فصلنامه آب و توسعه پایدار

چکیده سرمقاله:
اثربخشی طرح احیا و تعادل‌بخشی آب‌های زیرزمینی
حمیدرضا ناصری/ عضو هیئت تحریریه
 
یادداشت کوتاه:
اجرای موثر طرح احیا و تعادل‌بخشی منابع آب زیرزمینی کشور
جواد میبدی/ مدیر کل سابق دفتر نظام‌های بهره‌برداری و حفاظت آب و آبفای وزارت نیرو
 
یادداشت کوتاه:
تعادل‌بخشی آب‌زیرزمینی سانتاکلارا؛ «دستیابی به تعادل‌بخشی آب‌زیرزمینی یک اتفاق نیست؛ بلکه یک فرآیند تحولی کاملاً پیچیده می‌باشد»
حسین اشکتراب/ مدیر دپارتمان آب سانتاکلارا (کالیفرنیا)

چکیده شبکه‌های پایش آب‌زیرزمینی داده‌های مهمی را ارائه می‌دهند که برای درک دینامیک سامانه‌های هیدروژئولوژیکی ضروری هستند. ازآنجاکه هزینه نصب و نگهداری شبکه‌های پایش آب‌زیرزمینی بسیار زیاد است، طراحی بهینه و ارزیابی اثربخشی شبکه پایش ضرورت می‌یابد. این مقاله کاربرد یک روش جدید زمین‌آماری را مبتنی بر مفهوم «احتمال پذیرش»، با هدف بهینه‌سازی شبکه چاه‌های مشاهده‌ای موجود در آبخوان آبرفتی شیروان، واقع در استان خراسان شمالی، ارائه می‌نماید. به‏این‌منظور با انتخاب واریوگرام مناسب و با استفاده از کریجینگ معمولی، احتمال پذیرش در آبخوان محاسبه شد. سپس بر اساس الگوی مکانی سطح آب‌زیرزمینی، احتمال پذیرش برای بخش‌های مختلف آبخوان محاسبه و مقادیر «دقت پذیرش» در سطوح احتمالی مختلف تجزیه و تحلیل شد. نتایج نشان داد با شبکه چاه‌های مشاهده‌ای موجود، 19/2 درصد از سطح آبخوان دقت پذیرش بسیار بالایی دارد. از سوی دیگر، با اصلاح شبکه چاه‌های مشاهده‌ای موجود و اضافه شدن نقاط پیشنهادی، 46/7 درصد از سطح آبخوان دقت پذیرش بسیار بالایی خواهد داشت. بنابراین، به نظر می‌رسد ایجاد چاه‌های مشاهده‌ای جدید در نقاط پیشنهادی و یا جابه‏جایی چاه‌های کم‌ اهمیت به این نقاط، باعث افزایش دقت پذیرش و بهبود کارایی شبکه چاه‌های مشاهده‌ای موجود می‌شود.

چکیده در مناطق خشک و نیمه‌خشک سهم قابل‌توجهی از بارندگی هرگز به نهرها یا آب‌های زیرزمینی نمی‌رسد که این بخش به نام تلفات بارندگی شناخته می‌شود و می‌تواند در میزان جریان رودخانه‌ای یا تغذیه آب‌های زیرزمینی نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد. تلفات بارندگی در بسیاری از مدل‌های هیدرولوژیکی به‌عنوان یکی از اجزای اساسی پیش‌بینی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این مطالعه مؤلفه‌های تلفات هیدرولوژیکی برگاب، ذخیره چالابی، تبخیرتعرق، نفوذ و رطوبت خاک مرور شده و همچنین مشخصات مؤلفه‌های مذکور، مفاهیم کلی، مطالعات انجام‌شده و همچنین مقایسه روش‌های مفید محاسباتی این اجزاء تلفات هیدرولوژیکی، بیان‌شده‌اند. بررسی مطالعات نشان می‌دهد که با توجه به ماهیت پیچیده و تصادفی فرآیند بارندگی و عوامل متعدد مؤثر بر آن، هنوز از تلفات بارندگی درک جامعی نشده و در بسیاری از شبیه‌سازی‌ها به ساده‌سازی سامانه‌ها از طریق لحاظ نمودن نفوذ به‌عنوان تابع تلفات، بسنده شده است. در نتیجه، غالباً در کاربردهای عملی از مقادیر ثابتی برای تلفات در مدل‌سازی بارندگی استفاده می‌کنند که به لحاظ در نظر نگرفتن تغییرات زمانی و مکانی تلفات، منجر به برآورد نادرستی از کمیت رواناب می‌شود. بنابراین اولاً توجه به قالب زمان و مکان در مدل‌های تلفات بارندگی موجود و حتی مفاهیم آن توصیه می‌شود، ثانیاً باید توجه بیشتری به روابط بین اجزاء شود، زیرا مثلاً در مقیاس زمانی روزانه ممکن است یک مؤلفه نظیر تبخیر تعرق اهمیت کمتری نسبت به بازه‌های زمانی درازمدت پیدا کند یا در یک حوضه آبخیز شهری به علت دست‌کاری انسانی، فرآیندهای تلفات مشابه حوضه‌های طبیعی نباشد.

چکیده طرح احیا و تعادل‌بخشی منابع آب زیرزمینی کشور با هدف بازایستادن روند اضافه برداشت و جبران کسری مخازن آب زیرزمینی توسط وزارت نیرو اجرایی شده است. ارزیابی اثربخشی اجرای این طرح در بسیاری از آبخوان‏‌های کشور به دلیل اجرا نشدن کامل طرح و یا نبود اطلاعات کافی انجام‌پذیر نیست. محدوده مطالعاتی اردستان یکی از دشت‏‌های پایلوت اجرای طرح احیا و تعادل‏‌بخشی آبخوان در استان اصفهان است که باتوجه ‏به داده‏‌های موجود امکان ارزیابی اثربخشی اجرای این طرح در آن وجود دارد. به‏ این ‏منظور، در پژوهش حاضر از داده‏‌های کمی آبخوان اردستان در بازه سال‌‏های 1380 تا 1400 به‏ منظور ارزیابی اثربخشی اجرای طرح احیا و تعادل‏‌بخشی در این محدوده مطالعاتی استفاده شده است. پس از بررسی مو به ‏مو کارهای تعادل‌‏بخشی انجام شده در محدوده، شامل تولید داده‌‏ها، نظارت و کنترل بهره‌‏برداری و ذخیره‌‏سازی مستقیم آب در آبخوان، تأثیر این کارها بر هیدروگراف معرف آبخوان ارزیابی شده است. نتایج نشان داد شیب منحنی تراز سطح ایستابی در سال‏‌های پس از تعادل‌‏بخشی بهبود نسبی داشته و عوامل طبیعی بیشترین تأثیر را بر این بهبود داشته است. به‌‏‏عبارت ‏دیگر، حجم صرفه‏‌جویی شده آب زیرزمینی برآمده از کارهای طرح تعادل‌‏بخشی از نظر کمی، زمانی و مکانی تاثیر ناچیزی بر کمیت آب زیرزمینی نشان داد. بررسی اجرای پروژه‌‏‏های طرح احیا و تعادل‌‏بخشی در محدوده اردستان نشان داد، عملکرد در برخی از پروژه‌‏ها صفر بوده و در سایر موارد نیز طرح‌‏ها به‌‏طور نیمه‌‏کاره اجرا شدند. در پایان، اجرای هر یک از پروژه‏‌ها براساس داده‏‌های موجود آسیب‌‏شناسی شده و دلایل موفق نشدن اثربخشی طرح احیا بررسی شد.

چکیده طرح احیا و تعادل‌بخشی با هدف جبران کسری مخزن و جلوگیری از افت آبخوان‌های زیرزمینی با پروژه‌های مختلف در وزارت نیرو تدوین و در کل کشور در حال اجرا است. اجرای طرح‌های احیا و تعادل‌بخشی در دشت ممنوعه قلعه‌تل، شمال شرق خوزستان، از سال 1397 آغاز شده است. ارزیابی اجرای طرح‌های اجرا شده، با صرفه‌جویی 1/7 میلیون متر مکعبی در سال (حدود 14 درصد کاهش بهره‌برداری از آب زیرزمینی) با مقایسه نوسانات سطح آب زیرزمینی دشت در قبل و بعد از اجرای طرح انجام شده است. نتایج نشان داد که میزان تغییرات سطح ایستابی و حجم آبخوان قلعه‌تل در سال آبی 1401-1400 که در دوره خشک و همراه با اجرای طرح‌های احیا و تعادل‌بخشی در منطقه می‌باشد، مثبت و به ترتیب برابر 0/41 متر و 1/8 میلیون متر مکعب می‌باشد. بر این اساس در حالی که در دوره خشکسالی 1401-1400 عمدۀ دشت‌های استان خوزستان با افت سطح ایستابی و کسری مخزن مواجه شده‌اند، ولی در دشت قلعه‌تل تراز آب زیرزمینی بالا آمده است که می‌تواند به دلیل اثرات مثبت اجرای طرح‌های احیا و تعادل‌بخشی آبخوان باشد. با توجه به تناوب سال‌های با بارش بیشتر از نرمال و خشکسالی، نمی‌توان با قطعیت در ارتباط با اثرات اجرای طرح بر تعادل آبخوان نظر داد و نقش واضح با تأثیر بر روی هیدروگراف معرف، به علت نوسانات کوتاه‌مدت تغییرات سطح آب، قطعی نیست.

چکیده ‌ا‌فزایش بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی‌ موجب ایجاد مشکلاتی مانند افت سطح ایستابی و کاهش حجم ذخیره ‌آ‌بخوان‌های کشور شده ‌ا‌ست. شمار زیاد این مشکلات باعث شده برنامه‌ریزی‌ها‌ی گوناگون برای احیاء و تعادل‌بخشی منابع آب زیرزمینی کشور به‌کار گرفته شود.‌ یکی از این راهبرد‌ها‌ کارگذاشتن کنتور هوشمند بر روی چاه‌ها‌ی بهره‌برداری است. آبخوان دشت شهریار از آن دسته آ‌بخوان‌ها‌ی کشور است که ‌ا‌فزایش بهره‌برداری از آن باعث ایجاد مشکلات بسیاری در این آبخوان شده‌ ا‌ست. در این پژوهش پس از بررسی ویژگی‌های آبخوان دشت شهریار و تغییرات ماهانه سطح آب زیرزمینی در دوره آماری 1398 -1390، کارایی کارگذاشتن کنتور هوشمند بر نوسانات سطح آب زیرزمینی، تجزیه و تحلیل شد. گستره مورد مطالعه به سه بخش تعداد زیاد، متوسط و کم کارگذاشتن کنتور هوشمند تفکیک شد. برای هر یک از بخش‌‎ها هیدروگراف معرف جداگانه‌ای تهیه شد. نتایج به‏دست آمده از تجزیه و تحلیل نقشه‌ها و هیدروگراف‌ها نشان داد در بازه زمانی بعد از کارگذاشتن کنتور هوشمند شیب نوسانات سطح آب زیرزمینی در گستره با تعداد زیاد کارگذاشتن کنتور هوشمند مشابه شیب و روند نوسانات سطح آب زیرزمینی در گستره با تعداد کم کارگذاشتن کنتور هوشمند است؛ بنابراین کارگذاشتن کنتور هوشمند بر روی چاه‌های بهره‌برداری، با استفاده از روش‌ها و سیاست‌های کنونی، نمی‌تواند یک رویکرد مناسب برای مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی باشد؛ زیرا کارگذاشتن کنتور هوشمند بدون محدود کردن میزان اضافه برداشت کارایی مثبتی بر احیاء و تعادل‌بخشی آبخوان ندارد. در این پژوهش دیگر کارهای انجام شده برنامه تعادل‌بخشی در گستره مورد مطالعه مانند تغذیه مصنوعی و انسداد چاه‌های غیرمجاز بررسی شدند.

چکیده حکمرانی آب، فرآیند تصمیم‌گیری در مجموعه‌ای از سیستم‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و اجرایی به منظور برنامه‌ریزی، توسعه و مدیریت منابع آب و ارائه خدمات آب در بخش‌های مختلف جامعه می‌باشد. استان یزد به دلیل واقع‌شدن در فلات مرکزی، یکی از خشک‌ترین استان‌های کشور است. بنابراین حکمرانی آب به گونه‌ای که بخش‌های مختلف کشاورزی، شرب-بهداشت، صنعت و همچنین ذی‌نفعان اصلی، مصرف بهینه‌ای داشته باشند و منابع آب نیز تخریب نگردد، ضروری به نظر می‌رسد. هدف پژوهش حاضر آسیب‌شناسی فرآیند تصمیم‌سازی و عملکرد مدیران در حوزه حکمرانی آب در یزد است. رویکرد پژوهش حاضر کیفی، روش داده‌بنیاد و تکنیک جمع‌آوری اطلاعات مصاحبۀ عمیق نیمه‌ساختاریافته با سه گروه از مدیران و کارشناسان اداری، صاحب‌نظران و خبرگان آزاد حوزه آب و کارفرمایان بخش صنعت و کشاورزی بوده است که به روش نمونه‌گیری هدفمند تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. تکنیک تحلیل داده‌ها نیز کدگذاری باز، محوری و انتخابی بوده است. یافته‌های پژوهش نشان داد که مدل حکمرانی آب در یزد، حکمرانی منفعت‌طلبانه است. این نوع حکمرانی به معنای توجه به منافع آنی و کنونی و عدم توجه به وضعیت منابع آب برای آیندگان می‌باشد که دارای ویژگی‌هایی چون حکمرانی دستوری و از بالا به پایین، نمایشی، موقتی، بدون توجه به مسائل زیست‌محیطی و توسعه‌پایدار، عدم وجود تعامل بین مردم و مسئولین و همراه با مشارکت معیوب بهره‌برداران بوده است.

چکیده تکنولوژی‏های کارآمد آبی به‏عنوان ابزار غیراقتصادی در حفاظت از منابع آب، همواره مورد توجه اقتصاددانان محیط‏‏زیست واقع شده است. بنابراین این پژوهش با هدف ارزیابی تمایل خانوارهای شهر تهران نسبت به پذیرش تکنولوژی‏های کارآمد آبی جهت حفاظت از منابع آب در سال 1399 انجام شده است. برای این منظور با استفاده از روش پیمایشی در قالب مصاحبه و تکمیل پرسشنامه، عوامل موثر بر پذیرش کاربرد تکنولوژی‏های کارآمد آبی با بهره‏گیری از الگوی لاجیت تعیین شد. نتایج مطالعه نشان داد 57 درصد از نمونه مورد مطالعه، حاضر به پذیرش تجهیزات کارآمد آبی است. همچنین نتایج نشان داد آن است که شاخص نگرش نسبت به حفاظت از آب (با کشش 13/1)، از جمله مهمترین مؤلفه‏‏های اثر‏گذار بر پذیرش تکنولوژی‏های مذکور می‏باشد. سطح تحصیلات و اندازه خانوار نیز، جایگاه دوم و سوم مهمترین عوامل مؤثر بر پذیرش تکنولوژی کارآمد آبی را به خود اختصاص داده است؛ به‏طوری‏که با یک درصد افزایش در هر یک از آنها به ترتیب، 3/2 و 2/29 درصد احتمال تمایل به پذیرش استفاده از تکنولوژی‏های مذکور افزایش خواهد یافت. در این راستا اعطای تسهیلات به خانوار جهت تهیه ابزارهای کاهش‏دهنده مصرف آب، اجرای طرح‏های تشویقی، تفکیک اجباری کنتور خانوارها و حذف هزینه آب از روی شارژ، تبلیغ مؤثر از رسانه‏های عمومی(رادیو، تلویزیون و ...) و فضای مجازی نقش مؤثری در ترغیب خانوارها به استفاده از تکنولوژی‏های کارآمد آبی خواهد داشت.

چکیده تحقیق حاضر با هدف بررسی پیامدهای اجرای طرح‌‏های آبیاری تحت فشار و اثر آن بر رضایت و استمرار استفاده از آن در استان قزوین، به روش پیمایشی انجام شد. ابزار اصلی جمع‌آوری داده‌ها پرسشنامه، روش جمع‌آوری داده‌ها مطالعه اسنادی و مصاحبه و جامعه مورد مطالعه این پژوهش در برگیرنده تمام کشاورزانی بود که از سال 1394 تا پایان سال 1397 سیستم آبیاری تحت‏‌فشار را در مزارع خود پیاده کرده بودند (477=N). بر اساس جدول نمونه‌‏گیری کرجسی و مورگان حجم نمونه 214 نفر تعیین شد و برای تجزیه و تحلیل و توصیف داده‌ها علاوه‏بر آماره‌های پراکندگی و مرکزیت، از ضریب تغییرات و تحلیل عاملی تأییدی استفاده شد. در این تحقیق ادراک کشاورزان در سه زمینه پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و محیط‏‌زیستی ناشی از اجرای سیستم آبیاری تحت فشار بررسی شد. نتایج نشان داد، به‏‌طورکلی میانگین ادراکی کلی کشاورزان در ارتباط با این سه بعد بالاتر از مقدار متوسط بود (میانگین هر بعد بالاتر از 3). از دیدگاه پاسخگویان مهمترین پیامدهای اجتماعی اجرای سیستم‏‌های آبیاری تحت فشار «کاهش مهاجرت روستاییان»؛ «ایجاد حس رقابت سازنده بین کشاورزان برای استفاده از این سیستم‏ها» و «پایداری و استمرار شغل کشاورزی در منطقه و امید به آینده کشاورزی» است، مهمترین پیامدهای اقتصادی شامل «مدیریت مصرف بهینه آب»؛‌ «بهبود کمی تولیدات کشاورزی» و «افزایش سرمایه‏‌گذاری در مزرعه» و مهمترین پیامدهای محیط‏زیستی شامل، «امکان توزیع یکنواخت نهاده‌‏های تولید از طریق مخازن»؛‌ «افزایش حاصلخیزی خاک و پایداری منابع آب و خاک» و «امکان آبیاری در تپه ماهورها و شیب‏‌ها» بودند.

چکیده شبکه‌های توزیع‌ آب شهری از زیرساخت‌های مهم و پر‌ هزینه شهری می‌باشند. بخش زیادی از هزینه‌های شبکه توزیع ‌آب شهری، مربوط به فرآیند‌های اجرایی و خرید متعلقات شبکه توزیع‌ آب است. از‌این‌رو، با کاهش و بهینه‌سازی آن، هزینه شبکه توزیع ‌آب کاهش می‌یابد. به ‌این منظور، لازم است مساله طراحی شبکه توزیع‌ آب شهری در چارچوب یک مساله بهینه‌سازی بررسی و با‌ استفاده‌ از یک روش کارآمد حل شود. الگوریتم‌های فراکاوشی از‌ جمله روش‌های کارآمد برای حل مدل‌های بهینه‌سازی می‌باشند. در ‌این تحقیق، دو مثال نمونه یعنی شبکه توزیع ‌آب دوحلقه‌ای تحقیق اسکاک و لای و شبکه توزیع آب شهر نیویورک در محیط نرم‌افزار EPANET مدل‌سازی و با‌ استفاده‌ از نسخه اصلاحی الگوریتم بهینه‌سازی کلونی زنبور‌عسل‌ مصنوعی در محیط نرم‌افزار MATLAB حل می‌شوند. به‌منظور بررسی کارایی الگوریتم پیشنهادی، نتایج با نسخه‌ پایه و استاندارد الگوریتم کلونی زنبورعسل ‌مصنوعی و سایر نتایج موجود برای دو شبکه شاخص به‏نام‌های دوحلقه‏‌ای و شهر نیویورک مقایسه می‌شود. برای شبکه‏های دوحلقه‌‏ای و شهر نیویورک مقدار تابع‌ هدف به‌ترتیب مقدار تابع ‌هدف 419000 دلار و 13/38 میلیون دلار و هزینه‌محاسباتی به ترتیب مقادیر 2800 و 3800 با ‌استفاده ‌از الگوریتم اصلاحی زنبورعسل ‌مصنوعی به‏‌دست می‏‌آید. بررسی نتایج نشان‌دهنده کاهش هزینه‌های احداث و هزینه‌های محاسباتی این الگوریتم در مقایسه با نسخه استاندارد می‌باشد. بنابراین، ‌این الگوریتم، یک الگوریتم کارآمد برای حل مسائل بهینه‌سازی به ویژه طراحی شبکه توزیع ‌آب می‌باشد.

چکیده شوری منابع آب کشاورزی توأم با مدیریت ضعیف آبیاری و زهکشی، به‌عنوان مهمترین عامل تهدیدکننده پایداری بخش کشاورزی در اراضی فاریاب شناخته می‌شود. بطوریکه بر اساس یک تخمین کلی، حدود نیمی از کشت‌های آبی کشور در معرض مشکلات شوری با درجات مختلف قرار دارند. با توجه به اینکه تاکنون گزارشی از آخرین وضعیت شوری منابع آب در حال استفاده بخش کشاورزی تدوین نشده است، این مقاله بر آن شد تا با کمک آمار و اطلاعات موجود در مقیاس ملی، این مهم را انجام دهد. بدین منظور از داده‌های کیفیت (شوری) منابع آب کشاورزی مربوط به شرکت مدیریت منابع آب ایران و همچنین از نتایج مطالعات قبلی در زمینه کیفیت منابع آب سطحی و زیرزمینی استفاده شد. نتایج تحلیل داده‌های مذکور که بر روی 44/5 میلیارد مترمکعب آب‌های زیرزمینی مورد استفاده در بخش کشاورزی انجام گردید، نشان می‌دهد که متوسط هدایت الکتریکی این منابع در حدود 2 دسی زیمنس بر متر است. همچنین از نظر حجمی، حدود 31% این منابع (معادل با 13/8 میلیارد مترمکعب) و حدود 20% از آب‌های سطحی مصرفی در بخش کشاورزی (معادل با 3/6 تا 4/4 میلیارد مترمکعب) دارای شوری‌های بالاتر از عدد میانگین می‌باشند. در انتهای این مقاله، به اثرات شوری بر عملکرد محصول و راهکارهای غلبه بر مشکلات شوری در اراضی فاریاب نیز مختصراً اشاره‌ شده است.

چکیده در چند دهه اخیر مدیریت، تصفیه و فرآیند آبگیری لجن فاضلاب به دلیل محتوای بالای مواد مغذی اهمیت زیادی پیدا نموده است. بااین ‏حال، انتخاب فناوری مناسب در این زمینه به دلیل پیچیدگی‌ها و وجود عدم قطعیت‌های زیاد، یک چالش بزرگ است. در این مقاله از یک فرآیند تحلیل سلسله مراتبی به‏‌عنوان یک ابزار تصمیم‌گیری برای انتخاب روش مناسب آبگیری در تصفیه‌خانه فاضلاب جنوب شهر تهران استفاده می شود که در آن ساختار معیارها و فرآیند ارزیابی با توصیف چند گزینه ممکن برای آبگیری لجن تعریف شده است تا نسبت به یکدیگر مقایسه و وزن‏‌دهی شوند. نتایج با استفاده از نرم‌افزارExpert choice بررسی و ارزیابی شد. مطابق با نتایج، بهترین و مناسب‌ترین فناوری برای آبگیری لجن فاضلاب از بین فناوری‌های فیلترپرس فشاری و نواری، لاگون، سانتریفیوژ و بسترهای لجن‌ خشک‌کن، فرآیند فیلتر پرس نواری برآورد شده است. در نهایت، صحت‌سنجی براساس روش تحلیل حساسیت که اثر تغییرات پارامترهای ورودی بر روی نتایج را نشان می‌دهد، برای معیارهای فنی اقتصادی، محیط‏زیستی و مدیریتی انجام گرفت و حساسیت گزینه‎‌ها نسبت به تغییر وزن معیارهای اصلی تعیین شد و نتیاج نشان داد بیشترین حساسیت در معیار اقتصادی متوجه فرآیند لاگون، در معیار فنی متوجه فرآیند سانتریفیوژ، در معیار محیط‏زیستی متوجه فرآیند سانتریفیوژ و در معیار مدیریتی متوجه فرآیند فیلتر پرس نواری می‏‌شود. نتایج نشان داد، این روش به دلیل سادگی و قابلیت تطبیق آن با موقعیت‌ها و مناطق مختلف، در سطح ملی برای تصمیم‌گیر‌های مختلف در زمینه انتخاب فرآیندها در تصفیه آب و فاضلاب می‌‏تواند در نظر گرفته شود.

چکیده یکی از محدودیت‌های اصلی در مسیر توسعه صنعت آبزی‌‏پروری در ایران، دسترسی به آب شیرین با کیفیت مطلوب است. این امر سزاور استفاده از فناوری‌‏های مناسب برای تصفیه پساب‏‌های آبزی‏‌پروری است. مطالعه حاضر به بررسی فناوری‏‌های پرورشی به‏‌منظور صرفه‌‏جویی در مصرف آب در سیستم‌‏های آبزی‏‌پروری ایران با تکیه بر الگوی توسعه پایدار پرداخته است. در این تحقیق، نوآوری‏‌های ایجاد شده در تصفیه پساب‏‌های آبزی‏‌پروری در سیستم‏‌های پرورشی مداربسته، آکواپونیک و سیستم‏‌های یکپارچه چندمنظوره (IMTA) مورد بحث قرار گرفته است. سیستم آبزی‏‌پروری مداربسته (RAS) که پساب را با حذف آلاینده‏‌های سمی و بازیافت آب، پالایش می‏‌کند، تنها به 10 درصد از حجم کل آب شیرین برای تولید ماهی نیاز دارد. ازاین‏رو، این سیستم به صرفه‌‏جویی آب کمک می‏‌کند. اما بااین‏‌حال محدودیت‌هایی دارد، از جمله مهمترین آن‏ها تجمع نیترات در سیستم، هزینه اقتصادی زیاد و مدیریت دشوار آن می‌‏باشد که با تبدیل مواد مغذی حاصل از پساب آبزی‏پروری به زیست‌‏توده جلبکی می‌‏توان بر این محدودیت‏‌ها پیروز شد. علاوه‏‌بر سیستم‌‏های آبزی‏‌پروری مداربسته، آکواپونیک یک سیستم تولید مواد غذایی است که شیوه‌‏های مرسوم آبزی‏‌پروری و سیستم مداربسته را با هم ترکیب می‏‌کند. این روش شامل پرورش آبزیان و کشت گیاهان می‏‌باشد که به نوعی پیوند فعالیت‏‌های آبزی‏‌پروری-کشاورزی را نشان می‌‏دهد. آبزی‌‏پروری یکپارچه چندمنظوره (IMTA) شامل استفاده از ارگانیسم‌‏های هم‏زیست در سیستم‎‌‏های پرورشی می‌‏باشد که باعث بهینه‌‏سازی تعادل مواد مغذی و پالایش پساب فراهم شده از فعالیت‏‌های آبزی‏‌پروری می‏‌شود. این روش ترکیبی از سطوح تغذیه‏‌ای مختلف را نشان می‏‌دهد، ازاین‏رو، پساب‏‌های حاوی مواد آلی و معدنی توسط موجودات مختلف مورد استفاده قرار می‌‏گیرند.

چکیده طی دهه اخیر، رخداد خشکسالی‌های مداوم، بهره‌برداری نامتوازن از منابع آب کشور، کاهش آبدهی رودخانه‌ها و چشمه‌ها و افت سطح آب زیرزمینی، باعث رخداد مسائل اجتماعی در مناطق مختلف کشور شده است. بر این اساس پروژه اکتشاف و استحصال منابع آب ژرف کشور، تعریف و با استقبال مسئولین مواجه شد. در نهایت با اختصاص بودجه و تأمین اعتبار، این پروژه از اواسط دهه 1390 شمسی آغاز شد و تاکنون چند حلقه چاه آب ژرف در استان سیستان و بلوچستان حفاری شده است. با این حال نتایج کلی انتشار یافته از حفاری چاه‌های مذکور به لحاظ کمی و کیفی آن‌چنان امیدبخش نبوده است، به طوری که وجود آب زیرزمینی ژرف در جنوب‌شرق و حتی مناطق دیگر کشور در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته است. در این مقاله سعی بر آن است تا با توجه به امکانات و محدودیت‌ها، روش در پیش گرفته شده برای اکتشاف آب‌های ژرف در ایران بررسی و راهبردی جدید برای تغییر روند پروژه، پیشنهاد شود.

چکیده مهار افت مستمر تراز آب‌زیرزمینی که معمولاً به تعادل‌بخشی آب‌زیرزمینی یاد می‌گردد؛ موضوع جدیدی نیست و اقدامات فراوانی مانند ممنوعه اعلام کردن دشت‌ها، طرح تعادل‌بخشی آب‌زیرزمینی، طرح سازگاری با کم‌آبی و ... در راستای آن تدوین و ابلاغ شده است. اما سوال اساسی این است که چرا در عرصۀ عمل، این گونه‌ طرح‌ها کارایی لازم را نداشته و همچنان کشور با افت مستمر تراز آبخوان مواجه می‌باشد؟ این یاداشت فنی سعی در پاسخ به این سوال اساسی دارد و برای تبیین پاسخ این سوال، عبارت «تعادل‌بخشی آب‌زیرزمینی سهل ممتنع»، را بسط و کاربرد نموده است. این عبارت بر این مفهوم دلالت دارد که حرکت از شرایط کنونی (حاکمیت نهادهای دولتی) به شرایط مطلوب (مدیریت یکپارچه و مشارکتی در سطح حوضه آبریز) تغییری کوتاه‌مدت نبوده، بلکه فرآیندی مبتنی بر ظرفیت‌سازی برای تکامل و تحول در نهادهای مدیریت می‌باشد. لذا ضروری است برنامه‌های تعادل‌بخشی آب‌زیرزمینی به فراخور این مسیر پیچیده و طاقت‌فرسا تنظیم گردد.

چکیده علیرغم ویژگی‌های ارزشمند طرح احیا و تعادل‌بخشی منابع آب زیرزمینی کشور، عدم توجه به موارد زیر در تدوین چارچوب‌های طرح را می‌توان از نقاط ضعف آن دانست:
- تجربه‌های تاریخی در زمینۀ مدیریت منابع آب زیرزمینی.
- کاهش تصدی‌گری دولت و دولت‌سالاری.
- عوامل غیر کشاورزی اثرگذار بر بیلان منابع آب زیرزمینی.
به نظر می‌رسد چنانچه توان سازمانی و کارشناسی صرف شده و بودجۀ هزینه شده برای این طرح، صرفاً در زمینۀ ایجاد، نهادینه کردن و استقرار تشکل‌های بهره‌برداران و پیاده‌سازی مدیریت مشارکتی منابع آب زیرزمینی صرف می‌شد و با درس‌آموزی از تجربه‌های تاریخی و در جهت کاهش دولت‌سالاری، بخشی از وظایف مدیریت آب‌های زیرزمینی شامل مراحل صدور و تمدید پروانه و اجرای هفت پروژه اول به این تشکل‌ها واگذار می‌شد، نتایج بهتری حاصل شده بود.