمینۀ دستاندازی بهرهبرداران جدید به حقوق بهرهبرداران متقدم و بازتخصیص خاموش آب از کشاورزی به مصارف دیگر را فراهم کرده است، یکی از ابزارهایی که برای مدیریت این شرایط توسط سیاستمداران از برنامه پنج ساله چهارم توسعه در دستور کار بخش آب قرار گرفته است، به کارگیری سازوکار ...
بیشتر
در شرایطی که تقاضای آب بر عرضه آب -در شرایط رهاشدگی مدیریت آب- زمینۀ دستاندازی بهرهبرداران جدید به حقوق بهرهبرداران متقدم و بازتخصیص خاموش آب از کشاورزی به مصارف دیگر را فراهم کرده است، یکی از ابزارهایی که برای مدیریت این شرایط توسط سیاستمداران از برنامه پنج ساله چهارم توسعه در دستور کار بخش آب قرار گرفته است، به کارگیری سازوکار مبادله آب با راهاندازی بازارهای محلی آب است. بازار آب با هدفِ فراهم کردن بستر مناسب بازتخصیص آب از بهرهبرداریهای با ارزش کم به بهرهبرداریهای با ارزش بالاتر دنبال میشود. این سیاست بیشتر با رویکرد از بالا به پایین، تمرکزگرایی بالا، تأکید بر کارآیی صرف، عدم توجه به نهاد اجتماعی پشتیبان، درنظرنگرفتن تنوع منطقهای و اقتصاد سیاسی آب در مناطق مختلف، با شیوهای واحد و صرفاً بروکراتیک و اداری در کشور پیش رفته است. به همین دلیل در عمل چندان توفیقی به همراه نداشته است.
مدیریت آب و اقتصاد
حسین حیدرزاده؛ سید حمید میرقاسمی؛ مجتبی برغمدی
دوره 11، شماره 2 ، شهریور 1403، ، صفحه 118-119
چکیده
بازار آب دریچهای نو برای مدیریت مصرف و تقاضا میباشد. این بازار، محلی است که در آن به تقاضاهای جدید آب پاسخ داده میشود و افراد حقیقی و حقوقی دارای مجوز برداشت از منابع آب زیرزمینی از طریق صرفهجویی یا افزایش راندمان آب، میتوانند بخشی از حقآبۀ در اختیار خود را طی مکانیسمی وارد بازار آب نمایند و صنایع و معادن و یا کشاورزانی که ...
بیشتر
بازار آب دریچهای نو برای مدیریت مصرف و تقاضا میباشد. این بازار، محلی است که در آن به تقاضاهای جدید آب پاسخ داده میشود و افراد حقیقی و حقوقی دارای مجوز برداشت از منابع آب زیرزمینی از طریق صرفهجویی یا افزایش راندمان آب، میتوانند بخشی از حقآبۀ در اختیار خود را طی مکانیسمی وارد بازار آب نمایند و صنایع و معادن و یا کشاورزانی که نیاز به آب مازاد دارند، این حقآبه را خریداری و به چاه خود منتقل و یا از طریق تانکر به محل مصرف منتقل نمایند.بازار آب در محدوده مطالعاتی خواف در استان خراسان رضوی از سال 1400 به طور رسمی با انعقاد تفاهمنامهای بین آب منطقهای و کارگزار بازار آب و تشکل آببران، برای اولین بار در کشور شروع به کار نمود. محدوده مطالعاتی خواف در حوضهآبریز نمکزار خواف و در جنوب شرق استان خراسان رضوی قرار دارد و هم مرز با کشور افغانستان است. میزان آب ورودی سطحی به محدوده خواف، 5/2 میلیون متر مکعب و از سمت محدوده مطالعاتی زوزن میباشد. جریان سطحی خروجی نیز 1/8 میلیون مترمکعب و به سمت محدودههای زوزن و نمکزار خواف است. جریان زیرزمینی ورودی و خروجی از دشت هم تقریباً صفر است.در سال 1401 با ابلاغ بخشنامۀ ایجاد بازار توسط وزیر محترم نیرو و اجرای آزمایشی بازار در چند استان، استان خراسان رضوی نیز به صورت پایلوت برای راهاندازی بازار آب انتخاب گردید، لذا بر این اساس دستورالعملها و فرآیندهای بازار آب اصلاح و دور جدید مبادلات در بازار شکل گرفت که طبق آن مبادلات آب بین کشاورزان و یا از کشاورزی به صنعت و خدمات مجاز میباشد.
مدیریت آب و اقتصاد
کاظم اسماعیلی؛ وحیده مرتضوی امیری؛ مائده اسکوهی
دوره 11، شماره 2 ، شهریور 1403، ، صفحه 122-147
چکیده
بازارهای آب به گونههای مختلفی ظهور یافتهاند: برخی بهتدریج با توسعه کاربری آب تکامل یافتهاند (مانند جنوب شرق استرالیا)، یا در پاسخ به یک رویداد حقوقی مطرح و ایجاد شدهاند (مانند اقامه دعوای حقوقی در موضوع حفاظت از گونههای در معرض خطر در تگزاس)، و یا برای کوچکسازی دولت و کاهش بار مالی دولت ایجاد گشتهاند (مانند تمرکززدایی در ...
بیشتر
بازارهای آب به گونههای مختلفی ظهور یافتهاند: برخی بهتدریج با توسعه کاربری آب تکامل یافتهاند (مانند جنوب شرق استرالیا)، یا در پاسخ به یک رویداد حقوقی مطرح و ایجاد شدهاند (مانند اقامه دعوای حقوقی در موضوع حفاظت از گونههای در معرض خطر در تگزاس)، و یا برای کوچکسازی دولت و کاهش بار مالی دولت ایجاد گشتهاند (مانند تمرکززدایی در بهرهبرداری از تأسیسات آبی در پی بحران مالی در مکزیک). اما درهرحال آنچه در بیشتر بازارها مشترک است، شرایط کمآبی است. بهعبارتدیگر، وقتی تقاضاهای آب به سقف موجودی آب نزدیک میشود، بازارها ظهور مییابند.بدیهی است ظرفیت موجود آب (در دسترس و قابلبرداشت) تابع تجدیدپذیری منابع آب (محدودیت طبیعی)، توسعه زیرساختهای استحصال (محدودیت اقتصادی)، و نیز محدودیتهای اجتماعی ـ فرهنگی (اعم از رسمی یا عرفی) است. برای مثال هرگاه که حکمرانی آب تصمیم میگیرد به دلیل فراهمساختن تفریحات رودخانهای، در برداشت آب محدودیت و سقف تعیین کند، در واقع یک محدودیت اجتماعی ـ فرهنگی شکلگرفته است.
